Khi tài sản lớn vẫn đối mặt rủi ro tài chính tuổi già

Tài sản lớn chưa đủ bảo đảm an toàn tài chính tuổi già

Với nhiều doanh nhân và gia đình có tài sản lớn, hành trình tích lũy thường bắt đầu từ việc phát triển kinh doanh, mở rộng đầu tư và gia tăng giá trị tài sản. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn chuẩn bị nghỉ hưu hoặc chuyển giao cơ nghiệp, một bài toán khác xuất hiện: làm thế nào để thành quả đã gây dựng tiếp tục phát huy giá trị mà không trở thành gánh nặng cho thế hệ kế tiếp?

Điểm đáng chú ý trong câu chuyện quản trị tài sản là giá trị tài sản không phải yếu tố duy nhất quyết định sự an toàn tài chính. Một gia đình có thể sở hữu bất động sản, cổ phần doanh nghiệp và nhiều khoản đầu tư giá trị lớn, nhưng vẫn gặp khó khăn nếu thiếu dòng tiền, chưa có phương án xử lý nghĩa vụ nợ hoặc không xác định được cách thức chuyển giao quyền sở hữu và quyền điều hành.

Trao đổi về vấn đề này, ông Ngô Thế Triệu, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Optima Wealth Partners cho rằng, không có một công thức kế thừa phù hợp với mọi gia đình. Phương án cần được xây dựng trên cơ sở mục tiêu sử dụng tài sản, nhu cầu tài chính, khả năng chấp nhận rủi ro và mức độ sẵn sàng của người tiếp nhận. Thay vì chỉ tập trung vào việc để lại bao nhiêu tài sản, người sở hữu cần xác định tài sản đó sẽ được sử dụng như thế nào, phục vụ mục tiêu gì và ai đủ.

Đối với gia đình sở hữu doanh nghiệp, bài toán này lại càng phức tạp. Người thừa kế có thể nhận quyền sở hữu nhưng chưa chắc có đủ kinh nghiệm để điều hành. Việc chuyển giao vì thế không đơn thuần là phân chia tài sản, mà còn liên quan đến cơ chế quản trị, phân định trách nhiệm và khả năng duy trì hoạt động kinh doanh. 

Trong khi đó, theo ông Andrew Loh, Tổng Giám đốc Điều hành AIA Việt Nam, cần chuẩn bị thế hệ kế tiếp cho quá trình tiếp nhận tài sản và trách nhiệm. Theo đó, nếu việc chuyển giao chỉ được tính đến khi người sáng lập không còn đủ khả năng điều hành, gia đình có thể rơi vào thế bị động.

Một nghịch lý trong quản trị tài sản được các chuyên gia đưa ra là, sở hữu nhiều tài sản chưa chắc đồng nghĩa với khả năng thanh toán tốt. Bất động sản có thể tăng giá, cổ phần doanh nghiệp có thể mang lại lợi nhuận, nhưng các tài sản này không phải lúc nào cũng chuyển đổi thành tiền mặt ngay khi phát sinh nhu cầu.

Cụ thể, khi người trụ cột nghỉ hưu, mất khả năng lao động hoặc gặp biến cố sức khỏe, nguồn thu nhập có thể suy giảm trong khi các khoản chi vẫn tiếp tục. Nếu tài sản tập trung vào những khoản đầu tư kém thanh khoản, gia đình có thể phải bán tài sản vào thời điểm bất lợi hoặc điều chỉnh những kế hoạch dài hạn đã đặt ra.

Do đó, hoạch định di sản cần gắn với quản trị dòng tiền, dự phòng rủi ro và khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính. Di chúc, thỏa thuận giữa các thành viên, cơ chế quản trị doanh nghiệp và các công cụ bảo vệ tài chính có thể đảm nhiệm những vai trò khác nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh của từng gia đình.

Tuy nhiên, ngay cả khi bài toán tài sản đã được tính toán kỹ lưỡng, vẫn còn một yếu tố có thể làm thay đổi toàn bộ kế hoạch: sức khỏe của chính người tạo lập tài sản và các thành viên trong gia đình.

Khi sức khỏe trở thành biến số của kế hoạch tài chính 

Theo các chuyên gia của AIA, tuổi thọ gia tăng đang làm thay đổi cách các gia đình nhìn nhận giai đoạn nghỉ hưu. Sống lâu hơn đồng nghĩa với việc cần chuẩn bị nguồn lực cho một khoảng thời gian dài hơn sau khi ngừng làm việc. Nhưng nếu những năm sống thêm đi kèm bệnh tật, suy giảm khả năng vận động hoặc nhu cầu chăm sóc kéo dài, áp lực tài chính có thể lớn hơn dự tính ban đầu.

Tại Việt Nam, tuổi thọ trung bình vào khoảng 75 năm, trong khi tuổi thọ khỏe mạnh được ước tính khoảng 65 năm. Khoảng cách gần một thập kỷ này cho thấy thời gian sống và thời gian sống trong trạng thái sức khỏe tốt không hoàn toàn trùng nhau. 

Từ góc nhìn y khoa, TS.BS. Kelvin Loh, Phó Tổng Giám đốc Chăm sóc Sức khỏe Tập đoàn AIA đặt vấn đề về việc chuyển trọng tâm từ kéo dài tuổi thọ sang kéo dài thời gian sống khỏe mạnh. Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận sức khỏe dài hạn: không chỉ quan tâm đến việc điều trị bệnh khi đã xuất hiện, mà còn chủ động nhận diện nguy cơ và duy trì chức năng cơ thể theo thời gian.

Trong khi đó, TS. Naras Lapsys, Giám đốc Y khoa Chi Longevity tại Singapore cho rằng, những người đã dành phần lớn cuộc đời để xây dựng doanh nghiệp và tích lũy tài sản, suy giảm sức khỏe không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn có thể làm gián đoạn vai trò điều hành, thay đổi kế hoạch nghỉ hưu và phát sinh nhu cầu chăm sóc từ các thành viên khác trong gia đình.

Nói cách khác, sức khỏe chính là một biến số cần được tính đến trong quản trị tài sản. Một kế hoạch tài chính dài hạn sẽ khó toàn diện nếu chỉ dự báo thu nhập, lợi nhuận và giá trị tài sản mà bỏ qua khả năng phát sinh chi phí y tế hoặc thời gian sống cần hỗ trợ.

Do đó, sự kết nối giữa tài chính và y khoa mở ra một cách nhìn rộng hơn về sự thịnh vượng. Thành công không chỉ được đo bằng số tài sản một người sở hữu, mà còn bằng khả năng duy trì cuộc sống chủ động, độc lập và có chất lượng trong những năm tháng về sau.

Ở góc độ tài chính, các chuyên gia khuyến cáo, các gia đình cần xác định rõ nhu cầu chi tiêu sau nghỉ hưu, duy trì khoản dự phòng có tính thanh khoản, đánh giá nghĩa vụ nợ và xây dựng phương án xử lý tài sản khi có biến cố. Việc chuyển giao tài sản cũng nên được chuẩn bị trước, bao gồm xác định vai trò của người kế nhiệm, nguyên tắc quản trị và cách thực hiện những quyết định quan trọng.

Ở góc độ sức khỏe, việc duy trì vận động, dinh dưỡng cân bằng, giấc ngủ phù hợp và khám sức khỏe định kỳ là những nền tảng cần được thực hiện xuyên suốt cuộc đời. Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ nên được cá nhân hóa theo tuổi tác, tiền sử sức khỏe và hướng dẫn của chuyên gia y tế.

Đối với các gia đình có nhu cầu bảo vệ tài chính trước rủi ro sức khỏe, bảo hiểm có thể là một cấu phần của kế hoạch tổng thể. Tuy nhiên, quyền lợi thực tế phụ thuộc vào điều kiện hợp đồng, phạm vi bảo hiểm và các giới hạn chi trả; đây không phải giải pháp thay thế cho việc quản lý tài sản và dự phòng tài chính chủ động.

Quan trọng hơn, việc chuẩn bị cần được xem là một quá trình liên tục, thay vì quyết định chỉ thực hiện khi bước vào tuổi nghỉ hưu. Khi hoàn cảnh gia đình, thị trường hoặc tình trạng sức khỏe thay đổi, kế hoạch cũng cần được rà soát và điều chỉnh.

Theo các chuyên gia tài chính, xây dựng tài sản là hành trình dài. Nhưng để tài sản tiếp tục tạo ra giá trị, được chuyển giao đúng cách và giúp chủ nhân tận hưởng những năm tháng sống khỏe mạnh, cần một chiến lược rộng hơn, đó là kết hợp giữa quản trị tài chính, chuẩn bị thế hệ kế tiếp và đầu tư cho sức khỏe dài hạn.