Nhiều tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng và nhu cầu năng lượng toàn cầu tiếp tục tăng cao, chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch đang trở thành xu hướng tất yếu. Năng lượng tái tạo vì thế được xem là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Theo TS. Lê Thị Thoa - Trưởng nhóm Kỹ thuật, Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ, các nguồn năng lượng tái tạo chủ yếu hiện nay gồm điện mặt trời, điện gió, thủy điện, địa nhiệt và sinh khối. Điểm chung của các nguồn năng lượng này là có sẵn trong tự nhiên, nguồn cung gần như vô hạn và phát thải thấp hơn đáng kể so với các nguồn năng lượng hóa thạch truyền thống.
TS. Lê Thị Thoa - Trưởng nhóm Kỹ thuật, Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ (ngồi thứ hai từ trái sang). Ảnh: BTC
Trong nhiều năm trở lại đây, năng lượng tái tạo đã có bước phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Nhiều quốc gia coi đây là giải pháp quan trọng để đảm bảo an ninh năng lượng, đồng thời thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Theo các báo cáo quốc tế được TS. Lê Thị Thoa dẫn lại, điện mặt trời hiện là nguồn năng lượng tái tạo có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. Chỉ riêng trong năm 2024, tổng công suất điện mặt trời lắp đặt mới trên toàn cầu đạt khoảng 597 GW, tăng khoảng 33% so với năm trước.
Trong cơ cấu thị trường điện mặt trời toàn cầu, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu khi chiếm hơn một nửa tổng công suất lắp đặt mới. Các thị trường lớn tiếp theo bao gồm Mỹ, Ấn Độ, Brazil và Đức. Bên cạnh điện mặt trời, điện gió cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định trong nhiều năm qua. Tổng công suất điện gió toàn cầu hiện đạt khoảng 1,17 triệu MW. Các quốc gia dẫn đầu về lĩnh vực này gồm Trung Quốc, Mỹ, Đức, Ấn Độ và Brazil. Ngoài ra, thủy điện và sinh khối vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng tái tạo tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở những khu vực có lợi thế về tài nguyên nước và nguồn phụ phẩm nông nghiệp.
Theo TS. Lê Thị Thoa, Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nhiều lợi thế tự nhiên để phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Là quốc gia nằm trong khu vực nhiệt đới, Việt Nam có bức xạ mặt trời tương đối cao và ổn định ở nhiều khu vực. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển điện mặt trời, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà.
Các nghiên cứu cho thấy tiềm năng kỹ thuật điện mặt trời của Việt Nam có thể đạt khoảng 294.500 - 575.700 MW. Với số lượng lớn công trình nhà ở, nhà xưởng và các tòa nhà thương mại, điện mặt trời mái nhà được đánh giá còn nhiều dư địa để phát triển trong thời gian tới. Bên cạnh điện mặt trời, điện gió cũng được xem là một trong những lĩnh vực giàu tiềm năng. Theo các đánh giá chuyên môn, tiềm năng lý thuyết điện gió của Việt Nam khoảng 320 GW, trong khi tiềm năng kỹ thuật đạt khoảng 160.000 MW.
Trong đó, điện gió gần bờ được ước tính có thể phát triển khoảng 17.300 MW, còn tiềm năng điện gió ngoài khơi được đánh giá lên tới 600 GW. Đây là con số rất đáng chú ý trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đẩy mạnh đầu tư vào điện gió ngoài khơi như một nguồn năng lượng sạch quy mô lớn. Bên cạnh đó, điện sinh khối cũng được xem là nguồn năng lượng có nhiều triển vọng tại Việt Nam nhờ nguồn nguyên liệu phong phú từ nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Hiện nay, cả nước có 10 nhà máy điện sinh khối đang hoạt động với tổng công suất lắp đặt khoảng 377,6 MW, trong đó công suất nối lưới đạt khoảng 202,6 MW. Quy mô trung bình của các dự án điện sinh khối hiện khoảng 35,55 MW.
Nguồn nguyên liệu cho điện sinh khối tại Việt Nam khá đa dạng, bao gồm rơm rạ, trấu, bã mía, phụ phẩm cà phê, cũng như các phế phẩm từ ngành chế biến gỗ hoặc sản xuất giấy. Theo TS. Lê Thị Thoa, các ngành như chế biến thực phẩm, sản xuất giấy và bột giấy, hay chế biến tinh bột sắn đều có tiềm năng lớn trong việc tận dụng phụ phẩm để phát triển điện sinh khối.
Hoàn thiện chính sách để khai thác hiệu quả tiềm năng
Thực tế cho thấy, trong giai đoạn đầu thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế chính sách khuyến khích nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực này. Các cơ chế như giá điện ưu đãi (FIT), ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ tài chính đã góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của các dự án điện mặt trời và điện gió trong những năm vừa qua. Nhờ các chính sách này, công suất năng lượng tái tạo của Việt Nam đã tăng nhanh, đóng góp ngày càng lớn vào cơ cấu nguồn điện quốc gia.
Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế chính sách khuyến khích phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Ảnh minh họa
Tuy nhiên, theo TS. Lê Thị Thoa, để tiếp tục phát huy tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung chính sách và nâng cao năng lực hệ thống. Một trong những yếu tố quan trọng là phát triển năng lực sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng cho ngành công nghiệp nội địa.
Bên cạnh đó, hạ tầng logistics, đặc biệt là hệ thống cảng biển phục vụ các dự án điện gió ngoài khơi, cũng cần được đầu tư đồng bộ nhằm giảm chi phí triển khai dự án. Ngoài ra, việc xây dựng cơ chế chính sách ổn định, minh bạch và đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư tư nhân được xem là yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo trong giai đoạn tới.
Với những lợi thế về điều kiện tự nhiên và nguồn lực, Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển mạnh mẽ năng lượng tái tạo trong thời gian tới. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, hạ tầng và năng lực công nghiệp trong nước.
