Hoàn thiện thể chế để dẫn dắt đầu tư năng lượng trong giai đoạn mới

Hoàn thiện thể chế cho phát triển năng lượng quốc gia

Sáng 29/1, tại Hà Nội, Báo Công Thương tổ chức ''Diễn đàn hiện thực hoá cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030''. 

Tại diễn đàn, TS. Dư Văn Toán - Chuyên gia về môi trường, biển và hải đảo, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã trình bày những nội dung quan trọng của Nghị quyết 253/2025/QH15 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia 2026 - 2030.

Ông Dư Văn Toán cho biết: “Nghị quyết 253 được Quốc hội ban hành trong bối cảnh ngành năng lượng đang đứng trước yêu cầu cấp thiết, phải tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, thủ tục đầu tư và thị trường. Qua đó, tạo hành lang pháp lý đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế và thực hiện chuyển dịch năng lượng”.

Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị quyết 253 là xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, bao quát các cơ chế, chính sách liên quan đến điều chỉnh, cập nhật quy hoạch điện; đầu tư các dự án nguồn điện, lưới điện; phát triển điện gió ngoài khơi; cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), cùng các dự án dầu khí, than và điện hạt nhân. Theo đó, đối tượng áp dụng là các cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực điện lực, dầu khí, than, trừ các dự án thuộc diện Ban Chỉ đạo theo Quyết định số 751/QĐ-TTg ngày 11/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ.

Đáng chú ý, Nghị quyết cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch điện và phương án phát triển lưới điện mà không làm thay đổi quan điểm, mục tiêu và quy mô tổng công suất theo cơ cấu nguồn. 

Nghị quyết cũng đưa ra cơ chế mới về đầu tư phát triển lưới điện, theo hướng đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù trong lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án cấp bách, dự án liên vùng, liên tỉnh, nhằm bảo đảm an toàn và ổn định hệ thống điện quốc gia.

Bên cạnh đó, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và giá điện được quy định rõ ràng hơn. Theo đó, trong các trường hợp không phải đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, cho phép áp dụng khung giá trần trong đàm phán hợp đồng mua bán điện, góp phần bảo đảm tiến độ và tính khả thi tài chính của dự án.

Đối với điện gió ngoài khơi, Nghị quyết bước đầu thiết lập cơ chế cho phép khảo sát, chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư theo từng giai đoạn, giai đoạn 2025 - 2030 và 2031 - 2035, gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trên biển và bảo vệ môi trường.

Nghị quyết cũng khuyến khích nghiên cứu, đầu tư phát triển điện hạt nhân mô-đun nhỏ, bảo đảm an toàn hạt nhân, an ninh năng lượng và phù hợp với các quy định của pháp luật về năng lượng nguyên tử.

Một điểm mới khác là mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), cho phép nhiều đối tượng tham gia hơn, bao gồm các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu chế xuất, trung tâm dữ liệu và khu thương mại tự do, qua đó tạo dư địa phát triển cho thị trường điện cạnh tranh.

Đối với các dự án dầu khí và than, Nghị quyết cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù đối với các dự án quan trọng, cấp bách của quốc gia, theo hướng đơn giản hóa thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, bảo đảm tiến độ và yêu cầu về an ninh năng lượng.

Bên cạnh đó, cũng theo đại diện Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Nghị quyết quy định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện, giao Chính phủ ban hành các văn bản hướng dẫn, tổ chức sơ kết sau 3 năm và tổng kết vào năm 2030. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và được thực hiện đến hết ngày 31/12/2030, tạo cơ sở chính sách quan trọng để thúc đẩy phát triển năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.

“Bảo lãnh cấu trúc chính sách” để khơi thông nguồn lực

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 253 của Quốc hội mang ý nghĩa quan trọng, tạo thêm dư địa chính sách cho quá trình triển khai các dự án năng lượng trong giai đoạn tới.

Theo ông Nguyễn Quốc Thập, xét trên tổng thể, Nghị quyết 253 đã kế thừa và quán triệt nhiều nội dung cốt lõi trong các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển năng lượng. Thông qua đó tạo cơ sở để tháo gỡ một số vướng mắc về thể chế, thủ tục và cơ chế đầu tư. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm kịp thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng.

Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhấn mạnh, để Nghị quyết 253 phát huy hiệu quả cao nhất, việc tổ chức thực hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là trong giai đoạn nhiều luật chuyên ngành liên quan đến năng lượng đang được rà soát, sửa đổi theo hướng đồng bộ, thống nhất.

“Trong thời gian chờ hoàn thiện hệ thống pháp luật, cần có các giải pháp điều hành linh hoạt để bảo đảm tính liên tục và thông suốt trong triển khai các dự án năng lượng”, ông Nguyễn Quốc Thập khẳng định. Đồng thời, ông cũng kỳ vọng các cơ quan quản lý sẽ sớm có những hướng dẫn cụ thể, tạo thuận lợi cho các chủ thể tham gia thị trường.

Từ góc độ thực tiễn đầu tư, ông Nguyễn Quốc Thập cũng lưu ý đến nhu cầu chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và nhà đầu tư, đặc biệt đối với các dự án năng lượng quy mô lớn, có thời gian hoàn vốn dài. Theo ông, các nhà đầu tư luôn mong muốn có sự ổn định và dự báo được về chính sách, trong đó có các cơ chế liên quan đến tài chính và ngoại hối.

Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, thay vì áp dụng các hình thức bảo lãnh truyền thống, có thể nghiên cứu những giải pháp bảo đảm thông qua thiết kế chính sách và khuôn khổ pháp lý. Từ đó, vừa tạo niềm tin cho nhà đầu tư, vừa phù hợp với điều kiện quản lý và năng lực tài chính của Việt Nam.

Liên quan đến vấn đề chuyển đổi ngoại tệ, ông Nguyễn Quốc Thập chia sẻ, các dự án năng lượng tại Việt Nam thường bán sản phẩm bằng đồng Việt Nam, trong khi một phần chi phí đầu vào, đặc biệt với các dự án sử dụng LNG, lại phải thanh toán bằng ngoại tệ. Do đó, việc tạo cơ chế thuận lợi cho chuyển đổi và sử dụng ngoại tệ là yêu cầu thực tế.

“Với năng lực tài chính hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể chủ động trong việc bảo đảm nguồn ngoại tệ phục vụ hoạt động của các dự án, trên cơ sở phù hợp với quy định của pháp luật và thông lệ thị trường”, ông Nguyễn Quốc Thập nhận định.

Theo ông, những điều chỉnh linh hoạt về cơ chế quản lý ngoại hối, thông qua sửa đổi, bổ sung các văn bản dưới luật, sẽ góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư, đồng thời bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính, tiền tệ quốc gia.

Ông Nguyễn Quốc Thập cũng bày tỏ tin tưởng, nếu được triển khai đồng bộ, nhất quán, Nghị quyết 253 sẽ tiếp tục đóng vai trò là đòn bẩy quan trọng, góp phần khơi thông nguồn lực xã hội. Đồng thời, thúc đẩy đầu tư và phát triển ngành năng lượng theo hướng hiệu quả, bền vững trong thời gian tới.