Từ yêu cầu tuân thủ đến năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng

Chủ động quản trị rủi ro chuỗi cung ứng

Phát biểu tại hội thảo “Xuất khẩu Việt Nam trước yêu cầu về thẩm định chuỗi cung ứng của thị trường châu Âu” do VCCI phối hợp với Viện FNF Việt Nam tổ chức, ThS. Trần Minh Thu - Thành viên Nhóm nghiên cứu VCCI cho rằng khái niệm “thẩm định chuỗi cung ứng” (Due Diligence) đang trở thành nền tảng trong các chính sách phát triển bền vững toàn cầu.

Theo bà Minh Thu, thẩm định chuỗi cung ứng có thể hiểu là trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc nhận diện, ngăn chặn và giảm thiểu các tác động tiêu cực đến quyền con người và môi trường, phát sinh trong toàn bộ hoạt động kinh doanh và chuỗi giá trị. 

Mặc dù hiện nay chưa có định nghĩa thống nhất trên phạm vi quốc tế, song nội dung cốt lõi đã được thể hiện rõ trong các hướng dẫn của OECD. Theo đó, doanh nghiệp cần nhìn toàn diện chuỗi cung ứng, từ người sản xuất nguyên liệu đến khâu vận chuyển và phân phối. Bất kỳ mắt xích nào cũng có thể phát sinh rủi ro ảnh hưởng đến uy tín và pháp lý của doanh nghiệp.

Chia sẻ về quy trình thực hiện, bà Minh Thu cho biết, các văn bản quốc tế thường quy định bốn bước chính: xây dựng kế hoạch thẩm định, nhận diện và đánh giá rủi ro, xử lý tác động bất lợi và thiết lập cơ chế khiếu nại và giám sát. “Quy trình này không phải là hình thức kiểm tra hành chính, mà là hệ thống quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó và duy trì quan hệ thương mại bền vững”, bà phân tích.

Theo nghiên cứu của VCCI, phần lớn quy định về thẩm định chuỗi cung ứng trên thế giới tập trung vào các lĩnh vực liên quan đến quyền con người, lao động và môi trường. Không những vậy, các quốc gia phát triển đang chuyển từ khuyến nghị sang ràng buộc pháp lý. Doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn có thể bị loại khỏi chuỗi cung ứng, hoặc bị chế tài tài chính.

“Đầu tư vào thẩm định sớm đồng nghĩa với bảo vệ uy tín thương hiệu và duy trì khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu với các chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Thu kết luận.

Đồng thời bà Thu cũng đưa ra khuyến nghị rằng Việt Nam cần sớm nghiên cứu cơ chế pháp lý phù hợp, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật và chia sẻ dữ liệu. Nếu có khung hỗ trợ đủ mạnh, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp Việt trước yêu cầu thích ứng mới

Những quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) về thẩm định chuỗi cung ứng đang đặt ra yêu cầu cấp bách cho doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập. Việc bảo đảm minh bạch, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội đã trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì thị phần tại các thị trường phát triển. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tốc độ thay đổi chính sách toàn cầu và mức độ thích ứng trong nước vẫn còn lớn, khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng bị động.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), kết quả khảo sát gần đây cho thấy hơn một nửa số doanh nghiệp xuất khẩu sang EU chưa từng nghe đến khái niệm thẩm định chuỗi cung ứng, trong khi phần lớn còn lại chỉ mới biết ở mức sơ lược. “Thực tế phản ánh thực tế rằng phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang ở ngoài cuộc chơi của những chuẩn mực mới về phát triển bền vững”, bà nói.

Theo bà Trang, dù Việt Nam không phải là đối tượng trực tiếp của các quy định, nhưng trong thực tế, mọi doanh nghiệp có liên kết với thị trường EU đều sẽ chịu ảnh hưởng. Cụ thể, các doanh nghiệp trong ngành dệt may, da giày, điện tử hay chế biến nông sản đều cần sẵn sàng minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và đảm bảo điều kiện lao động an toàn. Nếu không thích ứng kịp, rủi ro mất đơn hàng hoặc bị loại khỏi chuỗi cung ứng là rất rõ ràng.

Từ kết quả khảo sát và kinh nghiệm tư vấn, bà Thu Trang đề xuất lộ trình thích ứng gồm ba nhóm giải pháp. Thứ nhất là tăng cường nhận thức và năng lực cho doanh nghiệp thông qua các chương trình đào tạo, hội thảo và bộ công cụ hướng dẫn cụ thể. Thứ hai là hoàn thiện quản trị nội bộ để tích hợp quy trình thẩm định vào hoạt động kinh doanh. Thứ ba là xây dựng cơ chế hỗ trợ bên ngoài, với vai trò trung tâm của hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý.

Bà Thu Trang cũng cho rằng, việc thích ứng với thẩm định chuỗi cung ứng không nên được nhìn như gánh nặng mà là cơ hội để doanh nghiệp nâng chuẩn quản trị, củng cố uy tín và mở rộng hợp tác quốc tế.

“Khi doanh nghiệp chứng minh được năng lực tuân thủ, họ không chỉ giữ được thị trường châu Âu mà còn có thể mở rộng sang các thị trường cao cấp khác có yêu cầu tương tự", bà nhận định.

Để quá trình này hiệu quả, bà Trang khuyến nghị Nhà nước cần sớm ban hành khung hướng dẫn và chính sách khuyến khích đầu tư vào quản trị bền vững; hiệp hội đóng vai trò kết nối thông tin, hỗ trợ đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm thực hành; còn doanh nghiệp phải chủ động tự đánh giá năng lực và hành động sớm.