Rà soát luật, bịt kẽ hở trong quản lý thuốc lá điện tử

Tác hại không thể phủ nhận

Phát biểu tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Khắc Lợi cho rằng, dù được quảng cáo là sản phẩm "ít hại hơn", thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thực chất chứa nhiều hóa chất độc hại và gây nghiện mạnh, đặc biệt đối với thanh thiếu niên, nhóm có não bộ đang phát triển.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh ở nhóm tuổi 13-17 tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,2% năm 2023. Ở nhóm 13-15 tuổi, tỉ lệ đã tăng hơn gấp đôi từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023. Những con số này là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hại và tốc độ lan rộng của sản phẩm này trong thanh thiếu niên.

Làm rõ hơn bản chất nguy hại, TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đưa ra những phân tích chấn động dựa trên thực tế điều trị. Vị chuyên gia cho rằng, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là "môi trường chính" cho ma túy tổng hợp thế hệ mới với cấu trúc "mở" nguy hiểm với hơn 20.000 hóa chất nhân tạo, hàng trăm chất mới xuất hiện mỗi tháng, độc tính khó lường như formaldehyde, kim loại nặng. Nicotine tổng hợp được bào chế dạng "êm", dễ hít, gây nghiện nhanh và mạnh hơn thuốc lá truyền thống.

Bằng chứng là hàng loạt ca bệnh trẻ tuổi nhập viện trong tình trạng ngộ độc nặng như: thanh niên 17 tuổi nghiện từ năm 13, tổn thương phổi như người hút thuốc lâu năm; bệnh nhân 15 tuổi trông bình thường nhưng điểm đánh giá tâm lý lên tới 85 điểm loạn thần, 80 điểm tâm thần phân liệt; nhiều ca khác bị tổn thương não lan tỏa, suy đa tạng, để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn.

Từ những phân tích trên, TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên đề xuất cần ngay lập tức cấm lưu hành thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác ở Việt Nam.

Quyết liệt cấm thuốc lá điện tử

Ông Vũ Trung Hiếu, Đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV quy định cấm toàn diện sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, được thông qua ngày 30/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Tuy nhiên, cần thể chế hóa các quy định tại Nghị quyết này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đồng thời, hiện nay chưa có định nghĩa thế nào là "thuốc lá điện tử", "thuốc lá nung nóng" để làm cơ sở cho cơ quan chức năng xử lý vi phạm.

Ông Hiếu đề nghị, trong thời gian tới, khi các cơ quan chức năng tiến hành xây dựng dự thảo, ban hành các văn bản pháp luật sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cần có sự nghiên cứu, rà soát và bổ sung đầy đủ các các thuật ngữ, chế tài vào các văn bản luật, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để thuận lợi cho các cơ chức năng thực thi đúng chức trách, nhiệm vụ.

Đồng thời đề xuất đưa quy định cấm đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào Điều 6 của dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) dự án luật mà Quốc hội đang cho ý kiến. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để bịt các "kẽ hở" liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh các sản phẩm này.

Tại hội thảo, TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam chia sẻ, kể từ khi Quốc hội bỏ phiếu thông qua lệnh cấm cách đây một năm, Việt Nam đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận về vai trò tiên phong trong việc cấm các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây là quyết định có ý nghĩa rất lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trong việc bảo vệ sức khỏe và tương lai của thế hệ trẻ.

Đại diện WHO dẫn nguồn từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, số ca cấp cứu liên quan sử dụng các sản phẩm này, đặc biệt ở giới trẻ đã giảm gần 70% trong 10 tháng sau khi lệnh cấm được ban hành, so với cùng kỳ giai đoạn trước đó.

"Nhờ lệnh cấm mạnh mẽ được Quốc hội ban hành, hoạt động quảng cáo cho các sản phẩm này bởi những người nổi tiếng, những người có sức ảnh hưởng dường như đã chấm dứt", đại diện WHO tại Việt Nam khẳng định.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Khắc Lợi:

"Chúng ta đang đứng trước một thách thức lớn khi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được "ngụy trang" dưới nhiều hình thức công nghệ mới, bắt mắt, mùi vị hấp dẫn, lan truyền qua mạng xã hội với tốc độ rất với nhiều thông tin sai lệch như "ít hại hơn", "sản phẩm công nghệ", "xu hướng dành cho giới trẻ". Trong bối cảnh đó, báo chí cần tiếp tục phát huy vai trò xung kích, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng môi trường sống lành mạnh, an toàn cho thanh thiếu niên".