Thị phần rau quả Việt tăng tại nhiều thị trường trọng điểm

Xuất khẩu rau quả ghi nhận kỷ lục mới

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, ước tính kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 12 đạt 474 triệu USD, tăng 15,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Đưa kim ngạch xuất khẩu rau quả cả năm 2024 lên 7,2 tỉ USD - con số kỷ lục của ngành rau quả Việt Nam, tăng gần 27%, tương ứng với con số tăng 1,6 tỉ USD so với năm 2023.

Một cơ sở đóng gói sầu riêng tại tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh: Trần Cao)

Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ rau quả chính của Việt Nam, tính đến hết tháng 11 đạt kim ngạch tới 4,3 tỉ USD và tăng 27% so với cùng kỳ năm trước. Đứng thứ 2 là Hoa Kỳ với 320 triệu USD tăng 37%, Hàn Quốc đạt 289 triệu USD xếp thứ 3.

Đáng chú ý, Thái Lan đứng ở vị trí thứ 4 với 259 triệu USD, tăng đến 79%; Thái Lan cũng là thị trường có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm 10 thị trường tiêu thụ rau quả lớn nhất của Việt Nam. Thái Lan là nước xuất khẩu rau quả lớn ở khu vực Đông Nam Á, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam tăng mạnh chủ yếu nhờ sản phẩm sầu riêng đông lạnh.

Sầu riêng vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của rau quả Việt Nam với kim ngạch ước đạt khoảng 3,3 tỉ USD, tăng khoảng 1,1 tỉ USD so với năm 2023. Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số như: chuối, xoài, mít, dừa, dưa hấu, nhãn…

Ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam - đánh giá, rau quả là mặt hàng thế mạnh của Việt Nam, hiện có mặt trên hơn 60 thị trường. Nhiều sản phẩm chủ lực như xoài, chuối, sầu riêng… và đang đứng thứ nhì về xuất khẩu sang Trung Quốc.

“Năm 2023, rau quả tăng trưởng xuất khẩu 67%. Năm 2024, tiếp đà tăng trưởng gần 27%”, ông Nguyễn Thanh Bình chia sẻ và cho biết, rằng ngoài sản phẩm tươi, rau quả Việt Nam còn có các mặt hàng như chế biến, chế biến sâu.

Kết quả xuất khẩu 7,2 tỷ USD của năm 2024, theo ông Bình, là do sự tích lũy thành quả của các năm trước, các loại cây ăn quả đa số đều cần thời gian đầu tư dài từ 3-5 năm. Bên cạnh đó, số lượng rau quả xuất khẩu chính ngạch ngày càng tăng. Ví dụ, Trung Quốc hiện cấp phép chính ngạch 15 mặt hàng rau quả, góp phần những sản phẩm như sầu riêng, chuối, dừa… tăng trưởng tích cực. Đồng thời, thị phần của rau quả Việt Nam từ vị trí thứ 3 đã vươn lên vị trí thứ 2 tại Trung Quốc; xuất khẩu rau quả sang Hoa Kỳ và Thái Lan lần lượt tăng trưởng hơn 30% và gần 80%.

Các hoạt động xúc tiến thương mại về rau quả được các cấp, các ngành, hiệp hội ngành hàng ngày càng quan tâm, đầu tư. Kết hợp với các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và các FTA thế hệ mới đã hỗ trợ ngành rau quả có rất nhiều cơ hội tiếp cận những thị trường tiềm năng.

Sớm xây dựng tiêu chuẩn quốc gia các mặt hàng chủ lực

Nhận định về tình hình xuất khẩu rau quả trong năm 2025, ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng, chiến tranh thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, xung đột địa chính trị toàn cầu… là những thách thức lớn. Để xuất khẩu bền vững hơn, cần quan tâm đến công nghệ sau thu hoạch, nâng cao chất lượng sản phẩm, nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp.

Hiện, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã xây dựng các đề án liên quan như phát triển cây ăn quả chủ lực, phát triển một số loại cây như cây có múi phát triển bền vững. Tuy nhiên, đa số những chương trình, đề án này đều tập trung phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ đối tượng sản xuất là người nông dân, HTX. Trong khi đó, đối tượng xuất khẩu là trái cây, lại chưa thực sự có một kế hoạch tầm quốc gia nào.

Đã có một số tiêu chuẩn chung về rau quả, chẳng hạn như độ ẩm, sự trầy xước, sượng, tổn thương do lạnh.. nhưng hầu hết những tiêu chuẩn này chưa được xây dựng hoàn chỉnh cho những sản phẩm có giá trị kinh tế cao, giá trị xuất khẩu lớn, chẳng hạn sầu riêng, thanh long, chuối...

Ví dụ về trái sầu riêng, quy cách thu hoạch, bảo quản sau thu hoạch cũng như vận chuyển, chế biến đòi hỏi một quy trình nghiêm ngặt. Nếu không có tiêu chuẩn cụ thể, người nông dân có thể vô tình làm giảm chất lượng sản phẩm, nếu lớp vỏ (biểu bì) bị trầy xước, khiến thời gian bảo quản giảm.

Thống kê của Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho thấy, đồng bằng sông Cửu Long, trung du và miền núi phía Bắc là 2 vùng trồng cây ăn quả lớn của cả nước. Thêm vào đó, Tây Nguyên cũng đang tăng nhanh diện tích cây ăn quả. Do trồng tại nhiều vùng sinh thái khác nhau, chất lượng sản phẩm cuối cũng có thể khác nhau. Điều này giúp đa dạng sản phẩm, đa dạng thị trường nhưng cũng đặt ra vấn đề về kiểm soát chất lượng.

Ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam phát biểu tại Hội nghị tổng kết năm 2024 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn diễn ra chiều 27/12. (Ảnh: Đinh Tùng)

Do đó, ông Nguyễn Thanh Bình cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nghiên cứu, sớm xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về các mặt hàng chủ lực. Bởi tiêu chuẩn về chất lượng rau quả sẽ giúp các bên có một cơ sở để cùng sản xuất, thu hoạch, chế biến. Đây cũng là tiền đề giúp Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công thương, Bộ Ngoại giao... tự tin tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường, đồng thời hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Cùng với đó, cơ quan quản lý sẽ có những thiết chế luật pháp chặt chẽ hơn, giúp bảo vệ những nhà sản xuất chân chính.