Xử lý sai nợ xấu là gánh nặng, xử lý đúng là 'đòn bẩy' tăng trưởng

Nhiều giải pháp gỡ khó cho xử lý nợ xấu

Tại tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới” do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức chiều 15/4, loạt ngân hàng đã đề xuất, “hiến kế” nhiều giải pháp để giải quyết điểm nghẽn trong xử lý nợ xấu.

Tại VietinBank, theo đại diện ngân hàng này, công tác xử lý, thu hồi nợ xấu được đơn vị xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đóng góp vào hiệu quả hoạt động kinh doanh chung của toàn hệ thống. Các biện pháp xử lý nợ xấu chủ yếu mà VietinBank đã và đang thực hiện là xử lý tài sản bảo đảm, bán nợ, khởi kiện ra tòa án để thu hồi nợ qua thủ tục thi hành án.

Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác xử lý nợ xấu tại VietinBank nói riêng và qua nắm bắt thông tin từ nhiều tổ chức tín dụng khác cho thấy các tổ chức tín dụng gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình xử lý nợ, làm ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thu hồi nợ của các tổ chức tín dụng.

Cụ thể, đại diện Vietinbank cho biết, hệ thống pháp lý về việc xử lý nợ xấu cơ bản đã đầy đủ, song, trong quá trình thực thi lại phát sinh những vướng mắc mới. Cụ thể, về phạm vi các khoản nợ được bán, theo quy định tại Điều 196 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, tổ chức tín dụng thực hiện “bán nợ xấu, tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu công khai, minh bạch, theo quy định của pháp luật” và không có quy định giới hạn loại nợ xấu được bán.

Tuy nhiên, hiện nay việc bán nợ của tổ chức tín dụng đang được thực hiện theo Thông tư số 09/2015/TT-NHNN của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 18/2022/TT-NHNN), trong đó phạm vi khoản nợ được bán chỉ bao gồm “khoản nợ phát sinh từ nghiệp vụ cho vay, khoản trả thay trong nghiệp vụ bảo lãnh”.

“Như vậy, các tổ chức tín dụng chưa có cơ sở pháp lý để bán các khoản nợ phát sinh từ các nghiệp vụ cấp tín dụng khác như bao thanh toán, cho thuê tài chính, chiết khấu, thẻ tín dụng, thư tín dụng, mua trái phiếu doanh nghiệp… trong khi thực tế các nghiệp vụ này vẫn có rủi ro và phát sinh nợ xấu cho tổ chức tín dụng”, đại diện Vietinbank cho hay.

Hoặc như khó khăn trong việc xử lý tài sản bảo đảm là tài sản thuộc Dự án đầu tư (tài sản gắn liền với đất và/hoặc quyền sử dụng đất của Dự án đầu tư); trong việc áp thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với bán tài sản bảo đảm; trong việc thi hành án đối với tài sản bảo đảm là hàng hóa tồn kho luân chuyển; hoặc các khó khăn, vướng mắc do quá trình thực thi của các cơ quan có thẩm quyền...

Để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm, xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng, VietinBank đề xuất nghiên cứu bổ sung hoặc sửa đổi quy định về: việc bán khoản nợ xấu phát sinh từ tất cả các nghiệp vụ cấp tín dụng mà không chỉ giới hạn ở nghiệp vụ cho vay và bảo lãnh như hiện nay; việc xử lý tai sản bảo đảm là tài sản thuộc Dự án đầu tư nhằm tạo hành lang, cơ sở pháp lý để bên mua, bên nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất/tài sản thuộc dự án đầu tư được xác lập hoặc tiếp tục thực hiện các quyền và nghĩa vụ của chủ đầu tư đối với Dự án đầu tư.

Đồng thời, có hướng dẫn cụ thể về việc xuất hóa đơn VAT khi tổ chức tín dụng xử lý tài sản bảo đảm; hoàn thiện các quy định cần thiết, đặc thù khác để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng, góp phần khơi thông nguồn vốn tín dụng để tiếp tục đầu tư vào nền kinh tế.

Tương tự, Th.S Phạm Nhị, Phó Tổng Giám đốc Techcombank AMC cũng chỉ rõ, thực tiễn xử lý nợ xấu đang đối diện với nhiều rào liên quan đến hoạt động của công ty con của tổ chức tín dụng trong lĩnh vực quản lý nợ và khai thác tài sản; thu giữ tài sản bảo đảm; xử lý tài sản bảo đảm là các “bất động sản du lịch”; thuế VAT khi xử lý tài sản bảo đảm; đặc biệt là chứng cứ điện tử trong các vụ kiện liên quan đến các khoản nợ xấu...

Nhấn mạnh đến giải pháp về chứng cứ điện tử trong các vụ kiện liên quan đến nợ xấu, đại diện Techcombank AMC đề xuất xây dựng khái niệm về chứng cứ điện tử một cách rõ ràng; quy định rõ ràng về cách thức, hình thức giao nộp và tiếp nhận chứng cứ điện tử trong tố tụng dân sự.

Cùng với đó, xây dựng bộ nguyên tắc về thu thập chứng cứ điện tử trong tố tụng dân sự hoặc một bộ nguyên tắc thu thập chứng cứ điện tử thống nhất, phù hợp với tất cả các lĩnh vực dân sự, hình sự, hành chính và tất cả các chủ thể tham gia tố tụng. Ghi nhận trường hợp đương sự có quyền sử dụng dịch vụ của các cơ quan chuyên môn/các chuyên gia trong việc thu thập chứng cứ điện tử. Ghi nhận ứng dụng công nghệ số trong thu thập chứng cứ điện tử để giảm gánh nặng chứng minh cho các bên tranh chấp, cũng như tạo thuận lợi trong việc chấp nhận và đánh giá chứng cứ điện tử của Tòa án, nhất là trong trường hợp thu thập chứng cứ điện tử xuyên biên giới.

Giải phóng nguồn lực cho phát triển

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết đã đặt ra một cách tiếp cận mới, toàn diện và có tính chiến lược đối với công tác xử lý nợ xấu. Điểm cốt lõi của Nghị quyết là đặt xử lý nợ xấu trong mối quan hệ với việc khơi thông, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế, thay vì chỉ xem đây là một nhiệm vụ kỹ thuật của ngành Ngân hàng.

Chính vì vậy, ông Đặng Đình Thích, Quyền Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các Tổ chức Tín dụng Việt Nam (VAMC) nhấn mạnh, Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt ra một yêu cầu mang tính bước ngoặt: chuyển từ tư duy “xử lý nợ xấu” sang “quản lý và khai thác nguồn lực từ nợ xấu”.

Hiện thực hóa nhiệm vụ trên, giai đoạnh tới, Quyền Tổng Giám đốc VAMC cho biết, trước hết, tiếp tục hoàn thiện thể chế và khuôn khổ pháp lý, chủ động phối hợp với các cơ quan quản lý trong việc rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến xử lý nợ xấu, bảo đảm tính đồng bộ, ổn định và phù hợp với cơ chế thị trường.

Thứ hai, đẩy mạnh hoạt động mua, bán và xử lý nợ theo giá thị trường, đa dạng hóa phương thức xử lý, tăng cường thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài.

Thứ ba, mở rộng phạm vi hoạt động theo hướng chuyên nghiệp hóa, bao gồm cung cấp dịch vụ xử lý nợ, xử lý tài sản bảo đảm và tham gia tái cấu trúc doanh nghiệp, nhằm tối đa hóa giá trị thu hồi.

Thứ tư, phát triển thị trường mua bán nợ, thông qua việc nâng cao vai trò của Sàn giao dịch nợ, tăng cường minh bạch thông tin, chuẩn hóa hoạt động định giá và hoàn thiện cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong toàn bộ chuỗi hoạt động, qua đó nâng cao hiệu quả và giảm chi phí xử lý.

Quyền Tổng Giám đốc VAMC khẳng định, trong bối cảnh mới, nợ xấu không còn là vấn đề riêng của hệ thống ngân hàng, mà là một yếu tố có tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế vĩ mô và khả năng huy động, phân bổ nguồn lực của nền kinh tế, nếu không được xử lý hiệu quả, nợ xấu sẽ trở thành điểm nghẽn của tăng trưởng; nhưng nếu được xử lý đúng cách, nợ xấu hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển.

Tọa đàm thống nhất cho rằng, cần tiếp tục nâng cao vai trò của VAMC như một thiết chế quan trọng trong hệ sinh thái xử lý nợ xấu; đồng thời phát triển thị trường mua bán nợ theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế.