Vì sao xuất khẩu rau quả đang ‘gặp khó’?

Xuất khẩu giảm mạnh tại thị trường Trung Quốc

Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả trong hai tháng đầu năm 2025 đạt gần 687 triệu USD, giảm 15,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc, vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất, chỉ đạt 306 triệu USD, giảm tới 39%. Đây là mức suy giảm mạnh nhất trong lịch sử xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang thị trường này.

Ngoài Trung Quốc, một số thị trường khác như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Hà Lan, Nga và Lào cũng ghi nhận mức giảm từ 5-28%, gây áp lực không nhỏ lên toàn ngành xuất khẩu nông sản.

Trái ngược với xu hướng giảm mạnh ở thị trường Trung Quốc, xuất khẩu rau quả sang Mỹ và Nhật Bản lại ghi nhận sự tăng trưởng khả quan. Cụ thể, xuất khẩu sang Mỹ đạt 65 triệu USD, tăng 66% so với cùng kỳ năm trước, trong khi xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 33 triệu USD, tăng 23%.

Sự gia tăng này phản ánh xu hướng đa dạng hóa thị trường của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc và khai thác tốt hơn các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết: “Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm xuất khẩu sang Trung Quốc là do kiểm soát chặt chẽ tồn dư chất vàng O trong sầu riêng - mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nên làm giảm kim ngạch chung”.

“Vàng O là hợp chất có nguy cơ gây ung thư, và phía Trung Quốc đã siết chặt kiểm tra 100% lô hàng sầu riêng nhập khẩu từ Việt Nam. Điều này kéo dài thời gian thông quan, khiến nhiều doanh nghiệp phải tạm dừng xuất khẩu để hoàn thiện các thủ tục kiểm định chất lượng. Hơn nữa, sầu riêng đông lạnh chưa xuất khẩu được do thông tin kiểm tra, quy trình giao nhận chưa rõ ràng”.

Sầu riêng Việt Nam bán tại siêu thị Mỹ. Ảnh: Phúc Nguyên

Hơn nữa, nguyên nhân sụt giảm xuất khẩu toàn ngành hàng rau quả nói chung còn đến từ việc gián đoạn logistics và chi phí vận chuyển tăng cao, khiến các doanh nghiệp xuất khẩu khó hoàn thành đơn hàng đúng thời hạn.

Trước những thách thức đặt ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng nông sản và đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật từ các thị trường nhập khẩu.

Đặc biệt, tăng cường giám sát chất lượng sản phẩm, ngăn chặn dư lượng hóa chất vượt ngưỡng cho phép. Hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, kiểm định chất lượng để đáp ứng yêu cầu của thị trường Trung Quốc. Thúc đẩy đàm phán thương mại với các đối tác quốc tế nhằm giảm bớt các rào cản kỹ thuật. Mở rộng thị trường tiêu thụ, giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống như Trung Quốc.

Triển vọng xuất khẩu trong năm 2025

Xuất khẩu rau quả Việt Nam gặp khó khăn trong hai tháng đầu năm 2025, với kim ngạch giảm 15,7% so với cùng kỳ năm 2024, vì vậy triển vọng trong những tháng tới vẫn được đánh giá ảm đạm hơn.

“Những tháng tiếp theo, xuất khẩu rau quả chung sẽ khá khó khăn ảnh hưởng mục tiêu đặt ra 8 tỷ USD trong năm nay. Hơn nữa, ảnh hưởng thương mại Mỹ - Trung sẽ làm Trung Quốc siết chặt thêm nhập khẩu, trong đó có ngành rau quả. Hơn nữa, xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc sẽ không tăng mà có thể giảm so với năm 2024”, ông Nguyên chia sẻ thêm.

Tuy nhiên, nhu cầu tiêu thụ rau quả tại thị trường Mỹ và Nhật Bản tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, mang đến cơ hội lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Sự gia tăng này cho thấy xu hướng đa dạng hóa thị trường của ngành rau quả, giảm sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc.

Tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả trong hai tháng đầu năm 2025 đạt gần 687 triệu USD. Ảnh minh họa

Việc cải thiện chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm đang giúp các doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe từ các thị trường khó tính. Điều này góp phần nâng cao uy tín và sức cạnh tranh của rau quả Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Chính phủ và các doanh nghiệp đang phối hợp chặt chẽ để tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các thị trường mới tiềm năng, nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương được đẩy mạnh để mở rộng thị phần.

Giới chuyên gia nhận định, nếu các rào cản kỹ thuật tại thị trường Trung Quốc được tháo gỡ trong quý II/2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam có thể tăng trưởng mạnh trở lại. Khi đó, mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu trên 8 tỷ USD trong năm 2025 hoàn toàn khả thi.

“Với những lý do vậy, doanh nghiệp xuất khẩu cần phải đa dạng hoá thị trường để hạn chế đà sụt giảm kim ngạch từ Trung Quốc, tận dụng khai thác tốt 19 FTA đã ký kết từ Bộ Công Thương làm đòn bẩy đáng kể cho thương mại hàng hóa với nhiều thị trường lớn”, ông Nguyên khuyến nghị doanh nghiệp.