Quảng Ngãi: Chờ đột phá từ cơ chế đặc thù cho Khu kinh tế Dung Quất

Cơ chế đặc thù mở cơ hội thu hút đầu tư lớn

Tại phiên họp ngày 16/10/2026, Bộ Chính trị đồng ý chủ trương cho Khu kinh tế (KKT) Dung Quất áp dụng các cơ chế, chính sách đang áp dụng đối với khu thương mại tự do tại TP. Hải Phòng, TP. Đà Nẵng, đồng thời xem xét các cơ chế, ưu đãi theo định hướng được cấp có thẩm quyền thống nhất.

Trọng tâm là phát triển Trung tâm Lọc, hóa dầu, đóng tàu và Năng lượng Quốc gia tại Dung Quất, hướng tới nâng cao năng lực sản xuất, dự trữ chiến lược và bảo đảm an ninh năng lượng. Mục tiêu đến năm 2030 là đáp ứng toàn bộ nhu cầu xăng dầu khu vực miền Trung và Tây Nguyên, tối thiểu 30% nhu cầu xăng dầu cả nước; thu hút 5 tỷ USD vốn đầu tư, đóng góp 30% vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh và tạo khoảng 5.000 việc làm mới.

Tầm nhìn đến năm 2045, Trung tâm đặt mục tiêu thu hút 50 tỷ USD vốn đầu tư trong và ngoài nước, hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng, vật liệu.

Theo tờ trình của Đảng ủy Chính phủ, một số chính sách đặc thù được đề xuất nhằm tăng sức hút đầu tư và tạo nguồn lực phát triển hạ tầng. Đáng chú ý là phương án bổ sung có mục tiêu 70% số tăng thu từ hoạt động xuất nhập khẩu cho ngân sách địa phương để tái đầu tư hạ tầng kết nối Trung tâm, theo các điều kiện cụ thể.

Dự thảo cũng đề xuất áp dụng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 30 năm đối với các dự án chế biến dầu khí, sản xuất hóa dầu, hóa chất có vốn đầu tư từ 100.000 tỷ đồng trở lên và đáp ứng điều kiện quy định; xem xét áp dụng với phần mở rộng của Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và lao động trình độ cao làm việc tại Trung tâm được đề xuất giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong 10 năm.

Các chính sách này hiện cần được cụ thể hóa theo trình tự, thẩm quyền và quy định pháp luật. Nếu được thông qua, cơ chế ưu đãi có thể tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho Dung Quất trong thu hút các dự án công nghiệp quy mô lớn, có vòng đời đầu tư dài.

Hiện KKT Dung Quất có 296 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký hơn 421.683 tỷ đồng, tương đương khoảng 19,268 tỷ USD; bình quân mỗi năm đóng góp khoảng 27.774 tỷ đồng vào ngân sách.

Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh thu hút 56 dự án vào các KKT, khu công nghiệp, với tổng vốn đăng ký hơn 116.900 tỷ đồng, gồm 21 dự án FDI và 35 dự án trong nước. Trong đó, KKT Dung Quất thu hút 38 dự án, KKT cửa khẩu quốc tế Bờ Y có 3 dự án trong nước và các khu công nghiệp ngoài KKT thu hút 15 dự án. Các dự án tạo việc làm cho gần 26.800 lao động.

Cũng trong giai đoạn này, khu vực KKT, khu công nghiệp đóng góp hơn 125.580 tỷ đồng, chiếm khoảng 74% tổng thu ngân sách nhà nước toàn tỉnh; kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 11,5 tỷ USD, nhập khẩu hơn 19,4 tỷ USD.

Gỡ điểm nghẽn về đất đai, hạ tầng và tiến độ dự án

Các khu kinh tế, khu công nghiệp đang giữ vai trò trụ cột trong phát triển công nghiệp, xuất nhập khẩu và tạo nguồn thu ngân sách của Quảng Ngãi. Tuy nhiên, tỷ lệ dự án chậm triển khai, thiếu quỹ đất tái định cư và hạ tầng chưa đồng bộ đang cản trở việc khai thác hiệu quả tiềm năng. Trong bối cảnh tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cơ chế đặc thù cho KKT Dung Quất được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực phát triển.

Hiện nay, trong 56 dự án thu hút giai đoạn 2021-2025 mới chỉ có 22 dự án bắt đầu hoạt động. Tại thời điểm giám sát ngày 15/8/2026, trong 41 dự án chậm tiến độ, mới xử lý được 7 dự án.

Tại KKT Dung Quất, thiếu đất tái định cư đang tạo áp lực lớn cho giải phóng mặt bằng. Khu vực này còn 702 lô tái định cư, trong khi nhu cầu dự kiến hơn 11.000 lô. Tình trạng thiếu quỹ đất khiến việc tạo mặt bằng sạch, triển khai đồng bộ hạ tầng và thu hút dự án mới gặp khó khăn. Tại Khu công nghiệp VSIP 2 giai đoạn 1, diện tích được phê duyệt còn phân tán, chưa liền vùng, càng làm tăng yêu cầu về tổ chức mặt bằng và tái định cư.

Bên cạnh đó, kết nối giao thông giữa KKT Dung Quất với KKT cửa khẩu quốc tế Bờ Y, KKT mở Chu Lai và khu vực Tây Nguyên còn bất cập; một số tuyến đường chưa đáp ứng yêu cầu vận chuyển thiết bị siêu trường, siêu trọng.

Theo ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, với việc Chính phủ cho phép KKT Dung Quất áp dụng các chính sách đặc thù sẽ là một bước đệm giúp nơi này phát triển hơn nữa. Với các cơ chế, chính sách đặc biệt sẽ tạo được nguồn lực hoàn thiện, nâng cấp hạ tầng KKT Dung Quất.

Cũng theo ông Mân, cùng với cơ chế tài chính, tỉnh Quảng Ngãi cũng đang ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics và các công trình kỹ thuật trọng điểm, tăng kết nối với KKT cửa khẩu quốc tế Bờ Y, KKT mở Chu Lai, sân bay Chu Lai và Tây Nguyên.

Những công trình trọng điểm ở KKT Dung Quất đang được sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh trong việc tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ để thu hút nhà đầu tư.

Ngoài ra, Quảng Ngãi cũng đang quyết liệt tháo gỡ đồng thời các nút thắt về mặt bằng, thủ tục và hạ tầng sẽ quyết định khả năng chuyển hóa lợi thế của Dung Quất thành dự án hoạt động thực chất, đóng góp bền vững cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Dung Quất đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, khu kinh tế có quy mô khoảng 45.332 ha, gồm đất liền, đảo Lý Sơn và mặt nước vùng biển. Lợi thế cảng nước sâu có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải đến 200.000 DWT, cùng vị trí gần Khu kinh tế mở Chu Lai và các tuyến hàng hải quan trọng, tạo điều kiện phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics và dịch vụ.