Vi phạm bản quyền cản trở sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa

Tác động tiêu cực từ các hành vi vi phạm

Phát triển công nghiệp văn hóa đã được xác định là một trong những định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia đến năm 2030, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xây dựng sức mạnh mềm và nâng cao vị thế đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tuy nhiên, dù có nhiều tiềm năng, nhưng quá trình phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Trong đó, các hành vi vi phạm bản quyền trong lĩnh vực âm nhạc, phim ảnh và nội dung số vẫn còn phổ biến, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các nhà sáng tạo và làm giảm động lực đầu tư cho các sản phẩm văn hóa chất lượng cao.

Tại Hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí về công tác nhân quyền và thông tin đối ngoại tháng 5/2026, ngày 21/5, theo ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), tình trạng vi phạm bản quyền không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, nghệ sỹ, nhà sản xuất, chủ sở hữu quyền mà còn làm suy giảm động lực sáng tạo, cản trở sự phát triển lành mạnh của thị trường nội dung và các ngành công nghiệp văn hóa.

Vì vậy, theo lãnh đạo Cục Bản quyền tác giả, công tác truyền thông không chỉ dừng lại ở việc đưa tin sự kiện, mà còn phải góp phần định hướng nhận thức xã hội, thúc đẩy hành vi tôn trọng bản quyền, tiêu dùng hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa minh bạch, bền vững. Đồng thời, cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền và chủ thể sáng tạo cũng như công chúng.

Theo đó, công tác truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan được nhấn mạnh cần bảo đảm sự hài hòa giữa tôn trọng quyền và khuyến khích sáng tạo; đồng thời cổ vũ các nhà sáng tạo trẻ, cân bằng lợi ích giữa bên nắm quyền, bên nhận quyền và công chúng - những người thụ hưởng sản phẩm công nghiệp văn hóa. Mục tiêu cao nhất là thúc đẩy sự phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam tới công chúng trong nước và quốc tế.

Truyền thông thúc đẩy cân bằng lợi ích

Để thực hiện mục tiêu đó, công tác truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan được chỉ rõ cần tập trung về chủ trương, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa. Trong đó, một trong những nội dung quan trọng là tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Nội dung truyền thông cần làm rõ định hướng coi công nghiệp văn hóa là trụ cột của phát triển bền vững, là động lực phát triển kinh tế của đất nước và từng địa phương; tập trung phân tích vai trò của công nghiệp văn hóa trong tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển con người, quảng bá hình ảnh đất nước và khẳng định thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế.

Ngoài ra, công nghiệp văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi sản phẩm sáng tạo được bảo hộ, khai thác và thương mại hóa hiệu quả, vì vậy, công tác truyền thông được nhấn mạnh cần làm rõ chuỗi giá trị của sản phẩm công nghiệp văn hóa, từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, truyền thông, khai thác thương mại đến mở rộng sản phẩm phái sinh.

Tiếp đó là truyền thông về chuyển đổi số và công nghệ trong công nghiệp văn hóa. Theo đó, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất, lưu trữ, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa. Các nền tảng OTT, mạng xã hội, streaming, nền tảng nội dung số, thương mại điện tử và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain đang tạo ra không gian phát triển mới cho công nghiệp văn hóa.

Đồng thời, truyền thông theo lĩnh vực công nghiệp văn hóa trọng điểm. Cụ thể, hoạt động truyền thông cần tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm gồm: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và trò chơi giải trí, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa; truyền thông về pháp luật quyền tác giả, quyền liên quan. 

Bên cạnh đó, truyền thông cần phân tích rõ các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; quyền và nghĩa vụ của tác giả, chủ sở hữu quyền; quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng; các hành vi xâm phạm và chế tài xử lý. 

Đồng thời, thúc đẩy truyền thông về thực thi quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có các vụ việc vi phạm điển hình, kết quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, cũng như các biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số. Việc công khai, truyền thông phù hợp các vụ việc xử lý vi phạm có ý nghĩa cảnh báo xã hội, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh.

Lan tỏa các mô hình tích cực về tác giả, nghệ sĩ tích cực bảo vệ quyền; doanh nghiệp sử dụng nội dung hợp pháp, nền tảng số hợp tác bảo vệ bản quyền; tổ chức trung gian thực hiện tốt việc cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền được cho là giúp hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền, thay vì chỉ nhìn bản quyền như một nghĩa vụ pháp lý.