Thuế, Hải quan đẩy mạnh cải cách, tạo động lực tăng trưởng

Đổi mới thể chế, hiện đại hóa phương thức quản lý

Ngày 8/10/2026, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Cục Thuế, Cục Hải quan tổ chức Diễn đàn "Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số". Phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đánh giá cao những nỗ lực đổi mới thể chế, hiện đại hóa phương thức quản lý của ngành thuế và hải quan.

Theo Thứ trưởng, yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra nhiệm vụ cao hơn đối với ngành tài chính, trong đó việc tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển phải được xác định là trọng tâm.

Trong lĩnh vực thuế, phương thức quản lý đang chuyển sang dựa trên dữ liệu, công nghệ và mức độ tuân thủ của người nộp thuế. Chính sách thuế ngày càng được sử dụng để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy đầu tư và đổi mới sáng tạo. Với hải quan, chất lượng giải quyết thủ tục tác động trực tiếp đến thời gian, chi phí và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của các đơn vị xuất nhập khẩu.

Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm sự đồng bộ giữa chủ trương và thực thi chính sách, củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Hiệu quả thực tế và sự phát triển của doanh nghiệp cần được coi là một trong những thước đo quan trọng của công tác quản lý.

Tinh thần này cũng được cụ thể hóa trong báo cáo của Cục Thuế, do ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng trình bày tại Hội nghị: "Cơ quan Thuế không chỉ quản lý việc thực hiện nghĩa vụ thuế mà còn phải chủ động hỗ trợ người dân, doanh nghiệp thực hiện đúng và đầy đủ nghĩa vụ của mình".

Theo báo cáo của Cục Thuế, ngành đã hoàn thành mục tiêu cắt giảm tối thiểu 50% chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Việc rà soát tập trung vào các yếu tố trực tiếp làm phát sinh gánh nặng cho người nộp thuế, từ thành phần hồ sơ, số bước thực hiện đến số lần giao dịch. Dữ liệu dùng chung được khai thác để hạn chế yêu cầu cung cấp lại những thông tin cơ quan nhà nước đã có.

Khảo sát được công bố ngày 5/3/2026, với 228.651 người nộp thuế tại 34 tỉnh, thành phố tham gia, ghi nhận mức độ hài lòng chung đối với sự phục vụ của ngành thuế đạt 92,3%. Kết quả này cũng là cơ sở để cơ quan quản lý tiếp tục điều chỉnh chất lượng hỗ trợ, tiếp nhận và xử lý hồ sơ.

Ở lĩnh vực hải quan, trong sáu tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính ban hành các quyết định công bố sửa đổi, bổ sung 66 thủ tục và bãi bỏ 47 thủ tục. Qua rà soát 29 điều kiện kinh doanh thuộc hai ngành nghề do cơ quan hải quan quản lý, đơn vị đã đề xuất bãi bỏ 16 điều kiện, tương đương 55,2%.

Ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan khẳng định: "Việc cắt giảm không chỉ giúp giảm chi phí, thời gian tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn tạo tiền đề quan trọng để số hóa toàn diện các quy trình, thủ tục trong hệ thống hải quan số đang được xây dựng".

Thông quan nhanh hơn, giao dịch thuế thuận tiện hơn

Từ ngày 1/6/2026, mô hình thông quan tập trung được thí điểm tại Chi cục Hải quan khu vực III, Hải Phòng. Thay vì tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ tại nhiều đơn vị cửa khẩu và ngoài cửa khẩu, công việc được tập trung về một đầu mối là Đội Thông quan. Quy trình được tổ chức theo hướng phi giấy tờ, không tiếp xúc trực tiếp giữa người khai và công chức hải quan, đồng thời chuyển mạnh từ kiểm tra trong thông quan sang kiểm tra sau thông quan.

Kết quả đánh giá sau hơn hai tháng thí điểm cho thấy, thời gian thông quan một lô hàng giảm 12% so với tháng 5/2026 và giảm 14% so với mức bình quân quý I/2026. Việc áp dụng một quy trình thống nhất trên phạm vi toàn chi cục giúp các đơn vị xuất nhập khẩu chủ động hơn khi làm thủ tục, giảm khác biệt trong cách thực hiện chính sách.

Dữ liệu khai báo được quản lý tập trung còn hỗ trợ đối chiếu thông tin, nhận diện sớm dấu hiệu vi phạm. Trên cơ sở đó, cơ quan hải quan có thể tập trung kiểm tra những đối tượng rủi ro cao, giảm các khâu kiểm tra không cần thiết đối với đơn vị chấp hành tốt.

Trong khi đó, các nền tảng thuế điện tử tiếp tục mở rộng khả năng phục vụ. Ứng dụng eTax Mobile tích hợp VNeID, hỗ trợ đăng ký, kê khai, nộp thuế, tra cứu nghĩa vụ và giải đáp qua trợ lý ảo. Lũy kế từ khi triển khai, ứng dụng đạt hơn 16 triệu lượt tải, cài đặt; ghi nhận trên 24,9 triệu giao dịch nộp thuế qua ngân hàng thương mại, với khoảng 45 nghìn tỷ đồng được nộp thành công.

Hệ thống hóa đơn điện tử đã tiếp nhận, xử lý khoảng 29 tỷ hóa đơn kể từ khi triển khai trên toàn quốc. Nguồn thông tin này, cùng dữ liệu từ ngân hàng, thương mại điện tử và các bên liên quan, đang được khai thác để phân tích rủi ro, quản lý tuân thủ và hỗ trợ điều hành thu ngân sách.

Giảm thao tác, nâng chất lượng dịch vụ số

Dù ghi nhận nhiều kết quả, Cục Thuế cũng chỉ ra những hạn chế cần xử lý: hệ thống còn phân mảnh, nhiều nền tảng vận hành song song, việc đối soát và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan gặp khó khăn. Một số nghiệp vụ chưa được tự động hóa toàn trình.

Theo định hướng đến năm 2030, ngành thuế sẽ phát triển hệ thống quản trị thông minh, tích hợp sâu với dữ liệu quốc gia, ngân hàng, thương mại điện tử, đăng ký kinh doanh và định danh số. Dịch vụ được thiết kế theo hướng chủ động dự báo nghĩa vụ, điền sẵn hồ sơ kê khai, cung cấp hướng dẫn và cảnh báo phù hợp với từng nhóm người nộp thuế. Người sử dụng có thể theo dõi dữ liệu của mình; các quyết định tự động phải có khả năng giải thích và truy vết.

Với ngành hải quan, hệ thống số hóa chứng từ đã tiếp nhận, xử lý được 44 loại chứng từ điện tử, hỗ trợ đối chiếu tự động với thông tin tờ khai. Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số đang được xây dựng, dự kiến vận hành chính thức từ tháng 12/2028, hướng tới quản lý xuyên suốt hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh và thực hiện thủ tục phi giấy tờ.

Các đề án cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh cũng đang được triển khai. Tuy nhiên, hạ tầng ở một số địa phương chưa hoàn thiện, đòi hỏi phối hợp đồng bộ về trang thiết bị và cơ chế chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới. Cục Hải quan sẽ tổng kết kết quả thí điểm thông quan tập trung, hoàn thiện quy trình, công nghệ và nhân lực trước khi đề xuất lộ trình nhân rộng.

Cùng với đầu tư hệ thống, ngành thuế xác định tiếp tục lấy ý kiến doanh nghiệp trong quá trình thiết kế dịch vụ, định kỳ khảo sát mức độ hài lòng và chi phí tuân thủ. Phía hải quan chú trọng đối thoại, tham vấn và tiếp nhận phản ánh từ thực tế làm thủ tục.

Những vướng mắc khiến hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, giao dịch kéo dài hoặc thông tin phải khai lại sẽ là nội dung cần tiếp tục rà soát, để nguồn lực tiết kiệm được có thể chuyển sang sản xuất, đổi mới công nghệ và mở rộng đầu tư.