Lào Cai - Vân Nam: Xây dựng khu hợp tác kinh tế chưa từng có tiền lệ

Cần làm rõ cơ chế vận hành

Trao đổi tại Hội thảo lấy ý kiến xây dựng đề án khu hợp tác kinh tế qua biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Vân Nam (Trung Quốc) do Bộ Công Thương tổ chức vào chiều 19/9, PGS. TS. Nguyễn Thị Bích Loan, Trường Đại học Thương mại đánh giá: “Đề án được xây dựng công phu, chỉ số định lượng rõ ràng, kết cấu logic, từ cơ sở xây dựng, đánh giá thực trạng đến xác định mô hình, cơ chế và giải pháp”.

Tuy nhiên, theo bà, nội dung đề án vẫn cần một số bổ sung và điều chỉnh. Cơ sở xây dựng đề án nên cập nhật thêm một số nghị quyết, nghị định mới của Đảng và Chính phủ, nhất là những định hướng liên quan đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, bởi đây là những vấn đề gắn trực tiếp với thương mại điện tử xuyên biên giới. Đồng thời, đây là một trụ cột quan trọng của đề án.

Cũng theo bà Loan, đề án cần thể hiện chi tiết cơ chế vận hành, phân quyền, tránh để mơ hồ gây khó khăn khi triển khai. Đồng thời, phần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cần rút ra rõ hơn những bài học cụ thể cho Lào Cai - Vân Nam, tránh chỉ dừng lại ở mô tả.

Tại Hội thảo, TS. Trịnh Minh Anh, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cũng đã nêu hai vấn đề cốt lõi là mô hình tổ chức và cơ chế đặc thù để tạo đột phá. Ông đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo khi đã tập hợp nhiều ý kiến khoa học, nhưng cần đi xa hơn, cần rút ra những bài học cụ thể từ kinh nghiệm quốc tế, thay vì chỉ dừng ở việc mô tả.

Ông khuyến nghị, đề án nên cập nhật số liệu mới nhất, đồng thời phân tích sâu hơn các khía cạnh xã hội, môi trường, di dân, bảo vệ văn hóa cộng đồng và an ninh sinh thái.

“Đề án nên cập nhật số liệu mới nhất, đặc biệt về xuất nhập khẩu, hạ tầng, dịch vụ logistics. Đồng thời, cần nhấn mạnh thêm yếu tố xã hội và môi trường, di dân, bảo vệ văn hóa cộng đồng, nguy cơ mất cân bằng sinh thái... Đây đều là những vấn đề thiết thực”, TS. Trịnh Minh Anh nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Thị Thu Hương, Trưởng Khoa Kinh tế, Trường Đại học Mở Hà Nội khuyến nghị, đề án cần tập trung làm rõ hơn những hạn chế, thách thức và các tác động tiêu cực có thể nảy sinh, đặc biệt ở các khía cạnh môi trường và xã hội.

Theo bà Hương, việc phát triển khu hợp tác kinh tế tất yếu sẽ kéo theo nhiều hệ quả như khí thải, ô nhiễm công nghiệp, tác động đến cân bằng sinh thái. Về mặt xã hội, không chỉ đặt ra vấn đề lao động, nhất là lao động yếu thế, mà còn gắn với dịch vụ giáo dục, y tế, an sinh xã hội, hạ tầng giao thông.

Chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, di cư cũng là một trong những vấn đề quan trọng. “Khi khu hợp tác kinh tế hình thành sẽ phát sinh tình trạng di cư, kéo theo những vấn đề phức tạp về văn hóa, xã hội và an ninh cộng đồng. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh của khu vực còn tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu, vận chuyển hàng cấm và tội phạm xuyên biên giới”, bà Hương cho biết.

Vì vậy, Trưởng Khoa Kinh tế, Trường Đại học Mở Hà Nội cho rằng, bên cạnh việc nêu cơ hội phát triển, đề án cần đồng thời đưa ra các giải pháp phòng ngừa, kiểm soát, để đảm bảo sự phát triển bền vững, ổn định, an toàn.

Mô hình “hai nước - hai khu”

Lắng nghe toàn bộ các ý kiến đóng góp tại Hội thảo, ông Nguyễn Thành Sinh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai cho hay: Xây dựng khu hợp tác kinh tế biên giới Lào Cai - Vân Nam là một đề án chưa từng có tiền lệ, do đó cần tiếp cận thận trọng nhưng cũng phải có bước đi sáng tạo, bảo đảm khả thi trong thực tiễn.

Theo ông Sinh, Việt Nam và Trung Quốc đã có những thống nhất cấp cao, tạo khuôn khổ thúc đẩy hợp tác. Ở cấp địa phương, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai và Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam cũng đã thống nhất chủ trương thành lập khu hợp tác, thể hiện quyết tâm chính trị rõ ràng. “Điều này khẳng định sự đồng thuận từ trung ương đến địa phương, tạo tiền đề quan trọng để triển khai đề án”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai nói.

Qua khảo sát tại Vân Nam, ông Nguyễn Thành Sinh nhận định, phía Trung Quốc đã thành lập Ban chỉ đạo do Phó tỉnh trưởng làm Trưởng ban, cơ chế triển khai theo hướng trao quyền mạnh cho địa phương. Đây là điểm khác biệt với cách làm từ trên xuống của ta và cũng là kinh nghiệm đáng để tham khảo.

“Về mô hình, khu hợp tác được xác định theo nguyên tắc ‘hai nước - hai khu’, song nên có một khu chung để triển khai các lĩnh vực thực tiễn. Phía Vân Nam đã có kinh nghiệm với logistics, thương mại điện tử, khách sạn, ngân hàng, cửa hàng miễn thuế, cư dân biên giới được mua hàng 8.000 Nhân dân tệ/lần, khách quốc tế lưu trú 30 ngày… Những mô hình này cho thấy sự thuận lợi cao, chúng ta hoàn toàn có thể học hỏi”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai thông tin.

Về cơ chế, ông Nguyễn Thành Sinh đề xuất thời gian thí điểm 7 năm; miễn tiền thuê đất ít nhất 2 năm đầu; chưa áp dụng đấu giá, đấu thầu nhà đầu tư giai đoạn đầu; xây dựng cơ chế “một cửa - một lần” trong thủ tục hải quan, biên phòng.

“Khác với phía nước bạn thường ban hành chính sách sau mô hình, chúng ta lại xây chính sách trước. Do vậy, cần đi song song, vừa xây dựng mô hình, vừa điều chỉnh cơ chế”, ông Nguyễn Thành Sinh lưu ý.

Phó Chủ tịch UBND Nguyễn Thành Sinh khẳng định, Lào Cai sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, chuyên gia để hoàn thiện mô hình, khai thác tối đa lợi thế so sánh và bảo đảm sự kết nối hài hòa với Vân Nam. Mục tiêu là xây dựng khu hợp tác này thành hình mẫu cho hợp tác biên giới Việt Nam - Trung Quốc trong thời gian tới.

Đề án “Xây dựng khu hợp tác kinh tế qua biên giới Lào Cai, Việt Nam - Vân Nam, Trung Quốc” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Chính phủ về phát triển kinh tế biên giới, liên kết vùng và thúc đẩy hội nhập khu vực.