Thái Lan thúc đẩy điện mặt trời, hoàn thiện chính sách phát triển lưới điện thông minh

Chính sách khuyến khích điện mặt trời và chuyển dịch năng lượng sạch

Thị trường năng lượng đang đứng trước yêu cầu chuyển dịch theo hướng xanh, linh hoạt và thông minh, trong đó phát triển điện mặt trời và hiện đại hóa lưới điện giữ vai trò quan trọng. Từ kinh nghiệm của Thái Lan, bà Munlika Sompranon, Cục Phát triển và Hiệu quả Năng lượng thay thế (DEDE), Bộ Năng lượng Thái Lan cho biết, việc hiện thực hóa mục tiêu này đòi hỏi hệ thống chính sách đồng bộ, cơ chế thị trường phù hợp, đầu tư công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Bà Munlika Sompranon nhấn mạnh, quá trình chuyển dịch hệ thống điện của Thái Lan được định hướng bởi các cam kết khí hậu quốc gia. Theo mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật, Thái Lan đặt mục tiêu giảm 47% lượng phát thải khí nhà kính ròng vào năm 2035 so với mức năm 2019. Để thực hiện mục tiêu này, Thái Lan đang tập trung tăng cường triển khai điện mặt trời, thúc đẩy mô hình tự sản tự tiêu thông qua lắp đặt điện mặt trời áp mái. Chính phủ đồng thời triển khai các biện pháp khuyến khích đối với hộ gia đình, đơn giản hóa quy trình đấu nối và tiêu chuẩn an toàn. Bên cạnh đó, Thái Lan thúc đẩy giao thông điện hóa thông qua gói chính sách EV 2.5 và các ưu đãi từ Ủy ban Đầu tư (BOI).

Theo bà Munlika Sompranon, một số chính sách khuyến khích đang được triển khai gồm ưu đãi xúc tiến đầu tư của Ủy ban Đầu tư Thái Lan dành cho các dự án đủ điều kiện, hệ thống pin lưu trữ và nâng cấp hiệu quả năng lượng, trong đó có miễn thuế nhập khẩu.

"Cục Phát triển và Hiệu quả Năng lượng thay thế (DEDE) cũng cung cấp các khoản trợ cấp trực tiếp cho các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng, với mức hỗ trợ 20% đối với hệ thống điều khiển linh hoạt và không điều khiển linh hoạt," bà Munlika Sompranon cho biết.

Đối với khách hàng là hộ dân, Thái Lan áp dụng mức khấu trừ thuế lên tới 200.000 Baht mỗi hộ gia đình khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời có công suất tối đa 10 kW. Các hộ gia đình cũng có thể bán lượng điện dư thừa lên lưới điện với giá 2,2 Baht/kWh theo hợp đồng có thời hạn 10 năm.

Một chương trình khác được Thái Lan triển khai là hỗ trợ 50.000 Baht mỗi hộ gia đình nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu khi lắp đặt điện mặt trời. Chương trình nằm trong kế hoạch thúc đẩy tổng công suất điện mặt trời đạt 10.000 MW. Theo đó, các hộ gia đình được nhận khoản hỗ trợ 50.000 Baht và có thể bán điện dư thừa lên lưới với giá 2,5 Baht/kWh. Chính sách này vừa được ban hành vào cuối tháng 10/2026.

Đối với doanh nghiệp, Thái Lan triển khai cơ chế Biểu giá Điện xanh (UGT), cho phép mua điện xanh kèm chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), qua đó đáp ứng các tiêu chuẩn RE100. Cơ chế UGT được chia thành hai loại. Trong đó, UGT1 áp dụng cho các doanh nghiệp không thể chỉ định nguồn phát điện cụ thể, với mức giá bao gồm biểu giá tiêu chuẩn cộng phụ phí điện xanh và hợp đồng ngắn hạn từ 1-2 năm. UGT2 áp dụng mức giá riêng cho các hợp đồng dài hạn, cho phép doanh nghiệp lựa chọn nguồn phát năng lượng sạch cụ thể.

Ngoài ra, cơ chế Hợp đồng mua bán điện trực tiếp (Direct PPA) cho phép các đơn vị mua điện trực tiếp từ nhà sản xuất điện độc lập (IPP) và thanh toán phí truyền tải qua lưới điện.

Thái Lan cũng triển khai Dự án Phát điện Mặt trời Cộng đồng, hướng tới phát triển các mô hình điện mặt trời tại khu vực ngoại ô và nông thôn, tạo điều kiện để người dân chủ động nguồn điện. Về kết quả phát triển, tổng công suất điện mặt trời của Thái Lan đạt 12,75 GW, tăng 356% so với năm 2019. Trong đó, điện mặt trời từ các nhà máy lớn (IPP/SPP) chiếm 8,35 GW, còn điện mặt trời áp mái đạt 4,4 GW.

Theo bà Munlika Sompranon, khi điện mặt trời được tích hợp cùng xe điện (EV), hệ thống điện phải đối mặt với những thay đổi về cả nguồn cung và nhu cầu. Nguồn điện mặt trời phụ thuộc vào điều kiện ánh nắng, tạo ra sự biến động trong cung ứng và dòng điện hai chiều trên lưới. Trong khi đó, nhu cầu sạc xe điện làm xuất hiện các đỉnh phụ tải mới, trong bối cảnh số lượng xe điện tăng trưởng hơn 52,4%.

Hoàn thiện lưới điện thông minh từ chính sách, công nghệ và nhân lực

Từ thực tiễn triển khai, đại diện Cục Phát triển và Hiệu quả Năng lượng thay thế cho rằng Thái Lan cần tiếp tục khắc phục những khoảng trống về chính sách, thị trường, kỹ thuật số, dữ liệu và nguồn nhân lực để phát triển lưới điện thông minh.

Về chính sách, cần bảo đảm tính nhất quán trong quy hoạch dài hạn; nâng cao quy chuẩn vận hành lưới điện, bổ sung các yêu cầu bắt buộc về hệ thống chủ động và hỗ trợ tích hợp nguồn năng lượng tái tạo biến đổi (VRE). Đồng thời, cần thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát thường trực cho VRE nhằm thử nghiệm các giải pháp linh hoạt, cũng như xây dựng cấu trúc hợp đồng mua bán điện (PPA) bảo đảm tính ổn định về ưu đãi công nghệ cho các nhà sản xuất điện quy mô rất nhỏ (VSPP).

Về thị trường và kinh tế, Thái Lan cần xây dựng cơ chế định giá phù hợp với giá trị của hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), áp dụng cơ chế chênh lệch giá theo thời gian thực và từng bước chuyển từ mô hình tập trung vào bảo đảm an ninh cung cấp điện sang môi trường thị trường cạnh tranh.

Đối với kỹ thuật số và dữ liệu, định hướng đặt ra là nâng cấp hạ tầng số, trong đó có bản sao số quốc gia ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) theo thời gian thực, đồng thời phát triển nền tảng dữ liệu năng lượng mở, bảo đảm an toàn cho các bên được cấp phép.

Về nguồn nhân lực và vốn công nghệ, bà Munlika Sompranon nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy các chương trình đào tạo chuyên sâu và hoạt động nghiên cứu, phát triển (R&D) trong nước đối với công nghệ ngành điện. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển thị trường và tháo gỡ những vướng mắc hiện tại.

Đề cập đến hợp tác phát triển lưới điện thông minh, bà Munlika Sompranon cho rằng các quốc gia cần tăng cường chia sẻ dữ liệu năng lượng tái tạo, công tác dự báo và kinh nghiệm vận hành, đồng thời trao đổi về kết nối lưới điện. Các nội dung hợp tác cần tập trung vào kinh nghiệm thực tiễn trong bảo vệ hệ thống, khả năng tương tác và vận hành linh hoạt thông qua chia sẻ kinh nghiệm về lưu trữ năng lượng, điều chỉnh phụ tải, sạc xe điện thông minh, phát triển kỹ năng và nghiên cứu.

Theo bà Munlika Sompranon, phát triển nguồn nhân lực là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hệ thống điện. Công nghệ dù phát triển nhưng nếu thiếu đội ngũ nhân lực trong nước thì các quốc gia khó có thể tiếp tục mở rộng năng lực và phát triển thị trường.

Bà Munlika Sompranon nhận định, cùng với đầu tư công nghệ, Thái Lan xác định cần đẩy mạnh hành động thực tiễn, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như triển khai các dự án thí điểm để từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển lưới điện thông minh.