Quy định lưu trữ dữ liệu 1 năm ảnh hưởng thế nào đến kinh doanh thương mại điện tử?

Khung pháp lý mới và trách nhiệm lưu trữ dữ liệu

Thương mại điện tử tại Việt Nam đang phát triển với tốc độ chưa từng có, đặc biệt ở các hình thức kinh doanh mới như bán hàng qua livestream và tiếp thị liên kết (affiliate marketing). Sự bùng nổ này đem lại cơ hội lớn, nhưng cũng đặt ra thách thức về quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử và Công nghệ số (eComDX), Bộ Công Thương, nhấn mạnh: “Pháp lý chính là khung xương sống của kinh tế số”.

Chỉ trong những đợt kiểm tra gần đây, nhiều nhà bán hàng đã để lộ những sai sót cơ bản nhưng hậu quả không nhỏ. Không thông báo website thương mại điện tử bán hàng với Bộ Công Thương có thể bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng đối với cá nhân và 20 - 40 triệu đồng đối với doanh nghiệp, dù việc thông báo hoàn toàn miễn phí. Nhiều trường hợp còn gắn logo “đã thông báo” hoặc “đã đăng ký” khi chưa được xác nhận - hành vi bị coi là giả mạo thông tin, với mức phạt lên đến 30 triệu đồng và có thể nhân đôi với doanh nghiệp. Đối với các mặt hàng đặc biệt như rượu, thuốc lá hay sản phẩm chăm sóc sức khỏe, nhà bán hàng còn phải có giấy phép, kiểm tra độ tuổi người mua và chỉ chấp nhận thanh toán không tiền mặt. Những ví dụ này cho thấy việc nắm vững quy định là điều kiện tiên quyết để kinh doanh bền vững.

Trước thực tế ấy, Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được xây dựng đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp. Điểm mới nổi bật nhất là quy định bắt buộc lưu trữ dữ liệu livestream trong vòng một năm. Đây là quy định được thiết kế nhằm bảo đảm tính minh bạch và tạo cơ sở pháp lý khi có tranh chấp hoặc khiếu nại. Livestream vốn mang tính tức thời, khó kiểm soát nội dung, nên yêu cầu lưu trữ sẽ giúp cơ quan quản lý và người tiêu dùng có bằng chứng rõ ràng khi cần đối chiếu.

Tuy nhiên, quy định này cũng tạo ra áp lực không nhỏ cho các nhà bán hàng. Việc lưu trữ video chất lượng cao trong thời gian dài đòi hỏi đầu tư vào hạ tầng công nghệ, từ máy chủ, dịch vụ lưu trữ đám mây cho tới hệ thống quản lý dữ liệu, đặc biệt với những cửa hàng livestream liên tục hoặc quy mô lớn. Ngoài chi phí, người bán còn phải tổ chức bộ phận kỹ thuật đủ khả năng truy xuất dữ liệu khi có yêu cầu.

Chị Nguyễn Ngọc Minh, chủ một gian hàng mỹ phẩm trên Tiktokshop chia sẻ lo lắng: “Mỗi tuần tôi livestream khoảng ba buổi, mỗi buổi từ một đến hai tiếng. Nếu phải lưu trữ toàn bộ video trong một năm, dung lượng dữ liệu sẽ rất lớn. Với quy mô hộ kinh doanh như tôi, chi phí thuê máy chủ hay dịch vụ lưu trữ đám mây chắc chắn là gánh nặng. Nhưng tôi hiểu đây là xu hướng bắt buộc để bảo vệ cả khách hàng lẫn người bán”.

Tương tự, chị Lê Lan Hương, chủ 1 xưởng mỹ phẩm thủ công nhỏ tại Hà Nội, cũng bày tỏ băn khoăn: “Nếu phải lưu trữ toàn bộ video một năm, chi phí lưu trữ đám mây không phải nhỏ. Nhưng bù lại, đây là bằng chứng quan trọng khi khách hàng cần xác minh nguồn gốc hay công thức. Tôi mong có hướng dẫn cụ thể để hộ kinh doanh cá thể như tôi không bị lúng túng”.

Song, mặt tích cực của quy định này không thể phủ nhận. Việc lưu giữ toàn bộ bằng chứng giao dịch giúp nhà bán hàng tự bảo vệ mình trước những khiếu nại thiếu cơ sở. Ý thức rằng mọi nội dung đều được lưu trữ và có thể bị truy cứu cũng buộc người bán phải nâng cao chất lượng phát sóng, cung cấp thông tin chính xác, tránh phóng đại công dụng sản phẩm. Đây là bước quan trọng để hình thành một môi trường kinh doanh minh bạch, chuyên nghiệp.

Nâng cao tính chuyên nghiệp cho nhà bán hàng thời livestream

Song song với việc siết chặt hoạt động bán hàng trực tiếp, Dự thảo Luật Thương mại điện tử cũng mở rộng phạm vi quản lý đến lĩnh vực tiếp thị liên kết, nơi các KOLs và KOCs đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá sản phẩm. Nếu trước đây họ chỉ được xem là “người giới thiệu”, nay họ phải chịu trách nhiệm pháp lý liên đới với nhà bán hàng. Từ xác minh tính chính xác của thông tin, minh bạch về tài trợ, đến tránh phóng đại công dụng, mọi sai phạm đều có thể dẫn đến mức phạt nghiêm khắc, thậm chí lệnh cấm quảng cáo từ một đến năm năm.

Quy định này đặt ra yêu cầu mới cho cả hai phía. Các KOLs, KOCs buộc phải chuyên nghiệp hóa hoạt động của mình, còn nhà bán hàng cần xây dựng quy trình kiểm duyệt nội dung nghiêm ngặt trước khi hợp tác. Bởi lẽ, nếu đối tác quảng bá vi phạm, chính doanh nghiệp cũng có thể bị liên đới trách nhiệm.

Chị Ngọc Minh cho biết từng hợp tác với 1 KOC để giới thiệu sản phẩm. “Nếu sắp tới luật yêu cầu cả KOC chịu trách nhiệm pháp lý, tôi cũng phải cẩn trọng hơn khi ký hợp đồng, tránh trường hợp họ đưa thông tin sai khiến cả hai bên bị phạt. Điều này ban đầu hơi khó, nhưng cũng giúp chúng tôi chuyên nghiệp hơn”, chị Minh bộc bạch.

Từ góc nhìn của các nhà sản xuất nông nghiệp địa phương, quy định này cũng gây nhiều trăn trở. Chị Vũ Thị Thắm, Giám đốc Hợp tác xã Chế biến thực phẩm Gia Phú (Lào Cai), đơn vị có gian hàng bán các sản phẩm OCOP của tỉnh trên nhiều sàn thương mại điện tử chia sẻ: “Tôi hiểu đây là xu hướng cần thiết để bảo vệ thương hiệu địa phương và quyền lợi khách hàng. Nếu có hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ hạ tầng từ các sàn thương mại điện tử, chúng tôi hoàn toàn có thể tuân thủ và coi đây là cơ hội nâng cao tính chuyên nghiệp cho sản phẩm OCOP của Lào Cai”.

Những động thái này cho thấy nỗ lực chung nhằm xây dựng một hệ sinh thái thương mại điện tử minh bạch và bền vững. Quy định lưu trữ dữ liệu livestream trong một năm có thể khiến nhiều người bán lo lắng về chi phí và công nghệ, nhưng đây là bước đi cần thiết để nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi cho chính họ.

Dự thảo Luật Thương mại điện tử không chỉ đặt ra tiêu chuẩn mới cho hoạt động bán hàng trực tuyến mà còn định hình lại cách thức kinh doanh trên các nền tảng số. Quy định lưu trữ dữ liệu livestream một năm có thể làm tăng chi phí và đòi hỏi năng lực công nghệ, nhưng đổi lại, nó mang đến sự minh bạch và cơ sở pháp lý rõ ràng khi phát sinh tranh chấp.

Đối với các nhà bán hàng, việc hiểu và tuân thủ luật pháp không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn. Sự phối hợp giữa khung pháp lý chặt chẽ, sự hỗ trợ từ các nền tảng và giải pháp tài chính, công nghệ từ ngân hàng sẽ giúp doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh vượt qua thách thức, hướng đến một thị trường thương mại điện tử chuyên nghiệp, công bằng và bền vững.