Nghị định 205/2025/NĐ-CP: Cú hích chiến lược cho công nghiệp hỗ trợ

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 205/2025/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 111/2015/NĐ-CP ngày 3/11/2015 của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo đó, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao, đổi mới và hoàn thiện công nghệ để sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ thuộc Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao, các ưu đãi, hỗ trợ về chuyển giao công nghệ và các ưu đãi, hỗ trợ khác theo quy định hiện hành…

Để tìm hiểu rõ hơn phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Trần Minh Chính, Khoa Công nghệ Điện tử, Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (Bộ Công Thương).

Từ hỗ trợ đơn lẻ sang hệ sinh thái chính sách

- Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa tổng thể của Nghị định 205/2025/NĐ-CP đối với tiến trình phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam hiện nay?

TS. Trần Minh Chính: Tôi cho rằng, Nghị định 205 là một dấu mốc có ý nghĩa chiến lược, mang tính bước ngoặt không chỉ về kỹ thuật pháp lý mà còn thể hiện sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy phát triển công nghiệp hỗ trợ của Chính phủ.

Sau gần một thập kỷ triển khai Nghị định 111, mặc dù đã có nhiều chuyển động tích cực, nhưng công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam vẫn chưa tạo ra bước đột phá, tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp nền tảng như điện tử, ô tô, cơ khí chính xác vẫn còn thấp. Nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện nhập khẩu và bị động trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính vì vậy, việc ban hành Nghị định 205 là một bước điều chỉnh chính sách rất kịp thời và có chiều sâu, thể hiện sự lắng nghe và phản ánh thực tiễn phát triển của doanh nghiệp trong nước. Điểm đáng chú ý là Nghị định không chỉ tập trung vào các ưu đãi tài chính truyền thống như miễn giảm thuế hay hỗ trợ chi phí đầu tư, mà mở rộng sang các trụ cột hỗ trợ toàn diện hơn: Chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ pháp lý, bảo vệ môi trường, kiểm định chất lượng, sở hữu trí tuệ… Đây là cách tiếp cận theo hướng hệ sinh thái chính sách, thay vì chính sách đơn lẻ, phù hợp với xu thế phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ hiện đại trên thế giới.

Tôi đặc biệt đánh giá cao cách Nghị định 205 tạo không gian linh hoạt cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, thay vì bị đứng ngoài cuộc chơi vì thiếu công nghệ, vốn và năng lực kết nối.

Như vậy, Nghị định 205 không chỉ là bản vá kỹ thuật cho Nghị định 111, mà là một tuyên ngôn chính sách mới, đặt nền móng cho một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ năng động, tự chủ, sáng tạo và bền vững hơn, giúp Việt Nam từng bước thoát khỏi vị trí công xưởng gia công, tiến tới làm chủ công nghệ và nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

- Việc bổ sung hàng loạt chính sách mới trong Nghị định này thể hiện điều gì về định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ của Chính phủ trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi công nghệ hiện nay?

TS. Trần Minh Chính: Việc bổ sung hàng loạt chính sách mới trong Nghị định 205 cho thấy Chính phủ đang chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy hỗ trợ đơn ngành sang cách tiếp cận phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ một cách tích hợp và có chiều sâu.

Đầu tiên, nội hàm của Nghị định không còn chỉ dừng lại ở ưu đãi tài chính hay miễn giảm thuế như giai đoạn trước, mà mở rộng ra nhiều khía cạnh cốt lõi như: Chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, kiểm định chất lượng, bảo vệ môi trường, pháp lý, sở hữu trí tuệ... Những chính sách này liên kết với nhau thành một chuỗi hỗ trợ toàn diện, tạo thành hạ tầng mềm cho phát triển bền vững ngành công nghiệp hỗ trợ. Thứ hai, chính sách mới phản ánh một tầm nhìn xa về nâng cấp vị thế sản xuất của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trước đây, công nghiệp hỗ trợ chủ yếu đóng vai trò vệ tinh gia công cho các tập đoàn FDI, nhưng nay, với định hướng mới, mục tiêu không chỉ là làm phụ trợ, mà là làm chủ công nghệ lõi, tạo ra sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao, có khả năng cạnh tranh độc lập và liên kết ngang dọc trong chuỗi.

Cuối cùng, Nghị định cũng cho thấy Chính phủ đã nhận diện rõ cuộc chơi hiện nay không còn là “đi tắt đón đầu bằng chi phí rẻ”, mà phải bằng công nghệ, chất lượng và sáng tạo. Các nội dung hỗ trợ nghiên cứu phát triển (R&D), bảo hộ sáng chế, chứng nhận hệ thống chất lượng... chính là lời tuyên bố rằng Việt Nam không đứng ngoài cách mạng công nghiệp 4.0, mà đang chủ động hòa nhập để không bị tụt lại phía sau.

Tháo gỡ điểm nghẽn hấp thụ công nghệ

- Theo ông, đâu là rào cản lớn nhất trong việc hiện thực hóa chính sách chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ hiện nay và Nghị định 205 có giúp tháo gỡ được không?

TS. Trần Minh Chính: Rào cản lớn nhất không nằm ở văn bản luật, mà nằm ở năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam. Phần lớn các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ là nhỏ và vừa, thiếu vốn, thiếu nhân lực chất lượng cao, thiếu thông tin và đặc biệt là thiếu mạng lưới liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học.

Do đó, dù chính sách có ưu đãi nhưng họ không đủ năng lực tiếp cận và triển khai. Nghị định 205 đã có bước đi tích cực khi hỗ trợ trực tiếp tới 50% chi phí chuyển giao công nghệ, từ thiết kế, máy móc đến tư vấn sáng chế và thuê chuyên gia. Đặc biệt, quy định hỗ trợ cho các dự án hợp tác giữa doanh nghiệp và tổ chức khoa học công nghệ là một điểm nhấn rất đáng chú ý.

Nếu triển khai hiệu quả, đây sẽ là cầu nối quan trọng để doanh nghiệp vượt qua rào cản hấp thụ công nghệ. Tuy nhiên, cần lưu ý, để tháo gỡ triệt để thì ngoài chính sách tài chính, phải đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cải cách thủ tục hành chính và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

- Nghị định có hiệu lực từ 1/9/2025. Theo ông, đâu là yếu tố then chốt để đảm bảo triển khai hiệu quả, tránh tình trạng chính sách “trên giấy”?

TS. Trần Minh Chính: Theo tôi, yếu tố then chốt là khả năng vận hành chính sách từ trung ương đến địa phương một cách chủ động và nhất quán. Thực tế thời gian qua, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã bị “nghẽn” ở khâu thực thi, từ chậm ban hành hướng dẫn, thiếu nguồn lực thực hiện đến tình trạng lúng túng của địa phương trong xác định danh mục ưu tiên hay xét duyệt hỗ trợ.

Để tránh tình trạng chính sách “trên giấy”, trước hết cần có bộ tiêu chí rõ ràng, minh bạch, dễ tiếp cận và phù hợp với năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, vai trò của các trung tâm hỗ trợ công nghiệp, các đơn vị trung gian như hiệp hội, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính… cần được phát huy đúng mức, đóng vai trò “người dẫn đường” cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cơ chế giám sát, đánh giá chính sách theo thời gian thực là rất quan trọng, để kịp thời điều chỉnh, tránh chính sách bị đóng khung mà không phản ánh được nhu cầu thực tiễn đang thay đổi từng ngày.

Xin cảm ơn ông!

Nghị định 205/2025/NĐ-CP đã ban hành kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ không lỡ nhịp hội nhập với thế giới. Suy cho cùng, mục tiêu cao nhất vẫn là nâng sức cạnh tranh cho nền kinh tế, để Việt Nam tự tin với thế giới về số lượng doanh nghiệp có hệ thống sản xuất và sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, đủ năng lực cung ứng vào mạng lưới công nghiệp toàn cầu.