Động lực nào giúp xuất khẩu tôm tăng 13,5%, tiến gần mốc 2,8 tỷ USD?

Những động lực giúp xuất khẩu tôm tăng trưởng

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu tôm Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt gần 2,8 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 7 đạt khoảng 451,5 triệu USD, tăng 10,1%, nhưng thấp hơn mức 458,2 triệu USD của tháng 6. So với mức tăng 14,2% sau 6 tháng, tốc độ tăng trưởng đã chậm lại, cho thấy thị trường vẫn tích cực nhưng động lực giữa các thị trường ngày càng khác biệt.

Năm thị trường đơn lẻ lớn nhất gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia mang về gần 1,97 tỷ USD, chiếm hơn 70% tổng kim ngạch tôm. Trong nhóm này, Trung Quốc tiếp tục tăng vượt trội, Australia tăng tốc, Nhật Bản duy trì nhịp tích cực; ngược lại, Hoa Kỳ vẫn giảm hai chữ số và Hàn Quốc bắt đầu sụt giảm.

Trung Quốc tiếp tục đứng đầu với gần 939 triệu USD, tăng 42,3% và chiếm 33,5% xuất khẩu tôm Việt Nam. Nếu tính cả Hồng Kông (Trung Quốc), kim ngạch đạt hơn 980 triệu USD, tăng 39,6%, tương đương 35% tổng xuất khẩu. Riêng tháng 7, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt gần 130 triệu USD, tăng 19,2%.

Hoa Kỳ đứng thứ hai với 357,5 triệu USD, giảm 11,4%. Điểm tích cực là mức giảm đã thu hẹp so với mức 14,9% sau 6 tháng. Riêng tháng 6 tăng 32% và tháng 7 tiếp tục tăng 7,3%, đạt 67,2 triệu USD.

Nhật Bản tiếp tục giữ vị trí thứ ba với gần 323,8 triệu USD, tăng 4%. Riêng tháng 7 đạt 52,8 triệu USD, tăng 10,1%, cho thấy thị trường vẫn duy trì sức mua khá ổn định.

Hàn Quốc là thị trường đáng lưu ý nhất trong Top 5 theo chiều giảm. Sau 6 tháng còn tăng 0,9%, xuất khẩu tháng 7 giảm tới 14,6%, khiến lũy kế 7 tháng đạt 197,3 triệu USD, giảm 1,6%.

Australia đứng thứ năm với 155,1 triệu USD, tăng 16,5%. Đặc biệt, tháng 7 đạt 29,3 triệu USD, tăng tới 43,9%, là mức tăng mạnh nhất trong Top 5 tháng này.

Yếu tố nào tác động đến xuất khẩu tôm cuối năm?

Xuất khẩu tôm được đánh giá vẫn tăng nhưng không còn duy trì tốc độ cao như đầu năm. Một phần đáng kể động lực hiện nay đến từ tôm hùm xuất sang Trung Quốc, trong khi tôm chân trắng và tôm sú phải cạnh tranh gay gắt hơn tại Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản.

Áp lực lớn nhất đến từ Ecuador. Nguồn cung tôm Ecuador tiếp tục tăng mạnh, không chỉ ở tôm nguyên đầu mà cả tôm bỏ đầu, bóc vỏ và sản phẩm chế biến. Đây là thay đổi quan trọng vì Ecuador đang dịch chuyển từ vị trí nhà cung cấp nguyên liệu giá thấp sang cạnh tranh trực tiếp với các nhà máy châu Á trong phân khúc giá trị gia tăng.

Tại Hoa Kỳ, tương quan thuế cũng bất lợi hơn cho Việt Nam. Theo quyết định của USTR ngày 23/7, Việt Nam thuộc nhóm chịu thuế Section 301 ở mức 12,5%, trong khi Ecuador, Ấn Độ, Indonesia và một số đối thủ khác chịu mức 10%.

Chênh lệch 2,5 điểm phần trăm có thể không lớn nếu nhìn riêng lẻ, nhưng sẽ đáng kể đối với các hợp đồng tôm đông lạnh có biên lợi nhuận thấp. Thuế mới còn được cộng với thuế MFN và các nghĩa vụ chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp, tùy quốc gia và doanh nghiệp. Nhà nhập khẩu Hoa Kỳ vì vậy có cơ sở để yêu cầu nhà cung cấp Việt Nam giảm giá, chia sẻ chi phí thuế hoặc rút ngắn thời hạn hợp đồng.

Triển vọng tôm trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố cụ thể: sức mua của Trung Quốc đối với tôm hùm; khả năng giữ đơn hàng chế biến sâu tại Nhật Bản và EU; và mức độ chuyển dịch đơn hàng Hoa Kỳ sang Ecuador, Ấn Độ hoặc Indonesia sau khi thuế mới có hiệu lực.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) đánh giá, nhìn tổng thể, xuất khẩu tôm vẫn tăng trưởng tốt, nhưng cấu trúc động lực đang thay đổi. Trung Quốc và tôm hùm kéo tăng trưởng; Australia mở thêm dư địa; Nhật Bản củng cố lợi thế chế biến; trong khi Hoa Kỳ và Hàn Quốc đặt ra nhiều thách thức hơn. Đây sẽ là những xu hướng quan trọng quyết định khả năng duy trì đà tăng của ngành tôm Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026.