Công nghệ BESS tạo động lực mới cho chuyển đổi năng lượng sạch

BESS tối ưu vận hành nguồn năng lượng tái tạo

Trong khuôn khổ hội thảo “Lưu trữ năng lượng BESS: Tiềm năng - thách thức” do Cục Điện lực (Bộ Công Thương) tổ chức mới đây, ông Nguyễn Minh Đức, Phó Trưởng ban Kỹ thuật an toàn, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có chia sẻ về giải pháp BESS cho hệ thống điện.

Theo ông Đức, công nghệ pin lưu trữ (Battery Energy Storage System - BESS) được coi là công nghệ phù hợp nhất hiện nay để giải quyết một số vấn đề mà hệ thống điện đang gặp phải khi tích hợp tỷ trọng cao năng lượng tái tạo và các nguồn phân tán. Đại diện EVN chỉ ra các giải pháp như:

Một là ổn định và cân bằng lưới điện. Đối với điều chỉnh tần số và điện áp, BESS có khả năng phản ứng cực nhanh (trong mili giây) để phát hoặc hấp thụ điện năng, giúp duy trì tần số và điện áp của lưới điện trong phạm vi cho phép. Đây là dịch vụ phụ trợ quan trọng giúp lưới điện luôn ổn định.

Hỗ trợ khởi động đen (Black Start), trong trường hợp mất điện lưới toàn bộ, BESS có thể cung cấp nguồn điện cần thiết để khởi động lại các nhà máy điện và dần dần khôi phục lưới điện mà không cần nguồn điện bên ngoài.

Hai là tối ưu hóa vận hành các nguồn năng lượng tái tạo. Ông Đức cho hay, về lưu trữ năng lượng dư thừa, BESS lưu trữ điện năng được sản xuất vào thời điểm nguồn năng lượng tái tạo sản xuất dư thừa để sử dụng vào các thời điểm khác. Cung cấp nguồn điện ổn định để giải quyết tính chất không liên tục của năng lượng tái tạo, BESS giúp đảm bảo nguồn cung điện ra lưới được ổn định và dễ dự đoán hơn.

Ba là hiệu quả kinh tế và vận hành. Về quản lý phụ tải đỉnh, Phó Trưởng ban Kỹ thuật an toàn cho biết, lưu trữ điện vào giờ thấp điểm (giá rẻ) và xả điện vào giờ cao điểm (giá cao) để đáp ứng nhu cầu, giúp giảm chi phí điện năng và giảm áp lực lên hệ thống truyền tải/phân phối vào giờ cao điểm.

Bên cạnh đó, giảm nhu cầu nâng cấp hạ tầng, bằng cách cung cấp công suất dự trữ tại chỗ, BESS có thể giảm tải cho các đường dây và trạm biến áp bị quá tải, qua đó trì hoãn hoặc giảm nhu cầu đầu tư nâng cấp hệ thống lưới truyền tải và phân phối tốn kém.

“Về nguồn dự phòng và độc lập năng lượng, BESS cung cấp điện dự phòng khẩn cấp khi lưới điện gặp sự cố. BESS là thành phần cốt lõi của các lưới điện siêu nhỏ, cho phép khu vực vận hành độc lập khi cần thiết, tăng khả năng tự chủ và phục hồi sau sự cố”, ông Đức nhấn mạnh.

Bốn là ưu điểm về công nghệ. Với hiệu suất cao pin Lithium-ion (công nghệ phổ biến nhất cho BESS) có hiệu suất chuyển đổi năng lượng điện - hóa học và ngược lại rất cao (thường đạt 85-92%). Ngoài ra, phản ứng nhanh và linh hoạt, BESS khả năng đáp ứng và điều chỉnh công suất gần như tức thời.

Cũng như BESS dễ dàng lắp đặt và mở rộng, theo đó hệ thống được thiết kế theo dạng mô-đun (container), dễ dàng vận chuyển, lắp đặt và mở rộng quy mô. Giá thành sản xuất, vận hành có xu hướng giảm theo thời gian.

Hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý

Thông tin về công tác triển khai BESS tại EVN, ông Đức cho biết, EVN đang phối hợp với Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) để tính toán nhu cầu lắp đặt BESS trên lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối cho giai đoạn từ 2026-2030, trong đó bên cạnh nhu cầu về dung lượng, vị trí lắp đặt còn tập chung nghiên cứu cả các phương án điều khiển, điều độ và vận hành, các yêu cầu kỹ thuật về đo lường, giám sát và các tiêu chuẩn pháp lý liên quan.

Ngoài ra, triển khai ngay việc lắp đặt BESS tại lưới phân phối với quy mô tổng 1.200 MW, phấn đầu hoàn thành trước mùa khô năm 2026. Dung lượng tối thiểu đáp ứng 2 giờ và phù hợp với nhu cầu của hệ thống điện.

Đại diện EVN nhấn mạnh, việc triển khai các hệ thống BESS đã trở thành nhu cầu cấp bách để bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện và duy trì cung ứng điện ổn định trong giai đoạn tới. EVN kiến nghị cần khẩn trương hoàn thiện đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn quốc gia cho BESS, bao gồm quy định về thiết bị, đấu nối, vận hành, rơle bảo vệ và phòng cháy chữa cháy.

Cùng với đó, EVN đề xuất bổ sung quy hoạch và sớm triển khai các nội dung của Quy hoạch điện lực liên quan đến những dự án BESS có tính cấp bách, nhằm tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật rõ ràng cho việc đầu tư và lắp đặt.

“Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường trao đổi kinh nghiệm và nghiên cứu phương án vận hành giữa các đơn vị trong và ngoài nước. Việc tích lũy kinh nghiệm vận hành BESS sẽ giúp hệ thống điện Việt Nam chủ động khi ứng dụng công nghệ lưu trữ năng lượng ở quy mô lớn trong thời gian tới”, ông Đức bày tỏ.

Hệ thống lưu trữ năng lượng trong hệ thống điện Việt Nam nói chung, cũng như các hệ thống được lắp đặt cùng với nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời, gần như vẫn ở giai đoạn thử nghiệm so với mục tiêu Quy hoạch điện VIII đã đặt ra. Một số hạng mục đã được triển khai: EVN là đơn vị được giao cho các đơn vị thành viên đầu tư, đến năm 2026 - 2027 có thể đưa vào vận hành khoảng hơn 1.000 MW.