Xăng E10: Nhìn từ thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về một Việt Nam xanh

Xăng E10 không phải một quyết định đơn lẻ

Trong bài viết "Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững" nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra một vấn đề mang tính thời đại khi chỉ rõ thế giới đang phải đối mặt với những biến đổi môi trường chưa từng có.

Bài viết nêu: “Thế giới hôm nay đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc chưa từng có về môi trường sinh thái. Trái đất nóng lên liên tục, thời tiết cực đoan, băng tan, nước biển dâng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, xâm nhập mặn, suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm môi trường biển và đại dương đang tác động trực tiếp đến mọi châu lục. Sự mất cân bằng ấy cho thấy giới hạn của tự nhiên đang bị đẩy đến mức nguy hiểm. Từ nhận thức đó, bảo vệ môi trường phải được nhìn nhận như một nội dung cốt lõi của an ninh quốc gia và an ninh con người. Một quốc gia có thể có tăng trưởng cao, nhưng nếu người dân phải sống trong ô nhiễm và suy thoái môi trường thì chưa thể coi là phát triển bền vững. Một xã hội hiện đại và thịnh vượng phải là xã hội biết làm giàu trong giới hạn sinh thái, sử dụng tài nguyên với trách nhiệm, xem thiên nhiên là điều kiện tồn tại, là tài sản quốc gia và là di sản của các thế hệ mai sau”.

Không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới, trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng kinh tế thường gắn với khai thác tài nguyên, tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và mô hình sản xuất tuyến tính (hệ thống kinh tế truyền thống hoạt động theo chuỗi một chiều: Khai thác - sản xuất - tiêu dùng - vứt bỏ). Mô hình đó tạo ra những thành tựu to lớn nhưng cũng để lại những hệ lụy môi trường ngày càng rõ nét. Đây chính là lý do những năm gần đây, câu chuyện bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đã và đang được thế giới nhìn nhận ngày càng rõ nét. Việt Nam cũng hiện thực hóa mục tiêu đó bằng hàng loạt cam kết, đặc biệt là hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Mục tiêu này chỉ đạt được bằng hàng loạt giải pháp, trong đó có việc chuyển đổi sang sử dụng các loại nhiên liệu thân thiện với môi trường.

Đặt trong bối cảnh ấy, câu chuyện xăng E10 được đưa vào kinh doanh toàn quốc từ ngày 1/6/2026, thay thế hoàn toàn xăng khoáng những ngày gần đây cần được nhìn nhận rộng hơn một loại nhiên liệu mới trên thị trường. Đây không phải là quyết định hành chính đơn lẻ, càng không phải một giải pháp mang tính ngắn hạn.

Hành trình đưa xăng sinh học vào cuộc sống là thành quả của cả một chuỗi chủ trương, chiến lược và chính sách được hoạch định liên tục trong gần hai thập kỷ. Hành trình đó bắt đầu từ Quyết định 177/2007/QĐ-TTg về Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn 2025. Tiếp đó là Quyết định 53/2012/QĐ-TTg quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống, trong đó xác định lộ trình sử dụng E5 và tiến tới E10.

Sau đó là hàng loạt chủ trương lớn của Đảng về phát triển bền vững và chuyển đổi năng lượng. Đó là Nghị quyết 55-NQ/TW năm 2020 xác định đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, trong đó nhiên liệu sinh học là một hướng đi quan trọng. Văn kiện Đại hội XIII lần đầu tiên đưa khái niệm kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh vào văn kiện chính thức của Đảng.

Đáng chú ý, tại COP26 năm 2021, Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Ngay sau đó, Nghị quyết 70-NQ/TW năm 2025 tiếp tục nâng mục tiêu về năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Đến Đại hội XIV, bảo vệ môi trường được xác định là một trụ cột, một điều kiện và cũng là động lực của mô hình phát triển nhanh, bền vững.

Nhìn lại toàn bộ tiến trình ấy có thể thấy, xăng E10 không phải là một quyết định xuất hiện đột ngột vào năm 2026 mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm, được đặt trong chiến lược lớn về chuyển đổi xanh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Nói cách khác, đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa một định hướng phát triển đã được hoạch định từ rất sớm.

Từ nhiên liệu sinh học đến tư duy phát triển xanh

Điều đáng chú ý trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là việc nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi xanh phải trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo đó, một trong sáu nhóm giải pháp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ là: “Thúc đẩy chuyển đổi xanh trong mô hình tăng trưởng, cơ cấu năng lượng, sản xuất, tiêu dùng và đô thị hóa. Chuyển đổi xanh phải trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Cần đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo phù hợp với an ninh hệ thống, giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy công nghiệp ít phát thải, nông nghiệp sinh thái, giao thông công cộng, công trình xanh, vật liệu xanh và kinh tế tuần hoàn”.

Nếu nhìn từ góc độ đó, xăng E10 chính là một ví dụ cụ thể của quá trình chuyển đổi ấy. Bởi bản chất của E10 là sự kết hợp giữa xăng truyền thống với ethanol sinh học, qua đó từng bước giảm tỷ lệ phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch. Nói cách khác, việc pha 10% ethanol vào xăng khoáng tương đương với giảm 10% xăng khoáng tiêu thụ, giảm phát thải ra môi trường.

Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) nêu rõ, việc sử dụng xăng sinh học mục tiêu đầu tiên là bảo vệ môi trường. Chúng ta cứ giảm đốt 1 lít xăng thì giảm phát thải khoảng 2,5 kg CO2. Bên cạnh đó, nhiên liệu sinh học là nhiên liệu có khả năng tái tạo, tức là từ các sản phẩm nông nghiệp chúng ta trồng ra, chúng ta sản xuất ra nhiên liệu sinh học, vì vậy nó có khả năng tái tạo và chúng ta có thể làm ra nó chứ không như nhiên liệu khoáng càng ngày càng cạn kiệt.

Thực tế cho thấy Việt Nam không phải quốc gia tiên phong trên con đường này. Brazil đã triển khai chương trình ethanol từ năm 1975 và hiện sử dụng tỷ lệ pha trộn rất cao. Hoa Kỳ đã sử dụng E10 như loại xăng tiêu chuẩn trong hơn hai thập kỷ. Liên minh châu Âu, Thái Lan, Philippines và nhiều quốc gia khác cũng đã triển khai nhiên liệu sinh học từ nhiều năm trước. Hiện có hơn 60 quốc gia trên thế giới sử dụng xăng pha ethanol.

Quan trọng hơn, đằng sau câu chuyện E10 không phải là việc thay đổi một loại nhiên liệu mà là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Đó là tư duy phát triển đặt môi trường ở vị trí trung tâm thay vì coi môi trường là cái giá phải trả cho tăng trưởng. Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trong bài viết của mình: phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái; chuyển đổi xanh phải trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Bởi vậy, nhìn từ thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, câu chuyện xăng E10 không đơn thuần là câu chuyện của ngành năng lượng hay của riêng Bộ Công Thương. Đó là một mắt xích trong chiến lược lớn hướng tới một Việt Nam xanh hơn, tự chủ hơn về năng lượng và phát triển bền vững hơn trong tương lai.

Khi Việt Nam kiên định với nguyên tắc "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng", mỗi bước đi trong quá trình chuyển đổi xanh đều mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một chính sách cụ thể. Xăng E10 vì thế có thể được xem như một phép thử cho quyết tâm hiện thực hóa những mục tiêu mà Đảng đã xác định: xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và tiến tới phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.