Cao Bằng: Đánh thức giá trị di sản, mở rộng không gian phát triển kinh tế

Từ lợi thế biên giới đến sức cạnh tranh từ bản sắc văn hóa

Tỉnh Cao Bằng sở hữu hơn 333 km đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc, cùng hệ thống cửa khẩu và nhiều tài nguyên du lịch đặc sắc. Đây không chỉ là lợi thế để phát triển kinh tế cửa khẩu, xuất nhập khẩu hàng hóa mà còn mở ra không gian giao thương, kết nối dịch vụ và giao lưu văn hóa giữa Việt Nam với Trung Quốc.

Tuy nhiên, lợi thế địa lý sẽ khó chuyển hóa thành động lực tăng trưởng dài hạn nếu hoạt động kinh tế chủ yếu dừng ở trao đổi hàng hóa và khai thác tài nguyên sẵn có. Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng lớn, bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao cùng chiều sâu lịch sử cách mạng cần được nhìn nhận như một nguồn lực kinh tế có khả năng tạo khác biệt cho sản phẩm và thương hiệu địa phương.

Cao Bằng có nhiều tài nguyên đặc biệt để phát triển hướng đi này, từ Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó đến danh thắng thác Bản Giốc. Mỗi địa danh không chỉ mang giá trị cảnh quan, lịch sử mà còn gắn với đời sống, phong tục, tập quán và tri thức bản địa. Đây là nền tảng để tỉnh phát triển các sản phẩm du lịch kết hợp trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, mua sắm đặc sản và tìm hiểu đời sống cộng đồng.

Thực tiễn hợp tác du lịch xuyên biên giới Bản Giốc – Đức Thiên cho thấy tiềm năng chuyển hóa tài nguyên thành giá trị thương mại đang từng bước được hiện thực hóa. Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Công ty TNHH Sài Gòn – Bản Giốc, sau khi kết thúc thời gian thực hiện nhiệm vụ phục vụ các đoàn khách Trung Quốc, doanh nghiệp chủ động tìm kiếm đối tác và ký thỏa thuận cung cấp dịch vụ ăn uống cho khách qua lại khu cảnh quan thác Đức Thiên – thác Bản Giốc từ tháng 7/2025.

Tính đến tháng 10/2026, Công ty ước phục vụ khoảng 29.000 lượt khách Trung Quốc sử dụng dịch vụ ăn uống theo chương trình hợp tác. Con số này cho thấy hoạt động du lịch xuyên biên giới không chỉ tạo thêm cơ hội cho ngành lữ hành mà còn mở rộng thị trường cho các cơ sở dịch vụ tại địa phương.

Thực tế, yêu cầu đặt ra đối với kinh tế biên mậu Cao Bằng hiện nay không chỉ là gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu mà còn phải nâng cao giá trị hàng hóa và dịch vụ được tạo ra tại địa phương. Phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới” ngày 9/11/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa nhấn mạnh: “Chúng tôi mong muốn không chỉ có thêm hàng hóa đi cửa khẩu mà còn có thêm nhiều doanh nghiệp đầu tư, nhiều nhà máy chế biến, nhiều dịch vụ logistics và tăng thêm việc làm cũng như thu nhập cho người dân Cao Bằng”.

Quan điểm này cho thấy định hướng chuyển dịch từ khai thác lợi thế địa lý đơn thuần sang phát triển các ngành sản xuất, chế biến và dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Trong đó, du lịch, văn hóa và các sản phẩm đặc trưng địa phương cần được đặt trong mối liên kết với thương mại, hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, quảng bá đến tiêu thụ. Khi đó, mỗi lượt khách đến Cao Bằng không chỉ tạo doanh thu cho ngành du lịch mà còn mở rộng đầu ra cho nông sản, sản phẩm thủ công và đặc sản bản địa.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Anh cho rằng chất lượng phục vụ phụ thuộc trước hết vào sự phối hợp giữa các đơn vị tham gia hành trình. Việc thống nhất số lượng khách, thời gian bàn giao, yêu cầu ăn uống và trách nhiệm của từng bên giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị, giảm thời gian chờ và duy trì chất lượng dịch vụ. Đây cũng là điều kiện để củng cố quan hệ hợp tác và tạo niềm tin với du khách.

Lợi ích kinh tế từ du lịch vì vậy không chỉ được đo bằng số lượt khách đến tham quan mà cần tính đến thời gian lưu trú, mức chi tiêu và khả năng lan tỏa đến cộng đồng. Khi du khách được tiếp cận các món ăn đặc trưng, sản phẩm thủ công, đặc sản địa phương và trải nghiệm đời sống bản làng, giá trị chuyến đi sẽ được mở rộng từ tham quan cảnh quan sang tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ mang bản sắc Cao Bằng. Đây cũng là hướng khai thác thị trường nội địa thông qua hoạt động xuất khẩu tại chỗ: khách du lịch vừa là người tiêu dùng trực tiếp, vừa có thể trở thành kênh quảng bá sản phẩm địa phương.

Kết nối dòng chảy lịch sử với nhịp sống kinh tế hiện đại

Nếu Bản Giốc mở ra cơ hội kết nối du lịch xuyên biên giới thì Pác Bó lại mang đến cho Cao Bằng lợi thế khác biệt về chiều sâu lịch sử. Đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về nước năm 1941, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam sau nhiều năm hoạt động ở nước ngoài. Giá trị lịch sử của Pác Bó không chỉ nằm ở hệ thống di tích mà còn gắn với truyền thống cách mạng, tinh thần đoàn kết và sự chở che của đồng bào các dân tộc nơi biên cương.

Với tình hình phát triển kinh tế gắn với du lịch như hiện nay, di sản cách mạng cần được khai thác theo hướng tạo ra những trải nghiệm có chiều sâu, đồng thời gắn bảo tồn với nâng cao đời sống người dân. Các hành trình về nguồn có thể được kết nối với trải nghiệm văn hóa bản địa, ẩm thực, du lịch cộng đồng và giới thiệu sản phẩm đặc trưng. Qua đó, giá trị lịch sử không chỉ được truyền tải bằng hoạt động tham quan mà còn góp phần tạo sinh kế, mở rộng cơ hội kinh doanh cho người dân.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phan Đăng Bình, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Hằng năm, cơ quan tôi thường tổ chức một vài chuyến đi thực tế, về nguồn. Đến với Pác Bó, tôi ấn tượng trước vẻ đẹp hùng vĩ, không gian trang nghiêm và giàu ý nghĩa lịch sử của nơi đây”.

Thực tiễn phát triển du lịch xuyên biên giới cũng đặt ra yêu cầu kết nối nhiều điểm đến thay vì chỉ tập trung vào một danh thắng. Trong tham luận tại hội thảo ngày 9/11/2026, ông Nguyễn Tuấn Anh đề xuất nghiên cứu các chương trình lưu trú hai ngày một đêm, lấy Bản Giốc làm điểm nhấn và kết nối với động Ngườm Ngao, làng đá Khuổi Ky hoặc hoạt động giao lưu vùng biên. Với hướng Sóc Giang, Pác Bó có thể trở thành điểm nhấn để xây dựng hành trình lịch sử và văn hóa.

Đề xuất này cho thấy dư địa phát triển không chỉ nằm ở việc tăng lượng khách qua cửa khẩu mà còn ở khả năng thiết kế hành trình đủ sức giữ chân du khách. Khi các điểm đến được kết nối thành chuỗi trải nghiệm, nhu cầu sử dụng dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển, mua sắm và tham gia hoạt động văn hóa sẽ tăng lên. Người dân địa phương có thêm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng, từ cung cấp thực phẩm, dịch vụ lưu trú đến giới thiệu sản phẩm thủ công và đặc sản.

Dù vậy, để biến tiềm năng thành giá trị kinh tế thực chất, Cao Bằng vẫn cần tháo gỡ những hạn chế về hạ tầng, chất lượng dịch vụ và khả năng kết nối thị trường. Cũng trong Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới” ngày 9/11/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa yêu cầu: “Hạ tầng cũng phải đi cùng nguồn hàng, dịch vụ và doanh nghiệp. Không ai lựa chọn một tuyến vận tải chỉ vì lợi thế vị trí địa lý, chi phí, thời gian, tính ổn định và chất lượng phục vụ mới là thước đo quyết định”.

Về định hướng dài hạn, Cao Bằng cần tăng cường liên kết giữa ngành văn hóa, du lịch, công thương và chính quyền cơ sở. Cùng với đầu tư hạ tầng, cần hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, tiêu thụ hàng hóa. Các sản phẩm mang bản sắc địa phương cần được kết nối với hệ thống phân phối, điểm du lịch và nền tảng thương mại điện tử để duy trì tiêu dùng ngay cả sau khi du khách kết thúc hành trình.

Từ Pác Bó đến Bản Giốc, từ không gian văn hóa bản làng đến các cửa khẩu quốc tế, Cao Bằng có điều kiện hình thành hệ sinh thái kinh tế dựa trên sự kết hợp giữa di sản, thương mại và dịch vụ. Khi văn hóa được đặt trong chuỗi giá trị kinh tế, người dân trở thành chủ thể bảo tồn và khai thác di sản, còn doanh nghiệp là cầu nối đưa sản phẩm địa phương đến thị trường, lợi thế biên giới sẽ không chỉ được đo bằng hoạt động thông quan mà còn bằng giá trị gia tăng được tạo ra và giữ lại trên chính mảnh đất này.

Tỉnh Cao Bằng định hướng mở rộng không gian du lịch thông qua tăng cường kết nối các cửa khẩu, điểm đến và thị trường khu vực, đặc biệt là Quảng Tây và các địa phương phía Tây, Tây Nam Trung Quốc. Tỉnh chú trọng phát triển hạ tầng giao thông, kết nối các điểm du lịch với hệ thống cửa khẩu, trung tâm dịch vụ; đồng thời thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lưu trú, vận tải, logistics và các dịch vụ hỗ trợ. Qua đó, từng bước hình thành các hành trình du lịch liên tuyến, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu của du khách và tạo thêm giá trị kinh tế cho địa phương.