Đông Cứu bảo tồn nghề thêu truyền thống, hướng tới phát triển du lịch

Gìn giữ nghề thêu truyền thống qua nhiều thế hệ 

Làng nghề thêu Đông Cứu (xã Thượng Phúc, Hà Nội) thường được biết đến với tên gọi là "cái nôi" thêu khăn chầu, áo ngự (trang phục hầu đồng). Nơi đây lưu giữ nghề thêu khăn chầu, áo ngự gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại được UNESCO vinh danh năm 2016.

Theo người dân địa phương, làng nghề ra đời từ khoảng thế kỷ XVII, dưới thời vua Lê Cảnh Hưng, gắn với công lao truyền nghề của ông tổ nghề thêu Việt Nam Lê Công Hành. Sau khi học được kỹ thuật thêu trong một lần đi sứ, ông đã truyền dạy lại cho dân làng Quất Động và các vùng lân cận, trong đó có làng Đông Cứu. Từ đó, hình thành nên một vùng nghề đặc sắc, mỗi nơi mang một phong cách riêng.

Trải qua nhiều trang lịch sử, Đông Cứu là làng nghề truyền thống duy nhất ở miền Bắc vẫn giữ gìn và bảo tồn trọn vẹn kỹ thuật thêu cổ. Nếu trước kia, sản phẩm chủ yếu phục vụ cung đình và không gian tín ngưỡng như tán, lọng đình chùa, thì ngày nay, làng nghề đã linh hoạt chuyển mình, phát triển các sản phẩm như khăn chầu, áo hầu đồng, đáp ứng nhu cầu thị trường nhưng vẫn giữ được tinh hoa truyền thống.

Vì thế, để hoàn thiện một chiếc áo thêu, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ việc may áo nền với số đo chuẩn xác, đến vẽ và phác thảo các họa tiết truyền thống như rồng, phượng, chữ Thọ. Sau đó, họ dùng kỹ thuật châm kiểu để in họa tiết lên vải, rồi bắt đầu thêu thủ công. Một sản phẩm hoàn chỉnh có thể mất hàng tháng để hoàn thành. Trong thời kỳ công nghiệp hoá như hiện nay, một số công đoạn được hỗ trợ bằng máy móc, nhưng những chi tiết tinh xảo vẫn do người thợ thực hiện bằng tay nhằm giữ gìn giá trị truyền thống. 

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thế Du, Chủ tịch Hội nghề thêu truyền thống Đông Cứu chia sẻ: “Mỗi sản phẩm sau khi hoàn thiện có giá dao động từ khoảng 1 đến 6-7 triệu đồng/chiếc, tuỳ từng mức độ cầu kỳ của sản phẩm. Các sản phẩm của làng nghề được tiêu thụ rộng rãi, tập trung tại miền Bắc và đặc biệt là thị trường Hà Nội”. 

Nhiều khách hàng cũng bày tỏ sự trân trọng với sản phẩm thêu thủ công của làng. “Mỗi chiếc áo đều toát lên sự tỉ mỉ và tinh hoa nghề truyền thống. Dù hiện nay trên thị trường có nhiều mẫu mã giá rẻ hơn, nhưng chỉ khi mua sản phẩm tại làng, tôi mới cảm nhận rõ được sự khác biệt, từ độ tinh xảo trong từng đường thêu đến cái hồn của sản phẩm mà không nơi nào làm được”, anh Nguyễn Văn Dũng (54 tuổi), khách hàng thường xuyên mua khăn áo tại làng Đông Cứu, bộc bạch về chất lượng sản phẩm của làng. 

Chính sự tin tưởng và đánh giá cao từ phía khách hàng đã tiếp thêm động lực để người dân làng nghề, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống. Hiện nay, đa số người trẻ tại làng Đông Cứu đều quay về học theo nghề truyền thống, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị của làng nghề. 

Ông Du cho biết, gia đình ông có 4 người con và tất cả đều tiếp nối nghề truyền thống. Các con ông còn mở rộng thêm cơ sở tại quận Hai Bà Trưng (Hà Nội), với mong muốn đưa sản phẩm làng nghề đến gần hơn với người tiêu dùng và từng bước thâm nhập các thị trường trọng điểm.

“Giới trẻ bây giờ cũng khá hăng hái, vì làm nghề có thu nhập rõ ràng, không nhất thiết cứ phải đi xa mới có việc, ở nhà vẫn có thể làm nghề, có thêm thu nhập”, ông Du cho hay.

Khát vọng ‘đánh thức’ du lịch làng nghề

Trong điều kiện hiện tại, người dân làng Đông Cứu vẫn duy trì sản xuất nhưng chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, phân tán trong từng hộ gia đình.

Hiện nay, không gian sản xuất gắn liền với sinh hoạt gia đình khiến việc đón khách tham quan gặp khó khăn, thiếu khu vực trưng bày, giới thiệu sản phẩm hay tổ chức trải nghiệm bài bản. Bên cạnh đó, sự thiếu liên kết giữa các hộ cũng khiến làng nghề chưa hình thành được chuỗi giá trị đồng bộ, từ sản xuất đến quảng bá và tiêu thụ.

Chính vì thế, nhiều nghệ nhân và người dân mong muốn có một khu sản xuất tập trung, nơi vừa thuận tiện cho việc tổ chức, vừa có thể trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách.

Ông Du cho biết thêm, thực ra làng nghề nào cũng vậy, muốn phát triển thì phải có quy hoạch. Ông cũng trăn trở khi nhiều nơi vẫn sản xuất manh mún, thiếu định hướng, khiến giá trị làng nghề chưa được phát huy đúng tiềm năng.

“Chúng tôi đã đề xuất với địa phương về việc bố trí một khu đất riêng để di dời các xưởng sản xuất. Nếu được quy hoạch bài bản, nơi đây không chỉ phục vụ sản xuất mà còn có thể đón khách tham quan, trải nghiệm và mua sắm sản phẩm. Đó là điều mà người dân làng nghề luôn kỳ vọng, nâng tầm giá trị các sản phẩm thêu truyền thống”, ông Du bày tỏ.

Trong tương lai, nếu được đầu tư đúng mức, khu sản xuất tập trung này có thể trở thành điểm nhấn du lịch làng nghề. Qua đó, thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu văn hóa truyền thống. Các sản phẩm thêu thủ công sẽ có thêm không gian tiêu thụ, góp phần kích cầu tiêu dùng, nâng cao giá trị và vị thế của làng nghề trong bối cảnh hội nhập. Đây cũng là cơ hội để tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, đặc biệt là người trẻ, góp phần giữ chân nguồn nhân lực và duy trì sức sống cho nghề thêu.

Làng thêu Đông Cứu (Hà Nội) với lịch sử hàng trăm năm vẫn gìn giữ kỹ thuật thêu truyền thống tinh xảo, tạo ra nhiều sản phẩm giá trị. Tuy nhiên, sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết nên khó phát triển du lịch. Người dân kỳ vọng được quy hoạch khu sản xuất tập trung để vừa phát triển nghề, vừa thu hút du khách và nâng cao giá trị làng nghề.