"Bộ lọc" mới của ngành vật liệu xây dựng
Từ ngày 1/1/2026, theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2025, các phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng thuộc danh mục bắt buộc sẽ phải dán nhãn năng lượng trước khi đưa ra thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết để sản phẩm được phép lưu thông và tiếp cận người tiêu dùng.
Các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối và kinh doanh, kể cả đơn vị hoạt động trên nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm công bố và dán nhãn năng lượng cho sản phẩm của mình. Việc dán nhãn chỉ được thực hiện sau khi sản phẩm đã trải qua quá trình thử nghiệm và được đánh giá phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia về hiệu suất năng lượng.
Toàn bộ hoạt động thử nghiệm và đánh giá phải tuân thủ quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật về đo lường nhằm đảm bảo thông tin trên nhãn phản ánh đúng mức tiêu hao và hiệu quả năng lượng của từng sản phẩm.
Dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng để hiện thực hóa chuyển đổi xanh - Ảnh minh họa
Theo bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động, Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), việc áp dụng dán nhãn năng lượng cho sản phẩm vật liệu xây dựng sẽ tạo ra một hướng tiếp cận mới cho thị trường. Yêu cầu này giúp hình thành chuẩn mực phát triển theo hướng giảm phát thải CO2, bởi doanh nghiệp buộc phải cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng nếu muốn đáp ứng tiêu chí ghi trên nhãn. Khi mức tiêu hao năng lượng được thể hiện công khai, sản phẩm có hiệu suất cao sẽ có lợi thế cạnh tranh, từ đó thúc đẩy toàn ngành đổi mới công nghệ và tối ưu dây chuyền sản xuất.
"Dán nhãn năng lượng vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong nước vừa mang ý nghĩa chiến lược đối với ngành vật liệu xây dựng trong tiến trình hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh nhiều thị trường lớn trên thế giới siết chặt tiêu chuẩn môi trường, nhãn năng lượng trở thành minh chứng rõ ràng cho khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm", bà Tâm nói và nhấn mạnh đây được xem là "tấm vé thông hành" giúp vật liệu xây dựng của Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn các thị trường có tiêu chuẩn cao, đồng thời củng cố uy tín của doanh nghiệp khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Động lực đổi mới
Nhiều doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng nhận định quy định dán nhãn năng lượng sắp triển khai là cơ hội để tái khẳng định chất lượng và định vị rõ sự khác biệt trên thị trường.
Theo bà Lê Ngọc Thúy, Phó Giám đốc Công ty CP Công nghiệp Á Mỹ (AMY Group), yêu cầu dán nhãn năng lượng là bước ngoặt buộc doanh nghiệp phải nhìn lại toàn bộ cách vận hành của mình. AMY đã chủ động tiến hành rà soát từng công đoạn trong dây chuyền sản xuất để đo lường mức tiêu hao năng lượng, đánh giá hiệu suất thiết bị và xác định các khâu cần tối ưu. Việc này nhằm đáp ứng quy định pháp lý sắp có hiệu lực và giúp doanh nghiệp nắm chắc "bức tranh" năng lượng của chính mình để hoạch định chiến lược đầu tư phù hợp hơn.
Cùng với đó, AMY triển khai các chương trình đào tạo nội bộ nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng quản trị năng lượng cho đội ngũ kỹ thuật, vận hành và quản lý. Theo bà Thúy, năng lực con người là điều kiện then chốt để doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc và hiệu quả các tiêu chuẩn mới. Khi mọi bộ phận đều hiểu rõ yêu cầu của chính sách, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra chủ động, nhất quán và tiết kiệm chi phí hơn.
"Chúng tôi xác định đây là điều kiện bắt buộc và cũng là cơ hội để xây dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn. Quy trình sản xuất được chuẩn hóa dựa trên các tiêu chí năng lượng rõ ràng, doanh nghiệp có thể chứng minh chất lượng sản phẩm một cách minh bạch hơn, tạo niềm tin với thị trường", bà nhấn mạnh.
Dây chuyền phủ kính tiết kiệm năng lượng hướng tới mục tiêu Net Zero - Ảnh: Thành Đông
Trước đó, tại Diễn đàn "Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả" do Bộ Công Thương tổ chức, ông Nguyễn Công Thịnh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) khẳng định: Việt Nam đã có đủ căn cứ khoa học và năng lực kỹ thuật để triển khai dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng. Tuy vậy, để quy định đi vào cuộc sống, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng hoàn thiện bộ tiêu chuẩn thử nghiệm, khung pháp lý và đặc biệt là tăng cường thanh tra, kiểm tra tại địa phương.
Hiện, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu để trong một vài năm tới đưa ra định mức tiêu hao năng lượng cho việc sản xuất vật liệu xây dựng, chẳng hạn như xi măng, kính, vật liệu… Để từ đó, doanh nghiệp có cơ sở để giảm mốc tiêu hao năng lượng dưới ngưỡng tối đa.
Cùng với việc hoàn thiện tiêu chuẩn, quá trình đổi mới công nghệ sản xuất được xem là yếu tố không thể trì hoãn. Thực tế cho thấy các dòng vật liệu như gạch không nung hay xi măng ít clinker đã chứng minh năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, minh họa rõ những lợi ích của việc áp dụng công nghệ xanh. Khi dán nhãn năng lượng được triển khai rộng rãi, những doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ hiện đại sẽ có ưu thế rõ rệt, trong khi các đơn vị chậm thích ứng có nguy cơ bị thu hẹp thị phần và bị loại khỏi cuộc chơi.
Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019- 2030 đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 80 công trình được chứng nhận công trình xanh và đến năm 2030 là 150 công trình. Đồng thời, sẽ dán nhãn năng lượng cho 50% các sản phẩm vật liệu xây dựng có yêu cầu cách nhiệt sử dụng trong công trình.
