Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, tháng 9/2026, xuất khẩu tôm đạt 467,9 triệu USD, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước nhưng giảm nhẹ so với tháng 8. Lũy kế 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 3,7 tỷ USD, tăng 11%. Tuy nhiên, so với mức tăng 14% trong 6 tháng đầu năm, tốc độ tăng trưởng của ngành tôm đang có dấu hiệu chậm lại.
Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng chính của ngành tôm Việt Nam. Sau 9 tháng, xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 37% so với cùng kỳ và chiếm 33% tổng kim ngạch. Nếu tính cả Hồng Kông (Trung Quốc), kim ngạch đạt 1,3 tỷ USD, tăng 35%. Nhu cầu đối với tôm hùm, đặc biệt là tôm hùm xanh, tiếp tục đóng góp đáng kể vào kết quả xuất khẩu.
Trái ngược với thị trường Trung Quốc, xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục suy giảm. Trong 9 tháng, xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 498 triệu USD, giảm 15% so với cùng kỳ; riêng tháng 9 giảm tới 32%. Tại EU, kim ngạch đạt 406,4 triệu USD, giảm 4,9%, trong đó tháng 9 giảm 12,5%.
Trong khi đó, một số thị trường khác vẫn duy trì mức tăng trưởng tích cực. Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 440,9 triệu USD, tăng 6,4%; Australia đạt 211,9 triệu USD, tăng 18,5% và Canada đạt 130,5 triệu USD, tăng 11%.
Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 3,7 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ.
Đáng chú ý, xuất khẩu tôm sang các thị trường thuộc Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đạt hơn 1 tỷ USD, tăng 10,2% so với cùng kỳ. Kết quả này góp phần bù đắp sự suy giảm tại Hoa Kỳ và EU, đồng thời cho thấy vai trò của việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trong bối cảnh thương mại quốc tế có nhiều biến động.
Xét theo cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với kim ngạch 2,31 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ. Tôm sú đạt 360,3 triệu USD, tăng 7,3%.
Đáng chú ý, nhóm tôm loại khác đạt 1,08 tỷ USD, tăng 25,4%, trong đó các sản phẩm sống, tươi và đông lạnh tăng 34,8%.
Những số liệu trên cho thấy, tăng trưởng xuất khẩu tôm Việt Nam đang phụ thuộc đáng kể vào thị trường Trung Quốc và nhóm tôm loại khác. Trong khi đó, tôm chân trắng, sản phẩm chủ lực của ngành chế biến xuất khẩu, chỉ ghi nhận mức tăng tương đối thấp.
Ở thị trường trong nước, theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, sản xuất tôm nước lợ tiếp tục duy trì kết quả tích cực. Trong 9 tháng đầu năm, sản lượng đạt hơn 1,07 triệu tấn, tương đương 76,6% kế hoạch năm. Trong đó, sản lượng tôm thẻ chân trắng đạt 791.400 tấn và tôm sú đạt 281.500 tấn.
Để hoàn thành mục tiêu sản lượng 1,4 triệu tấn trong năm 2026, ngành tôm cần sản xuất thêm khoảng 327.200 tấn trong quý IV.
Tuy nhiên, sản xuất tôm vẫn đối mặt với nhiều khó khăn khi chi phí thức ăn, con giống, điện và xử lý môi trường duy trì ở mức cao. Giá tôm nguyên liệu biến động cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận và quyết định tái thả nuôi của người dân. Bên cạnh đó, các loại dịch bệnh như EHP, đốm trắng và hoại tử gan tụy cấp tiếp tục tiềm ẩn rủi ro đối với hoạt động nuôi trồng.
Đối với doanh nghiệp chế biến, thách thức không chỉ nằm ở sản lượng mà còn là khả năng bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định về chất lượng, kích cỡ và giá thành. Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt, chi phí nguyên liệu cao có thể làm suy giảm lợi thế về giá của tôm Việt Nam so với các đối thủ như Ecuador và Ấn Độ.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ tiếp tục chịu sức ép từ chính sách thuế thương mại, bao gồm thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp và những điều chỉnh về thuế nhập khẩu.
Cùng với đó, sức mua chưa phục hồi rõ rệt và sự cạnh tranh từ các nguồn cung lớn như Ecuador, Ấn Độ đang ảnh hưởng đến khả năng duy trì đơn hàng cũng như lợi thế về giá của tôm Việt Nam tại thị trường này.
Đáng chú ý, kết quả cuối cùng kỳ rà soát thuế chống bán phá giá lần thứ 20 (POR20), dự kiến được công bố trong tháng 11/2026, đang là yếu tố được doanh nghiệp xuất khẩu và các nhà nhập khẩu quan tâm.
Những bất định liên quan đến chi phí nhập khẩu có thể khiến các nhà mua hàng thận trọng hơn trong việc ký kết hợp đồng, đàm phán giá và xây dựng kế hoạch nhập khẩu cho những tháng cuối năm 2026 cũng như đầu năm 2027.
Trước tình hình này, VASEP cho rằng, doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động tính toán hiệu quả từng đơn hàng, kiểm soát chi phí và các điều kiện hợp đồng. Đồng thời, duy trì quan hệ với khách hàng truyền thống, phát triển sản phẩm chế biến sâu và mở rộng thị trường nhằm hạn chế rủi ro thương mại.
Bước sang quý IV/2026, nhu cầu nhập khẩu phục vụ các dịp lễ cuối năm và Tết tại thị trường châu Á được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ hoạt động xuất khẩu tôm Việt Nam. Trong đó, Trung Quốc, Nhật Bản, Australia và Canada có thể duy trì vai trò tích cực, góp phần ổn định kim ngạch xuất khẩu.
Tuy nhiên, triển vọng tại Hoa Kỳ và EU vẫn chịu tác động từ sức mua, lượng hàng tồn kho và những thay đổi trong chính sách thương mại. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi đơn hàng của doanh nghiệp trong những tháng cuối năm.
Theo nhận định của VASEP, với kết quả đạt được trong 9 tháng đầu năm, ngành tôm Việt Nam có cơ sở để kỳ vọng hoàn thành kế hoạch xuất khẩu năm 2026. Dù vậy, khả năng tăng trưởng trong quý IV vẫn phụ thuộc lớn vào nhu cầu từ thị trường Trung Quốc, diễn biến chính sách thuế tại Mỹ và khả năng duy trì nguồn cung nguyên liệu ổn định với giá thành cạnh tranh.
Thực tế cho thấy, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu còn nhiều biến động, mục tiêu của doanh nghiệp không chỉ dừng ở việc duy trì kim ngạch mà còn phải bảo đảm hiệu quả kinh doanh, kiểm soát chi phí và hạn chế rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại. Về dài hạn, việc nâng cao hiệu quả sản xuất, ổn định nguồn nguyên liệu, phát triển các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường được xem là những yếu tố quan trọng để ngành tôm Việt Nam củng cố sức cạnh tranh, giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn và duy trì tăng trưởng bền vững.
