EPD mở đường cho vật liệu xây dựng tham gia dự án xanh

Xu thế tất yếu

Ngành xây dựng đang đứng trước yêu cầu giảm phát thải ngày càng rõ nét trong tiến trình chuyển đổi xanh và hướng tới mục tiêu Net Zero. Trong đó, vật liệu xây dựng được xác định là một trong những nguồn phát thải lớn, đồng thời cũng là lĩnh vực có dư địa cắt giảm đáng kể nếu áp dụng hiệu quả các công cụ minh bạch môi trường và tiêu chuẩn xanh.

Theo ông Lê Cao Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Thiết bị, môi trường và an toàn lao động, Viện Vật liệu Xây dựng, vật liệu xây dựng sử dụng cho các tòa nhà và cơ sở hạ tầng hiện chiếm hơn 15% tổng lượng khí thải nhà kính trên toàn thế giới. Riêng ngành xi măng, thành phần quan trọng trong bê tông, chiếm khoảng 7-8% tổng phát thải CO₂ toàn cầu do phát thải từ quá trình nung clinker và sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Tại Việt Nam, sản xuất vật liệu xây dựng là một trong hai nhóm nguồn phát thải lớn nhất trong ngành xây dựng. Riêng sản xuất vật liệu xây dựng đạt 101,89 triệu tấn CO₂-eq vào năm 2022. Tỷ trọng phát thải từ sản xuất vật liệu xi măng chiếm khoảng 80% tổng phát thải vật liệu xây dựng năm 2024 và đạt gần 90% vào năm 2022.

Từ thực tế đó, ông Chiến cho rằng, việc phát triển cơ chế minh bạch hóa thông tin môi trường thông qua Phân tích vòng đời (LCA) và Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD) đang trở thành xu hướng tất yếu để đảm bảo tính bền vững và năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, hệ thống EPD quốc tế hiện mới ghi nhận 44 báo cáo EPD của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu không có EPD, sản phẩm vật liệu không thể tham gia các dự án xanh quốc tế, khiến doanh nghiệp trong nước mất cơ hội kinh doanh.

Một trở ngại khác là Việt Nam chưa có tiêu chuẩn quốc gia và hướng dẫn chi tiết phù hợp với điều kiện trong nước để triển khai LCA và EPD, nhất là trong lĩnh vực vật liệu xây dựng. Phân tích vòng đời, nền tảng để xây dựng EPD còn phụ thuộc vào cơ sở dữ liệu quốc tế làm giảm độ chính xác. Đồng thời, doanh nghiệp thiếu nhận thức, nhân lực và nguồn lực tài chính để thực hiện EPD.

Nhấn mạnh vai trò của vật liệu xây dựng bền vững trong tiến trình chuyển đổi xanh, bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) cho rằng, áp dụng LCA và EPD giúp minh bạch dữ liệu, đồng thời là chìa khóa để doanh nghiệp tối ưu sản phẩm và giảm phát thải carbon hàm chứa.

"Xây dựng xanh không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu để Việt Nam tiến tới mục tiêu Net Zero 2050", bà Hằng khẳng định.

Doanh nghiệp chủ động triển khai EPD 

Trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh ngày càng được coi trọng, một số doanh nghiệp đã chủ động triển khai các công cụ LCA và EPD để đáp ứng yêu cầu thị trường. Ông Lê Hữu Sang, Giám đốc hỗ trợ vận hành toàn cầu ngành Fiber Cement của Saint-Gobain cho biết, tập đoàn cam kết giảm phát thải carbon và thúc đẩy phát triển bền vững theo ba định hướng gồm đổi mới sản phẩm, tối ưu vận hành và minh bạch về tác động môi trường.

Theo đó, Saint-Gobain phát triển vật liệu xây dựng hiệu suất cao nhằm giảm phát thải CO₂ trong cả khâu sản xuất và sử dụng. Hiện doanh nghiệp cung cấp hơn 10 giải pháp vật liệu nhẹ, phát thải carbon thấp với 75% danh mục sản phẩm có đánh giá vòng đời và chứng nhận môi trường, đáp ứng tiêu chuẩn Low VOCs và hỗ trợ công trình đạt các chứng chỉ xanh quốc tế như LEED, LOTUS và EDGE.

Trong vận hành, tập đoàn triển khai các sáng kiến tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải thông qua hệ thống quản lý năng lượng và chuỗi cung ứng bền vững.

"Giai đoạn sử dụng công trình mới là lúc vật liệu thể hiện giá trị thực và tiêu hao năng lượng lớn nhất. Vì vậy, nếu vật liệu được sản xuất bằng công nghệ tối ưu năng lượng và có khả năng tái chế, công trình sẽ xanh hơn", ông Sang nói và cho biết, Saint-Gobain tái sử dụng 100% nước thải, áp dụng LCA và công bố EPD, song song với đào tạo, nâng cao nhận thức phát triển xanh cho kỹ sư, đối tác và cộng đồng xây dựng.

Trong ngành xi măng, ông Nguyễn Quốc Thắng, Tổng giám đốc Công ty CP Xi măng Vicem Hà Tiên cho biết, đơn vị đã được cấp 17 chứng nhận EPD, gồm cả hồ sơ LCA theo tiêu chuẩn quốc tế từ EPD International của Thụy Điển cho các sản phẩm xi măng chủ lực.

Ông cho rằng, EPD đóng vai trò như "giấy thông hành xanh", tạo điều kiện để Vicem Hà Tiên tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước đó, sản phẩm của doanh nghiệp cũng đã được Hội đồng công trình xanh Singapore chứng nhận là vật liệu xanh. Việc triển khai LCA phục vụ EPD giúp doanh nghiệp nhận diện các điểm nóng môi trường, tối ưu quy trình sản xuất, tiết kiệm chi phí và chủ động đáp ứng các quy định môi trường trong nước cũng như quốc tế.

"Sau khi đạt EPD, Vicem Hà Tiên đăng ký sản phẩm trên hệ thống nguyên vật liệu xanh thế giới, thuận lợi hơn trong xuất khẩu, chào hàng dự án và nâng cao sức cạnh tranh", ông Thắng nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, Việt Nam có nhiều cơ hội phát triển vật liệu xây dựng xanh nhờ nguồn tài nguyên tự nhiên phong phú, tiềm năng tái chế và nhu cầu tăng từ xu hướng toàn cầu. Tuy vậy, để chuyển các lợi thế này thành động lực tăng trưởng thực chất cần có sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng đối với lợi ích của vật liệu xây dựng xanh.

Ông Nguyễn Kinh Luân, thành viên Hội đồng quản trị, Phó Tổng giám đốc Đầu tư và Phát triển thị trường quốc tế, Tập đoàn xây dựng Hòa Bình cho hay, để tận dụng chu kỳ đầu tư xanh dự kiến kéo dài khoảng 30 năm tới, Việt Nam cần triển khai một chương trình chuyển đổi mang tính hệ thống.

Trước hết là ban hành bộ tiêu chuẩn xanh quốc gia dựa trên các chuẩn mực quốc tế, làm cơ sở cho doanh nghiệp định hướng đầu tư và minh bạch hóa hoạt động. Trong đó, việc chuẩn hóa công trình xanh, yêu cầu chứng chỉ LCA và EPD đối với vật liệu cùng quy định minh bạch carbon với các dự án đầu tư công là nền tảng quan trọng.

Song song đó, cần hình thành hệ sinh thái tài chính xanh gồm quỹ bảo lãnh tín dụng xanh, mở rộng trái phiếu xanh, phát triển danh mục tín dụng xanh trong hệ thống ngân hàng và triển khai thị trường carbon có khả năng kết nối quốc tế; qua đó hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ carbon thấp và mở rộng thị trường.

EPD (tên đầy đủ tiếng Anh là Environmental Product Declaration) là một hồ sơ hoàn chỉnh, được các nhà sản xuất soạn theo các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14025, EN 15804 … Hồ sơ này được xây dựng, xác minh và đăng kí trên là hệ thống EPD International, cho biết hiệu suất môi trường của một sản phẩm từ giai đoạn nguyên liệu thô cho đến khi kết thúc vòng đời.

Dựa vào báo cáo LCA (Life Cycle Assessment - Đánh giá vòng đời sản phẩm), hồ sơ EPD đảm bảo tính minh bạch và tin cậy về thông tin môi trường, giúp người tiêu dùng lựa chọn các sản phẩm và dịch vụ có tác động môi trường thấp hơn góp phần xây dựng một tương lai bền vững.