Đây là nhấn mạnh của PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật tại Hội thảo khoa học quốc gia “Khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới của Việt Nam”, ngày 28/9 do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức.
Hội thảo do PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và PGS.TS. Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân chủ trì. Hội thảo quy tụ đại diện các cơ quan Trung ương, các nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và nhà quản lý.
Hội thảo khoa học quốc gia “Khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới của Việt Nam”.
Động lực tăng trưởng mới
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Vũ Trọng Lâm cho biết, Hội thảo được tổ chức trong thời điểm đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao về tốc độ tăng trưởng, năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu “Đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực”. Trong bối cảnh đó, vấn đề nguồn lực cần được nhìn nhận không chỉ ở phương diện quy mô hay khả năng huy động, mà quan trọng hơn là ở khả năng giải phóng, phân bổ, kết nối và sử dụng hiệu quả.
Thực tiễn cho thấy, một nền kinh tế có thể sở hữu nhiều nguồn lực nhưng vẫn tăng trưởng dưới tiềm năng nếu các nguồn lực chưa được đưa vào sử dụng kịp thời, bị phân tán, phân bổ chưa hợp lý hoặc chưa được chuyển hóa thành năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.
PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát biểu tại hội thảo.
Sau 40 năm đổi mới, nguồn lực phát triển của Việt Nam đã được mở rộng đáng kể cả về quy mô và phạm vi. Bên cạnh những nguồn lực truyền thống như vốn, lao động, đất đai, tài nguyên và kết cấu hạ tầng, các nguốn lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, tài sản trí tuệ ngày càng khẳng định vai trò quan trọng. Đồng thời, động lực tăng trưởng mới được thúc đẩy mạnh mẽ bởi nguồn nhân lực chất lượng cao, các thành phần kinh tế và tiến trình hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, công tác quản lý và phân bổ các nguồn lực vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số nguồn lực chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng hoặc bị tắc nghẽn do rào cản thể chế và thủ tục. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận các yếu tố đầu vào then chốt như vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nhân lực.
Từ thực tiễn đó, "vấn đề đặt ra trong giai đoạn phát triển mới không chỉ là tiếp tục huy động thêm nguồn lực, mà là nâng cao hiệu suất sử dụng nguồn lực hiện có. Điều này đòi hỏi phải khơi thông cơ chế vận động, tối ưu hóa phân bổ và thúc đẩy sự chuyển hóa các nguồn lực thành năng lực sản xuất, năng suất lao động, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế", PGS.TS. Vũ Trọng Lâm cho hay.
Thông qua các tham luận và ý kiến trao đổi sẽ góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề khơi thông nguồn lực; đánh giá khách quan những kết quả đạt được, nhận diện đúng những hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân; đồng thời đề xuất những định hướng, giải pháp khả thi và có giá trị, phục vụ quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực cho phát triển kinh tế đất nước trong giai đoạn mới.
Phát triển hệ sinh thái “bốn nhà”
Tại hội thảo, tham luận của GS.TSKH. Nguyễn Đình Đức cho thấy những chuyển biến đáng chú ý của Việt Nam: năm 2025, kinh tế số đóng góp 14,02% GDP; năng suất lao động đạt khoảng 245 triệu đồng một lao động, tăng 6,83% theo giá so sánh. Việt Nam tiếp tục giữ vị trí thứ 44 trong xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025. Đây là những tiền đề quan trọng để chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và năng lực thực tế vẫn còn lớn. Chi cho R&D của Việt Nam mới đạt khoảng 0,41% GDP năm 2023. Nhu cầu nhân lực công nghệ thông tin và công nghệ số là khoảng 150.000 kỹ sư mỗi năm, nhưng nguồn cung hiện mới chỉ đáp ứng được khoảng 50%; nhân lực trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an ninh mạng và thiết kế vi mạch còn thiếu hụt đáng kể. Liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học và viện nghiên cứu chưa đủ mạnh để thúc đẩy chuyển giao tri thức và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo.
Từ thực trạng đó, GS.TSKH. Nguyễn Đình Đức đề xuất hoàn thiện thể chế cho R&D, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng tăng cường STEM, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn và kỹ năng số; phát triển hệ sinh thái “bốn nhà” gồm Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường và nhà khoa học, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, Nhà nước kiến tạo, nhà khoa học là nhân tố then chốt và nhà trường là cái nôi của nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
Các ý kiến thảo luận tại Hội thảo tập trung vào nhiều nội dung, như: cơ chế đầu tư cho R&D; chính sách thu hút, trọng dụng và đãi ngộ nhân tài; liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp; phát triển thị trường khoa học và công nghệ; khai thác dữ liệu; cùng cơ chế tài chính chấp nhận rủi ro có kiểm soát đối với hoạt động đổi mới sáng tạo…
Với hơn 80 bài tham luận, Hội thảo được kỳ vọng cung cấp những giải pháp thiết thực để tri thức được chuyển thành công nghệ, công nghệ được chuyển thành sản phẩm và năng suất, và nguồn nhân lực chất lượng cao thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
