EU thúc đẩy tăng sản lượng lọc dầu, ứng phó nguy cơ thiếu dầu diesel

EU coi năng lực lọc dầu là vấn đề an ninh năng lượng

Theo truyền thông châu Âu, Brussels đang tìm cách đảo ngược xu hướng suy giảm công suất lọc dầu tại Liên minh châu Âu (EU), khi Ủy viên Năng lượng Dan Jørgensen cảnh báo tình trạng bất ổn địa chính trị và nguồn cung dầu diesel khan hiếm kéo dài là “lời cảnh tỉnh” đối với khu vực.

Cuộc chiến kéo dài tại Trung Đông, bao gồm các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu ở vùng Vịnh, cùng các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở lọc dầu của Nga, đã tạo thêm áp lực lên thị trường dầu diesel toàn cầu vốn đã khan hiếm, đẩy giá năng lượng tăng cao.

“Chúng ta cần phải chống lại xu hướng này và đảm bảo rằng châu Âu có đủ năng lực lọc dầu linh hoạt. Hôm nay và trong tương lai. Đây không chỉ là vấn đề cạnh tranh kinh tế mà còn là vấn đề an ninh”, ông Dan Jørgensen chia sẻ với các phóng viên trong ngày 28/10.

Đức, Italy, Tây Ban Nha, Hà Lan, Pháp và Bỉ hiện chiếm phần lớn công suất lọc dầu của EU. Tuy nhiên, theo Ủy ban châu Âu, khoảng 1/4 số nhà máy lọc dầu trong khối đã đóng cửa trong 20 năm qua, khiến tổng công suất giảm khoảng 10%.

Trong ngày 28/10, Brussels đã khởi động các cuộc đàm phán với các chủ nhà máy lọc dầu châu Âu nhằm tìm cách tăng sản lượng nhiên liệu tại những cơ sở hiện có. Các cuộc thảo luận kỹ thuật tiếp theo sẽ được tổ chức, trong khi cuộc họp khác dự kiến diễn ra vào đầu năm 2027 để đánh giá tiến độ. Ủy ban châu Âu cho biết, đã có rất nhiều đề xuất cho ngành công nghiệp này nhưng chưa làm rõ các phương án này có bao gồm việc mở cửa trở lại những cơ sở đã đóng cửa, mở rộng các nhà máy hiện có hay đầu tư vào năng lực sản xuất mới hay không.

“Chúng tôi sẽ nỗ lực tăng sản lượng từ các nhà máy lọc dầu ở châu Âu. Ngành công nghiệp đã đưa ra một số đề xuất mà chúng tôi cần đánh giá”, ông Jørgensen cho biết.

Động thái này phản ánh nhận thức ngày càng rõ tại Brussels rằng bảo đảm nguồn cung dầu thô là chưa đủ. EU cũng cần năng lực công nghiệp để chế biến dầu thô thành dầu diesel, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm dầu mỏ khác phục vụ nền kinh tế. Theo dự báo của Ủy ban châu Âu, thị trường dầu diesel toàn cầu sẽ tiếp tục khan hiếm đến năm 2027, dựa trên những phân tích mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Điều này có thể kéo dài sức ép lên giá nhiên liệu ngay cả khi thị trường dầu thô ổn định.

Các nhà máy lọc dầu đến nay vẫn góp phần duy trì nguồn cung, trong đó có nhiên liệu máy bay. Tuy nhiên, giới chức EU lo ngại khu vực có thể thiếu năng lực linh hoạt cần thiết để ứng phó với những cú sốc địa chính trị tiếp theo.

Dầu diesel đóng vai trò thiết yếu đối với vận tải đường bộ, nông nghiệp và hoạt động công nghiệp, trong khi nhiên liệu máy bay phản lực có ý nghĩa quan trọng đối với ngành hàng không. Nguồn cung nhiên liệu cũng liên quan đến khả năng cơ động quân sự và mức độ sẵn sàng phòng thủ của khối.

Ủy ban châu Âu kỳ vọng, tăng sản lượng lọc dầu trong nước sẽ góp phần giảm bớt những hạn chế nguồn cung trong ngắn hạn và hạn chế rủi ro từ các cú sốc bên ngoài. Tuy nhiên, việc tăng sản lượng không đồng nghĩa giá nhiên liệu sẽ giảm nếu giá dầu thô vẫn ở mức cao hoặc tình trạng gián đoạn nguồn cung toàn cầu tiếp diễn.

EU cân bằng giữa an ninh năng lượng và mục tiêu khí hậu

Nỗ lực duy trì năng lực lọc dầu hiện có đặt ra bài toán cân bằng với các mục tiêu khí hậu của EU. Brussels muốn giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, nhưng vẫn phải bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho nền kinh tế trong quá trình chuyển đổi.

Các nhà máy lọc dầu châu Âu đang chịu sức ép từ chi phí vận hành cao, cạnh tranh với những cơ sở quy mô lớn hơn ở nước ngoài và triển vọng nhu cầu nhiên liệu vận tải truyền thống suy giảm khi quá trình điện khí hóa diễn ra mạnh mẽ.

Việc đảo ngược xu hướng suy giảm công suất lọc dầu có thể đòi hỏi đầu tư đáng kể. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu chưa đưa ra các ưu đãi tài chính, thay đổi quy định hay mục tiêu công suất cụ thể. Trước mắt, Brussels tập trung xác định các biện pháp có thể giúp tăng sản lượng tại những cơ sở đang hoạt động.

Mở rộng sản lượng từ các nhà máy lọc dầu hiện có có thể giúp bổ sung nguồn cung nhanh hơn so với xây dựng cơ sở mới, vốn cần nhiều năm đầu tư và xin cấp phép. Trong khi đó, việc mở cửa trở lại các nhà máy đã đóng cửa hoặc xây dựng cơ sở mới phức tạp hơn, bởi nhà đầu tư cần tin tưởng rằng nhu cầu đủ lớn để bù đắp chi phí trong suốt vòng đời tài sản.

Trước thềm cuộc họp của các bộ trưởng năng lượng EU ngày 29/10, Ba Lan, Cộng hòa Séc và Slovakia đã kêu gọi Brussels xây dựng chiến lược dài hạn nhằm bảo vệ các nhà máy lọc dầu trong khối. Ba nước cảnh báo, việc đóng cửa thêm các nhà máy có thể làm gia tăng sự phụ thuộc của EU vào nhiên liệu nhập khẩu.

Ba quốc gia lập luận rằng, Ủy ban châu Âu cần cân bằng các mục tiêu khí hậu với yêu cầu duy trì năng lực lọc dầu trong nước. Các nước đồng thời viện dẫn cuộc khủng hoảng tại Trung Đông để nhấn mạnh những rủi ro đối với nguồn cung dầu diesel, nhiên liệu hàng không và các sản phẩm lọc dầu khác.

Trong khi đó, đảm bảo nguồn cung dầu thô và đảm bảo nguồn cung sản phẩm lọc dầu là hai thách thức riêng biệt. Dầu thô không thể thay thế dầu diesel hoặc nhiên liệu máy bay nếu không có năng lực chế biến phù hợp. Ba chính phủ cho rằng, ngành hàng không, vận tải biển, nông nghiệp, quốc phòng và các dịch vụ khẩn cấp sẽ tiếp tục cần nhiên liệu lỏng, khiến năng lực lọc dầu trong nước trở thành vấn đề mang tính chiến lược.

Ba nước hoan nghênh kế hoạch đánh giá năng lực lọc dầu của Ủy ban châu Âu, đồng thời kêu gọi đưa ra các biện pháp cụ thể nhằm duy trì khả năng cạnh tranh của ngành và bảo vệ nguồn cung trước những gián đoạn trong tương lai.

Bài toán đặt ra với EU là khôi phục năng lực lọc dầu đủ để bảo đảm nguồn cung nhiên liệu và tăng khả năng ứng phó với các cú sốc địa chính trị, đồng thời không đi chệch khỏi mục tiêu khí hậu dài hạn. Hiệu quả của các cuộc đàm phán giữa Brussels và ngành công nghiệp sẽ quyết định khả năng bổ sung nguồn cung, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và duy trì tính cạnh tranh của ngành lọc dầu châu Âu.