Hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ
Tại Diễn đàn Bản quyền Việt Nam - Hàn Quốc tổ chức mới đây, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Việt Nam đang chủ động hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ nhằm đáp ứng các thách thức mới của thời đại số. Trong đó, Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 được thông qua ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Theo đó, Luật sửa đổi 65 điều, bổ sung 3 điều, bãi bỏ 8 điều.
Bên cạnh Luật Sở hữu trí tuệ, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 134/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 17/2023/NĐ-C17/2023/NĐ-CP ngày 26/4/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan đã bước đầu tiếp cận các vấn đề phát sinh trong thời đại số, nhất là các vấn đề về trí tuệ nhân tạo (AI). Đồng thời, Chính phủ ban hành Nghị định số 341/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan.
Xây dựng cơ chế bảo vệ bản quyền minh bạch, hiệu quả đang được triển khai mạnh mẽ. Ảnh minh họa
Theo Cục Bản quyền tác giả, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tham gia sâu vào quá trình sáng tạo nội dung, việc xây dựng cơ chế bảo vệ bản quyền minh bạch, hiệu quả và phù hợp với công nghệ sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.
Vì vậy, nhấn mạnh về những điểm mới về quyền tác giả, quyền liên quan trong Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả cho hay, đó là bổ sung “tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa” vào đối tượng bảo hộ quyền liên quan để thực hiện các cam kết quốc tế trong Hiệp định CPTPP và EVFTA.
Ngoài ra, bổ sung nguyên tắc về bảo hộ quyền, giới hạn, ngoại lệ quyền liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Cụ thể, bổ sung khoản 5 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, giao Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong trường hợp đối tượng, quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Đồng thời, bổ sung khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ để quy định trường hợp giới hạn quyền cho việc sử dụng văn bản và dữ liệu về đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo. Đối với văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan còn phải thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Một điểm mới khác của Luật đó là, bổ sung quy định nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn giữa các quyền sở hữu trí tuệ trên cùng một đối tượng. Cụ thể, bổ sung khoản 4 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ, quy định trường hợp cùng một đối tượng mà có nhiều quyền sở hữu trí tuệ cùng phát sinh hoặc xác lập.
Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Phạm Thị Kim Oanh thông tin về những quy định mới về quyền tác giả, quyền liên quan của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025. Ảnh: Cục Bản quyền tác giả.
Nâng mức bồi thường thiệt hại
Bên cạnh đó, bổ sung quy định về quản lý, khai thác quyền sở hữu trí tuệ, cụ thể: Bổ sung Điều 8a Luật Sở hữu trí tuệ về quy định chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ trong trường hợp quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện để ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán; khẳng định quyền sở hữu trí tuệ có thể được sử dụng để thực hiện các hoạt động giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư và các hoạt động khác theo quy định của pháp luật.
Điểm mới đáng chú ý khác đó là, tại khoản 1 Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ, trường hợp chương trình máy tính được cung cấp dưới dạng dịch vụ hoặc thông qua các nền tảng trực tuyến thì việc tạo bản sao dự phòng thực hiện theo điều khoản sử dụng hoặc thoả thuận cấp phép giữa các bên.
Đặc biệt, về quy định trách nhiệm pháp lý của chủ quản nền tảng số, Luật bổ sung khoản 5a Điều 198b Luật Sở hữu trí tuệ quy định chủ quản nền tảng có trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, an ninh mạng và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Đồng thời, để tăng cường tính thực thi và răn đe vi phạm quyền tác giả, Luật nâng mức bồi thường thiệt hại. Theo đó về thiệt hại vật chất, Luật quy định mức bồi thương do Tòa án ấn định không quá một tỷ động (trước đây là 500 triệu đồng); về thiệt hại tinh thần, mức bồi thường từ mười lần đến một trăm lần mức lương cơ sở (trước đây là từ 500 triệu đồng đến 50 triệu đồng).
“Những quy định mới này thể hiện quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc tạo dựng môi trường thực thi bản quyền minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp hai nước Việt - Hàn khai thác thuận lợi các giá trị sáng tạo và thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển”- bà Oanh nhấn mạnh.
Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Cục Bản quyền tác giả đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân rà soát, đảm bảo tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ, không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền, không khai thác, sử dụng trái phép quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng.
