Quỹ bình ổn: ‘Van giảm áp’ kịp thời cho giá xăng dầu trong nước

Quỹ bình ổn phát huy vai trò “van điều tiết” thị trường

Ngày 10/3/2026, liên Bộ Công Thương - Tài chính đã quyết định điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Theo đó, giá xăng E5RON92 không cao hơn 26.570 đồng/lít, tăng 1.344 đồng/lít; xăng RON95-III không cao hơn 29.120 đồng/lít, tăng 2.073 đồng/lít. Trong khi đó, dầu diesel tăng nhẹ lên mức tối đa 30.717 đồng/lít, còn dầu hỏa giảm xuống 32.385 đồng/lít.

Điểm đáng chú ý trong kỳ điều hành lần này là việc cơ quan quản lý đã quyết định chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu với mức khá cao: 4.000 đồng/lít đối với xăng sinh học và xăng không chì; 5.000 đồng/lít đối với dầu diesel; 4.000 đồng/lít đối với dầu hỏa và dầu mazut. Đây cũng mức chi cao nhất trong 3 năm trở lại đây. Nhờ cơ chế này, mức tăng của giá xăng dầu trong nước đã được “kìm” lại đáng kể so với diễn biến tăng mạnh của giá thành phẩm trên thị trường thế giới. Nếu không có sự can thiệp từ Quỹ bình ổn, giá bán lẻ trong nước đã tăng cao hơn nhiều lần, có mặt hàng có thể tăng đến gần 8.000 đồng/lít, tạo thêm áp lực đối với chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân.

Điều đáng nói là trong 3 năm trở lại đây, trong rất nhiều lần điều hành giá xăng dầu, cơ quan chức năng đều không trích lập Quỹ bình ổn giá, cũng không chi sử dụng. Điều này có nguyên nhân từ sự tương đối bình ổn của giá xăng dầu thế giới trong thời gian này, đồng thời, để giá xăng dầu trong nước phản ánh đúng xu hướng thực tế của giá thế giới.

Tuy nhiên, những ngày gần đây, xung đột tại Trung Đông đã khiến giá xăng dầu liên tục lập đỉnh. Ngay lúc này, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã thực hiện đúng nhiệm vụ của mình, đó chính là trở thành chiếc “van điều tiết” cho giá xăng dầu không bị tăng quá cao. Nói cách khác, Quỹ bình ổn đã làm đúng vai trò của mình được quy định trong pháp luật về giá, đó là được sử dụng khi thị trường “có diễn biến bất thường”. Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh, quỹ được xem như một “van điều tiết” giúp giảm bớt các cú sốc giá đột ngột, từ đó góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và tâm lý thị trường.

Cùng với việc chi quỹ, liên Bộ cũng tiếp tục duy trì mức chênh lệch giá hợp lý giữa xăng sinh học E5RON92 và xăng khoáng RON95 nhằm khuyến khích người tiêu dùng sử dụng nhiên liệu sinh học, phù hợp với chủ trương phát triển năng lượng bền vững của Chính phủ.

Sử dụng quỹ đúng quy định, hài hòa lợi ích các bên

Quyết định chi Quỹ bình ổn giá xăng dầu trong kỳ điều hành ngày 10/3 không chỉ nhằm giảm áp lực tăng giá, mà còn tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật hiện hành.

Theo quy định tại Điều 5 Thông tư số 103/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính về quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu, việc chi quỹ được xem xét căn cứ vào mức biến động của giá cơ sở so với kỳ điều hành trước. Trong trường hợp giá cơ sở tăng dưới 7%, nguyên tắc chung là không chi quỹ, trừ khi mức tăng có thể gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế xã hội hoặc đời sống người dân.

Khi giá cơ sở tăng từ 7% - 10%, Bộ Công Thương sẽ quyết định mức chi quỹ sau khi thống nhất với Bộ Tài chính, nhằm giảm bớt mức tăng giá bán lẻ trong nước. Nếu mức tăng vượt quá 10%, hai bộ sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét các biện pháp bình ổn cần thiết.

Diễn biến thị trường xăng dầu thế giới trong những ngày đầu tháng 3/2026 cho thấy áp lực tăng giá rất lớn. Bình quân giá thành phẩm xăng dầu thế giới giữa kỳ ngày 7/3 và kỳ điều hành ngày 10/3 đã tăng mạnh: Xăng RON92 tăng 29,57 USD/thùng; xăng RON95 tăng 31,335 USD/thùng; dầu diesel tăng 30,945 USD/thùng; dầu mazut tăng tới 257,995 USD/tấn.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hàng loạt yếu tố địa chính trị phức tạp như xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục leo thang; xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz gặp nhiều trở ngại khiến các quốc gia vùng Vịnh cắt giảm sản lượng khai thác; tâm lý tích trữ nhiên liệu gia tăng ở nhiều nước. Bên cạnh đó, xung đột Nga - Ukraine vẫn kéo dài, tiếp tục tác động đến nguồn cung năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc kích hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu được xem là giải pháp cần thiết nhằm giảm bớt tác động lan tỏa của biến động giá thế giới tới thị trường trong nước. Trước khi chi mạnh vào ngày 10/3, Quỹ bình ổn giá xăng dầu còn khoảng 5.600 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia kinh tế, cơ chế điều hành giá xăng dầu của Việt Nam hiện nay hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm vận hành theo tín hiệu thị trường, vừa có công cụ can thiệp khi cần thiết để tránh các cú sốc giá. Trong cơ chế đó, Quỹ bình ổn đóng vai trò như một “tấm đệm” giúp giảm bớt biến động mạnh trong ngắn hạn.

Quan trọng hơn, việc sử dụng quỹ theo đúng quy định pháp luật cũng góp phần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa ba chủ thể chính của thị trường: Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Theo đó, người dân không phải chịu cú sốc tăng giá quá lớn trong một thời điểm; doanh nghiệp có điều kiện duy trì hoạt động kinh doanh ổn định; Nhà nước vẫn giữ được mục tiêu điều hành kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Bài học từ thị trường xăng dầu năm 2022 cho thấy, việc tính đúng tính đủ chi phí kinh doanh của doanh nghiệp là yếu tố quan trọng nhằm không làm đứt gãy nguồn cung, gây tâm lý hoang mang cho người dân. Trong bối cảnh đó, có thể thấy, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã góp phần bình ổn giá xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh hiện nay. Song song đó, cơ quan quản lý cũng đã quyết định giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0%. Cộng với thuế bảo vệ môi trường đã được giảm 50% so với mức trần trong khung thuế đến hết năm 2026 cho thấy sự linh hoạt, quyết liệt của cơ quan điều hành đối với bài toán an ninh năng lượng.

Tuy nhiên, thiết nghĩ, sự điều hành của nhà nước là chưa đủ. Quỹ Bình ổn giá, thuế, phí cũng chỉ kéo giảm được phần nào giá xăng dầu đang tăng cao trên thị trường thế giới, do các xung đột quân sự. Không chỉ Việt Nam mà kể cả các nước lớn, trong đó có các nước tự chủ 100% về năng lượng như Mỹ cũng đang đau đầu với bài toán giá xăng. Do đó, thiết nghĩ, "chiếc van điều tiết" thị trường mạnh hơn cả các công cụ của nhà nước, chính là sự chung tay đồng lòng, chia sẻ của người dân, doanh nghiệp như sử dụng tiết kiệm xăng dầu, hiểu đúng cơ chế giá, cùng kiến tạo giải pháp để vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục tiềm ẩn nhiều bất ổn, cơ quan quản lý cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá thế giới để có phương án điều hành phù hợp trong các kỳ tiếp theo, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường trong nước.