Kết luận 26 mở hướng ứng phó sụt lún, sạt lở Đồng bằng sông Cửu Long

Chiều 9/5, tại TP. Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng UBND TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị triển khai thực hiện Kết luận số 26-KL/TW ngày 24/4/2026 của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035.

Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt áp lực ngày càng lớn từ sụt lún, sạt lở

Kết luận 26-KL/TW nhấn mạnh quan điểm chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, tôn trọng quy luật tự nhiên và nhận diện đúng nguyên nhân để ứng phó hiệu quả. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới giải pháp căn cơ, dài hạn, liên kết vùng thay vì xử lý tình huống trước mắt.

Phát biểu tại hội nghị, ông Trịnh Việt Hùng - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Bộ đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai Kết luận 26-KL/TW và đang hoàn thiện để ban hành ngay trong tháng 5/2026. Đồng thời, Bộ cũng đã hoàn thành dự thảo lần một Nghị quyết của Chính phủ về chương trình hành động thực hiện Kết luận 26, lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương để hoàn chỉnh, trình Chính phủ vào cuối tháng này.

Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt áp lực ngày càng lớn từ sụt lún, sạt lở, ngập úng và xâm nhập mặn, đòi hỏi những giải pháp tổng thể và đầu tư quy mô lớn để ứng phó lâu dài. Trước thực trạng này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các địa phương đề xuất 8 dự án trọng điểm phòng, chống sụt lún, sạt lở, hạn hán, ngập úng và xâm nhập mặn đưa vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030, với tổng kinh phí hơn 32.593 tỷ đồng. Hiện, các dự án đang được triển khai những bước chuẩn bị đầu tư.

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, hầu hết khu vực trong vùng hiện xảy ra sụt lún với tốc độ từ 0,5-3cm/năm. Đáng lo ngại, các khu vực ven biển phổ biến lún từ 1,5-2,5cm/năm, nhiều nơi vượt 2,5cm/năm. Kết quả đo đạc trong 5 năm gần đây cho thấy, nhiều khu vực đã sụt lún trên 10cm.

Tại bán đảo Cà Mau, từ năm 2016 đến nay đã ghi nhận hơn 2.137 điểm sụt lún trên các tuyến giao thông nông thôn và đê bao ven kênh rạch, với tổng chiều dài khoảng 53km. Tình trạng này không chỉ gây hư hỏng hạ tầng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế người dân.

Cùng với sụt lún, toàn vùng đã xuất hiện 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài hơn 1.210km. Nhiều điểm sạt lở ăn sâu vào đất liền, đe dọa nhà ở, đường giao thông và các công trình hạ tầng trọng yếu.

Trong khi đó, ngập úng do triều cường tại các đô thị như Cần Thơ, Vĩnh Long ngày càng nghiêm trọng. Tại Cần Thơ, mỗi đợt triều cường thường gây ngập kéo dài 4-6 giờ, thậm chí lên đến 10-12 giờ khi kết hợp mưa lớn, ảnh hưởng lớn đến giao thông và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Xâm nhập mặn cũng diễn biến phức tạp hơn khi xuất hiện sớm hơn khoảng 1-1,5 tháng so với trước đây. Trong 10 năm qua, vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã trải qua nhiều đợt hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng, trong đó các mùa khô 2015-2016 và 2019-2020 được xem là cao điểm lịch sử.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân của tình trạng trên đến từ nhiều yếu tố cộng hưởng như khai thác nước ngầm, khai thác cát quá mức, tác động từ các công trình thượng nguồn sông Mê Kông, cùng với biến đổi khí hậu và áp lực gia tăng dân số nội vùng.

Ưu tiên giải pháp tổng thể, lấy người dân làm trung tâm

Tại hội nghị, ông Trịnh Việt Hùng yêu cầu các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long khẩn trương quán triệt sâu rộng Kết luận 26-KL/TW đến từng cấp ủy, chính quyền cơ sở, đồng thời rà soát, cập nhật các nội dung liên quan đến sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn mặn vào quy hoạch phát triển của địa phương.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức di dời dân cư khỏi các khu vực có nguy cơ cao về sụt lún, sạt lở và ngập úng; quản lý chặt hoạt động khai thác cát lòng sông, khai thác nước ngầm và xây dựng công trình có nguy cơ làm gia tăng sụt lún.

Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng yêu cầu các địa phương xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ về sụt lún, sạt lở, hạn hán và xâm nhập mặn; tăng cường chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác dự báo, cảnh báo sớm và điều hành ứng phó.

Nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng, việc đầu tư các công trình ứng phó cần đặt trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và toàn vùng. Các dự án chống sạt lở không chỉ dừng ở chức năng bảo vệ bờ mà cần tạo không gian phát triển sinh kế, giao thông, du lịch sinh thái và các công trình đệm phía sau kè.

Đặc biệt, Kết luận 26-KL/TW đã xác định 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, từ hoàn thiện hệ thống quy hoạch, rà soát hiệu quả các công trình hạ tầng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đến tăng cường hợp tác quốc tế trong tiểu vùng sông Mê Kông.

Đồng thời, Kết luận cũng nhấn mạnh yêu cầu kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về nguồn nước, thủy lợi, đê điều và phòng chống thiên tai; ưu tiên huy động nguồn lực đầu tư, khuyến khích các dự án nước ngoài và khai thác hiệu quả các nguồn lực mới như tín chỉ carbon.

Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, việc triển khai Kết luận 26-KL/TW không chỉ mang ý nghĩa ứng phó thiên tai mà còn mở ra định hướng phát triển mới cho toàn vùng theo hướng bền vững, thích ứng và hài hòa với tự nhiên.