Thanh toán QR Code: Bước đột phá thúc đẩy kinh tế số Việt Nam

Thanh toán số bùng nổ, phủ sóng toàn quốc

Trong vài năm gần đây, hình ảnh mã QR đã trở nên quen thuộc tại mọi ngóc ngách đời sống Việt Nam, từ quầy hàng lẻ, quán cà phê vỉa hè cho tới các trung tâm thương mại hay nền tảng thương mại điện tử. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể thanh toán ngay lập tức, thay thế hoàn toàn thao tác dùng tiền mặt truyền thống. 

Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam NAPAS đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của QR trong thương mại điện tử và thị trường nội địa tại hội thảo “Thanh toán QR Code: Minh bạch và Trải nghiệm không giới hạn” ngày 19/11. Theo thống kê, đến đầu tháng 11/2025, toàn hệ thống NAPAS xử lý trung bình 15 triệu giao dịch chuyển khoản qua VietQR mỗi ngày, với tổng giá trị thanh toán xấp xỉ 40.000 tỷ đồng/ngày. Hiện NAPAS đang xử lý khoảng 35 triệu giao dịch/ngày, trong đó gần một nửa là giao dịch quét mã VietQR. “Điều này cho thấy thanh toán VietQR đã len lỏi vào mọi ngõ ngách đời sống”, ông Long nhấn mạnh.

Ông Trần Mỹ Tuyển, Trưởng nghiệp vụ Ban khách hàng cá nhân, ngân hàng Agribank cũng cho biết tại nông thôn, Agribank đã triển khai QR từ năm 2018 và ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 35% mỗi năm. Năm 2024, tổng số giao dịch QR đạt khoảng 13,3 triệu, dự kiến cuối năm lên 16,5 triệu, phần lớn tại khu vực nông nghiệp, nông thôn. Agribank đã triển khai QR code theo nhiều hướng, như phổ cập tại chợ truyền thống và cộng đồng, gắn với hoạt động cung ứng và thu mua nông sản, cũng như phát triển thông qua mô hình tổ nhóm gồm hội nông dân, hội phụ nữ, cựu chiến binh. Nhờ vậy, QR code đã lan tỏa đến vùng sâu, vùng xa, nhận được sự đón nhận tích cực từ người dân.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc NAPAS, phần lớn giao dịch hiện nay vẫn là P2P (giao dịch chuyển tiền cá nhân). Hình thức này chỉ phù hợp cho nhu cầu chuyển khoản thông thường, còn với giao dịch giữa người dân và doanh nghiệp/hộ kinh doanh, tức mô hình P2M (giao dịch thanh toán thương mại) QR cá nhân không thể đáp ứng. Giao dịch P2M cần được kết nối với phần mềm bán hàng, hệ thống xuất hóa đơn, các đơn vị ngân hàng và trung gian thanh toán để bảo vệ quyền lợi khách hàng trong các trường hợp hoàn tiền, trả - đổi hàng. “Nếu chỉ là QR chuyển tiền, sẽ không có đơn vị nào đứng ra chịu trách nhiệm khi phát sinh rủi ro”, ông Long nói.

Chính vì vậy, trong năm 2025, NAPAS đang triển khai dịch vụ QR Payment (Thanh toán điện tử sử dụng mã QR) nhằm giải quyết những hạn chế này và xây dựng nền tảng thanh toán chuẩn hóa cho hoạt động bán hàng. Theo ông Long, QR P2P vẫn sẽ phục vụ một nhóm người dùng nhất định, nhưng QR Payment mới là lựa chọn phù hợp cho người tiêu dùng thông minh, muốn được bảo vệ và trải nghiệm tốt hơn, giải pháp giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh nâng cao chất lượng dịch vụ.

Để triển khai QR Payment, không chỉ riêng NAPAS mà cần sự phối hợp của toàn bộ hệ sinh thái. Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò xây dựng chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật cho NAPAS, ngân hàng và trung gian thanh toán; đồng thời định hướng lộ trình liên thông nội địa và kết nối xuyên biên giới. “Mục tiêu là khách hàng Việt Nam có thể dùng ứng dụng trong nước để quét mã tại nước ngoài, và ngược lại”, ông Long nói.

Đẩy nhanh lộ trình nâng cấp từ QR chuyển tiền sang QR thanh toán

Việc chuyển đổi từ QR chuyển tiền sang QR thanh toán đang được đẩy mạnh để tăng cường minh bạch dòng tiền, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Ông Nguyễn Đức Lê, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, hệ thống thanh toán qua QR không chỉ đơn thuần là công cụ giao dịch mà còn giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác luồng tiền, từ đó hoạch định chính sách thị trường hiệu quả hơn.

Theo đại diện Bộ Công Thương, hàng hóa lưu thông trên thị trường luôn gắn với ba yếu tố: hàng hóa, hóa đơn và dòng tiền. Hóa đơn liên quan đến quản lý thuế, dòng tiền liên quan đến hệ thống ngân hàng và nền tảng thanh toán. Khi ba yếu tố này được kiểm soát đồng bộ, công tác quản lý thị trường trong môi trường số sẽ hiệu quả hơn, đồng thời tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

“Trong giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Công Thương đã kiến nghị Ngân hàng Nhà nước phối hợp chuẩn hóa thanh toán bằng mã QR, bảo đảm tính minh bạch, xác thực và khả năng quản lý thống nhất”, ông Lê nói.  

Tiếp nối quan điểm này, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, Bộ Tài chính, làm rõ lợi ích của QR Payment đối với công tác quản lý thuế và thương mại số. Theo ông, việc phân tách rõ giữa giao dịch chuyển tiền cá nhân (P2P) và giao dịch thanh toán thương mại (P2M) không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn giúp cơ quan quản lý xác định chính xác đối tượng nộp thuế và kiểm soát doanh thu chịu thuế.

Ngành Thuế đang triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có việc chuyển nhóm hộ kinh doanh nộp thuế khoán sang hình thức kê khai, nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch và phù hợp với thương mại số. “Hệ sinh thái thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt là QR Payment (thanh toán QR), giúp loại bỏ ghi chép thủ công, minh bạch doanh thu, tách bạch dòng tiền cá nhân và dòng tiền kinh doanh”, ông Sơn nhấn mạnh.

Quá trình nâng cấp từ QR P2P sang QR P2M cũng giúp thống nhất dữ liệu thanh toán, hóa đơn và quản lý doanh nghiệp trong cơ sở dữ liệu quốc gia, trở thành công cụ giám sát theo thời gian thực, phát hiện sớm các giao dịch bất thường và hạn chế gian lận hóa đơn. Ông Sơn cũng cho biết cơ quan Thuế sẽ phối hợp chặt chẽ với ngân hàng và đơn vị cung cấp giải pháp QR Payment để triển khai rộng rãi tới các hộ kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian thủ tục và thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh.

Qua những chia sẻ của các chuyên gia, việc chuẩn hóa QR P2M (giao dịch thanh toán thương mại) không chỉ phục vụ nhu cầu tiện lợi mà còn tăng cường minh bạch, an toàn và phát triển bền vững hệ sinh thái thanh toán số. Người dân đã quen sử dụng thiết bị di động, doanh nghiệp áp dụng nền tảng quản lý số, cơ quan quản lý triển khai giám sát thông minh. Tất cả tạo điều kiện thuận lợi để QR Payment trở thành công cụ then chốt hỗ trợ thương mại điện tử, giảm gian lận và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Thanh toán điện tử qua QR code không chỉ là phương thức thanh toán tiện lợi mà còn là bước đi chiến lược trong phát triển kinh tế số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hỗ trợ kinh tế tư nhân phát triển bền vững, mở ra trải nghiệm thanh toán không giới hạn cho mọi người dân và doanh nghiệp.

Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt trong 9 tháng đầu năm đạt hơn 17,8 tỉ giao dịch, tương đương 240 triệu tỉ đồng, tăng 43,32% về số lượng và 24,23% về giá trị. Cùng với tăng trưởng nội địa, Việt Nam đã hoàn tất kết nối QR song phương với Thái Lan, Lào, Campuchia và đang mở rộng sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Đài Loan (Trung Quốc) trong giai đoạn 2025-2026, đáp ứng nhu cầu thanh toán xuyên biên giới ngày càng lớn.