Tăng trưởng nhanh, dư địa còn rất lớn
Trong bức tranh tăng trưởng chung của nền kinh tế từ đầu năm tới nay, thương mại điện tử đang cho thấy tốc độ đáng chú ý. Theo ông Nguyễn Bình Minh, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), trong khoảng 8 năm qua, tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử có thời điểm đạt mức gấp khoảng ba lần tốc độ tăng trưởng GDP. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, ngành tiếp tục duy trì mức tăng trên 40%, trong đó quý I khoảng 46% và quý II khoảng 41%. “2 quý đầu năm, ngành điện tử đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 40%, Như vậy có thể thực hiện được mục tiêu tăng trưởng hai con số với điều kiện ngành phải duy trì mức tăng trưởng gấp ba lần GDP”, ông Nguyễn Bình Minh nói.
2 quý đầu năm, thương mại điện tử tăng trưởng bình quân 40%
Điều đáng chú ý là sức mạnh của thương mại điện tử không những nằm ở doanh thu trên các sàn. Một đơn hàng trực tuyến kéo theo cả chuỗi giá trị phía sau, như: Kho bãi, vận chuyển, thanh toán, quảng cáo số, sản xuất nội dung, phần mềm quản lý, dữ liệu và dịch vụ chăm sóc khách hàng. Khi thương mại điện tử mở rộng, nhiều ngành khác cũng được kích thích tăng trưởng theo.
Đặc biệt, khu vực cá nhân và hộ kinh doanh đang giữ vai trò rất lớn. Việt Nam hiện có khoảng 3 triệu hộ kinh doanh cá thể và khoảng 2 triệu cá nhân tham gia hoạt động kinh doanh. Đây vừa là nguồn lực lớn của thương mại điện tử, vừa là dư địa quan trọng để hình thành thêm những doanh nghiệp mới.
Mục tiêu đến năm 2030 có thêm ít nhất 1 triệu doanh nghiệp sẽ khó đạt nếu không khai thác hiệu quả nguồn lực này. Theo tính toán được ông Minh nêu ra, mỗi năm cần có khoảng 200.000 cá nhân, hộ kinh doanh chuyển lên mô hình doanh nghiệp.
Đây chính là điểm mà thương mại điện tử có thể đóng góp không chỉ bằng tốc độ tăng trưởng, mà bằng việc mở rộng nền tảng doanh nghiệp của nền kinh tế.
Giảm rào cản cho người kinh doanh
Với tốc độ tăng trưởng rất cao, thương mại điện tử hoàn toàn có khả năng trở thành lực kéo quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế. Tuy nhiên, đại diện VECOM cũng cho hay, tốc độ tăng trưởng hiện tại vẫn chưa đủ so với mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế số lên 30% nền kinh tế.
Hơn nữa, thách thức đặt ra với ngành không nhỏ, rõ nhất hiện nay là yêu cầu tuân thủ ngày càng cao khi hệ thống pháp luật về thương mại điện tử được hoàn thiện. Các luật, nghị định mới đặt ra những yêu cầu cần thiết để thị trường minh bạch và lành mạnh hơn. Tuy nhiên, với doanh nghiệp lớn, việc cập nhật và thực hiện các quy định mới cũng làm gia tăng chi phí tuân thủ. Với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, khó khăn còn lớn hơn bởi nhiều người chưa có bộ phận pháp chế, kế toán hay tư vấn chuyên nghiệp.
Nếu thủ tục chuyển đổi từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh lên doanh nghiệp vẫn phức tạp, mục tiêu mở rộng số lượng doanh nghiệp sẽ gặp trở ngại. Vì vậy, cần một quy trình chuyển đổi được chuẩn hóa, đơn giản và phù hợp với mô hình “doanh nghiệp một người”.
“Một quy trình đơn giản hơn sẽ giúp giảm đáng kể chi phí gia nhập thị trường, đồng thời khuyến khích những người đang kinh doanh trên mạng chính thức bước vào khu vực doanh nghiệp. Khi đó, hoạt động kinh doanh có thể được chuẩn hóa, dữ liệu được quản lý tốt hơn, khả năng tiếp cận vốn và dịch vụ tài chính cũng rộng hơn”, ông Minh nói.
Một thách thức khác đang nổi lên rất nhanh là trí tuệ nhân tạo (AI). Thương mại điện tử đang ngày càng thâm dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo trong quảng cáo, sản xuất nội dung, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu và vận hành. Nhưng nếu mỗi cá nhân, hộ kinh doanh tự tìm cách sử dụng AI mà không có hướng dẫn, tiêu chuẩn hay mô hình tối ưu, chi phí có thể tăng thay vì giảm.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các dịch vụ AI từ bên ngoài có thể khiến Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ “nhập siêu AI” khi nhu cầu tăng mạnh nhưng năng lực cung cấp trong nước chưa theo kịp. Vì vậy, hỗ trợ công nghệ cho thương mại điện tử không nên chỉ dừng ở việc phổ cập công cụ, mà cần hướng tới cách sử dụng hiệu quả, tiết kiệm và phù hợp với từng quy mô kinh doanh.
Cùng đó, thương mại điện tử phát triển nhanh kéo theo vi phạm trên môi trường mạng, hàng giả, thông tin sai lệch và những hành vi thiếu chuẩn mực trong bán hàng, livestream. Không phải cá nhân nào tham gia kinh doanh trực tuyến cũng được đào tạo về pháp luật, đạo đức nghề nghiệp hay quy tắc ứng xử.
Do đó, bên cạnh hoàn thiện luật, thị trường cần những bộ quy chuẩn dễ hiểu, dễ áp dụng và có cơ chế hướng dẫn thực tế. Nhà nước, hiệp hội và các nền tảng số có thể cùng tham gia đào tạo, phổ biến quy định và hỗ trợ người kinh doanh.
2 quý đầu năm 2026, thương mại điện tử tăng trưởng bình quân khoảng 40%, đây là con số đáng kể cũng đồng thời là lực đẩy cho phát triển của nền kinh tế.
