Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường

Ngày 7/10, tại Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phối hợp với Tạp chí Kinh doanh (VnBusiness) và Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường”. Diễn đàn tập trung nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số theo hướng thực chất, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, quản trị và mở rộng thị trường cho khu vực kinh tế tập thể.

Chuyển đổi số trở thành yêu cầu tất yếu đối với hợp tác xã

Diễn đàn được tổ chức nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/11/2024 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đến năm 2045; đồng thời triển khai kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Tham dự Diễn đàn có ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Đào Ngọc Tuất, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; bà Cao Xuân Thu Vân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, cùng đại diện các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị trực thuộc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Phát biểu khai mạc, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, nhấn mạnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn đang trở thành những yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số ngày càng trở thành yêu cầu rõ nét đối với khu vực kinh tế tập thể, trong đó có các hợp tác xã.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, Diễn đàn là không gian để kết nối cơ quan quản lý, Liên minh Hợp tác xã, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính, hệ thống phân phối và các hợp tác xã, qua đó cùng trao đổi, tìm kiếm những giải pháp có tính thực tiễn, phù hợp với điều kiện hoạt động của khu vực kinh tế tập thể.

Mức độ chuyển đổi số của hợp tác xã còn thấp

Tại diễn đàn, ông Trịnh Anh Tuấn, đại diện Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác, cho biết mức độ ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể hiện vẫn còn thấp. Đáng chú ý, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã còn hạn chế, với khoảng 48% cán bộ chưa qua đào tạo. Mức độ chuyển đổi số của nhiều hợp tác xã mới chỉ đang ở giai đoạn bắt đầu.

Từ thực trạng này, ông Trịnh Anh Tuấn đề xuất 6 nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể.

Thứ nhất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành; Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cần xây dựng và triển khai hệ sinh thái chuyển đổi số dùng chung nhằm hỗ trợ các hợp tác xã tại địa phương.

Thứ hai, hỗ trợ hạ tầng và thiết bị công nghệ phục vụ chuyển đổi số, nhất là đối với các mô hình hợp tác xã kinh doanh gắn với chuỗi giá trị.

Thứ ba, tăng cường đào tạo, tập huấn, nâng cao trình độ công nghệ thông tin và kỹ năng chuyển đổi số cho cán bộ Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cũng như cán bộ, thành viên hợp tác xã tại địa phương.

Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số thông qua các phương tiện truyền thông, qua đó từng bước thay đổi tư duy và phương thức quản trị của các hợp tác xã.

Thứ năm, huy động tối đa nguồn lực từ Trung ương, các bộ, ngành, địa phương và nguồn lực xã hội hóa để hỗ trợ hợp tác xã; đồng thời nghiên cứu thiết lập các hub đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại các tỉnh.

Thứ sáu, tăng cường hỗ trợ xúc tiến thương mại, chuẩn hóa sản phẩm, tìm kiếm và mở rộng đầu ra cho sản phẩm hợp tác xã tại thị trường trong nước và quốc tế.

Trao đổi về chính sách và nguồn lực hỗ trợ hợp tác xã chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết hiện đã có nhiều chính sách, quy định tạo cơ sở cho việc hỗ trợ chuyển đổi số trong khu vực hợp tác xã, trong đó có Luật Hợp tác xã năm 2024 và Nghị định số 113/2024/NĐ-CP.

Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, các hợp tác xã cần chủ động rà soát các điều kiện, tự đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi số, từ đó xác định những nhu cầu ưu tiên và lựa chọn giải pháp phù hợp với thực tế hoạt động.

Để quá trình chuyển đổi số đi vào thực chất, ông Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh ba nhiệm vụ mà các cơ quan nhà nước cần phối hợp triển khai cùng Liên minh Hợp tác xã.

Một là, thí điểm bộ công cụ đánh giá mức độ chuyển đổi số theo từng nhóm ngành, lĩnh vực nhằm giúp hợp tác xã xác định rõ vị trí và nhu cầu chuyển đổi.

Hai là, rà soát, thúc đẩy các nền tảng dùng chung có khả năng liên thông, kết nối theo các tiêu chuẩn quốc gia.

Ba là, phối hợp với các bộ, ngành sớm có hướng dẫn cụ thể về nguồn lực và thủ tục hỗ trợ chuyển đổi số ở cấp xã, tạo điều kiện thuận lợi để chính sách thực sự đến được với hợp tác xã.

Hình thành nền tảng số dùng chung cho hợp tác xã

Một trong những nội dung trọng tâm của Diễn đàn là vấn đề dữ liệu nông nghiệp và truy xuất nguồn gốc. Trình bày tham luận “Dữ liệu nông nghiệp và truy xuất nguồn gốc: Nền tảng để Hợp tác xã bước vào chuỗi giá trị hiện đại”, ông Đào Ngọc Tuất, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định truy xuất nguồn gốc đang trở thành vấn đề cấp thiết đối với các hợp tác xã.

Theo ông Đào Ngọc Tuất, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng không chỉ phục vụ truy xuất nguồn gốc mà còn là một bộ phận quan trọng trong năng lực sản xuất và kinh doanh của hợp tác xã. Khi thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, an toàn và minh bạch của sản phẩm, dữ liệu trở thành yếu tố quan trọng để hợp tác xã nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ông cho rằng hệ sinh thái chính sách và pháp lý về truy xuất nguồn gốc đang từng bước được hoàn thiện, tạo sự chuyển dịch từ cơ chế “khuyến khích” sang xây dựng một “kiến trúc đồng bộ”, qua đó hình thành nền tảng cho truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm nông, lâm, thủy sản.

Đối với hợp tác xã, dữ liệu không còn chỉ là công cụ quản lý mà đang trở thành điều kiện để tham gia chuỗi giá trị hiện đại. Do đó, cần thực hiện theo hướng chuẩn hóa trước, kết nối sau và khai thác lâu dài, qua đó nâng cao tính minh bạch, củng cố uy tín và mở rộng thị trường cho sản phẩm hợp tác xã.

Cũng tại Diễn đàn, ông Chu Tiến Đạt, Tổng công ty VTC, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, kiến nghị Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác cần chủ động đề xuất các nhiệm vụ, huy động nguồn lực trong nước và hợp tác quốc tế để xây dựng cơ sở dữ liệu số và nền tảng dùng chung dành cho hợp tác xã.

Việc hình thành các nền tảng số dùng chung được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí đầu tư riêng lẻ, tăng khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận các dịch vụ công nghệ, thị trường và đối tác kinh doanh.

Theo các ý kiến tại Diễn đàn, để chuyển đổi số thực sự tạo ra giá trị cho hợp tác xã, cần huy động và kết nối đồng bộ các nguồn lực từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức đại diện, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính và thị trường.

Phát biểu bế mạc Diễn đàn, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, kỳ vọng những nội dung trao đổi tại Diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy sự kết nối giữa dữ liệu, công nghệ và thị trường, qua đó tạo động lực mới cho quá trình chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể. Từ việc số hóa dữ liệu sản xuất, chuẩn hóa thông tin vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến ứng dụng công nghệ trong quản trị, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường, chuyển đổi số được xác định không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn là yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị của hợp tác xã.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, trong thời gian tới, việc triển khai các giải pháp phù hợp với quy mô, ngành nghề và năng lực của từng hợp tác xã, cùng với sự hỗ trợ về chính sách, hạ tầng, nguồn lực và đào tạo, sẽ là yếu tố quan trọng để chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể đi vào chiều sâu, tạo ra giá trị thực chất và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.