Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn trong hoạt động khoa học

Ngày 15/2, Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết của Quốc hội thí điểm một số chính sách để tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (Nghị quyết). Việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW (Nghị quyết 57) ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính; bảo đảm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá, là một trong những động lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế - xã hội.

Lấy doanh nghiệp, nhà khoa học làm trung tâm

Trong phiên thảo luận tại tổ diễn ra sáng ngày 15/2, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình cho hay: Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57/NQ-TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đây là Nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng; được đánh giá rất cao và tạo ra một sự hứng khởi trong toàn xã hội vì đã đề cập đến một vấn đề rất quan trọng, rất thiết yếu của đời sống xã hội, đó là vấn đề khoa học và công nghệ số hiện nay.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình. Ảnh: Thu Hường

Cách tiếp cận của Nghị quyết số 57 đối với một vấn đề hết sức quan trọng này là hoàn toàn mới so với các nghị quyết khác, bởi vì rất rõ việc, nhìn vào đó người ta thấy rộng mở con đường phát triển của khoa học và công nghệ.

"Nghị quyết 57 tuyệt vời như vậy, nhiệm vụ đặt ra là phải được đi vào cuộc sống một cách hiệu quả. Muốn vậy phải luật hóa, thể chế hóa để được thực thi sâu rộng, hiệu quả trên thực tế, thực tiễn cuộc sống", Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình phát biểu.

Theo Phó Thủ tướng, quá trình luật hóa, cụ thể hóa này sẽ được chia làm hai bước. Bước thứ nhất là chúng ta xây dựng một nghị quyết của Quốc hội. Cụ thể là Nghị quyết của Quốc hội thí điểm một số chính sách để tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; việc làm này rất cấp bách, rất khẩn trương để đưa Nghị quyết 57 vào cuộc sống. Nghị quyết này của Quốc hội không thể giải quyết được hết những vấn đề mà Nghị quyết 57 đặt ra nhưng có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ những điểm nghẽn đang tồn tại; việc tháo gỡ này là hết sức cấp bách, đây cũng là sự chờ đợi của các nhà khoa học, các doanh nghiệp để làm sao cho khoa học bứt lên.

Bước thứ hai căn cơ hơn là chúng ta phải sửa nhiều các đạo luật liên quan để tháo gỡ cho phát triển khoa học, công nghệ trên tinh thần xem xét tổng thể, bàn một cách căn cơ, bài bản, chiến lược hơn.

Quay lại câu chuyện bước một đang được bàn tại Quốc hội, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng cần phải tìm hiểu, xem xét kỹ các doanh nghiệp, nhà khoa học đang vướng chuyện gì thì tập trung mạnh vào gỡ chuyện đó để Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống và khoa học có cơ hội phát triển nhanh.

“Trong này chúng ta chọn mảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Những vấn đề mà Chính phủ chọn ở đây chưa chắc đã giải quyết được hết bài toán của thực tiễn, chúng ta còn phải tiếp tục nghiên cứu, nhưng từ tổng kết thực tiễn, từ phản ánh các nhà khoa học và từ những gì các địa phương phản ánh thì chúng tôi lựa chọn ra những điểm nghẽn mà chúng ta phải tập trung tháo gỡ” – Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng cho biết, Nghị quyết này cho phép nhà khoa học sử dụng kết quả nghiên cứu của mình và thương mại hóa nó đưa vào cuộc sống ngay. Nhà khoa học là một công chức nhà nước, Luật viên chức quy định không được tham gia sản xuất kinh doanh, bây giờ nhà khoa học được tổ chức, doanh nghiệp để hiện thực hóa kết quả nghiên cứu của mình. Đây là một đột phá, nhà khoa học được phép tham gia sản xuất kinh doanh để hiện thực hóa kết quả nghiên cứu của mình và chúng ta lấy hiệu quả cuối cùng là thành tựu nghiên cứu học mang lại lợi ích cho cuộc đời này làm hiệu quả xã hội tập hợp. Chứ không phải là cộng trừ, nhân chia Nhà nước bỏ ra một tỷ xong rồi lại phải thu lại một tỷ đấy không phải.

Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội thí điểm một số chính sách để tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện đang được Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Ảnh: QH

“Bên cạnh đó, có quy định miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp rủi ro. Khoa học rất nhiều rủi ro, để nghiên cứu làm ra cốc này có khi anh phải có 10 thí nghiệm, 9 thí nghiệm cũ là thất bại nhưng thí nghiệm cuối cùng là thành công, khoa học là như thế. Nghị quyết 57 đưa ra một nguyên tắc quản lý khoa học là quản lý mục tiêu chứ không phải quản lý quá trình và chúng ta phải hiện thực hóa tư tưởng, quan điểm đó”- Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình nêu vấn đề.

"Trên đây là những ưu việt của các chính sách mà chúng ta đề ra trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội lần này, có thể còn có điều gì đó chưa đủ, thì mong các đại biểu trao đổi, bổ sung thêm", Phó Thủ tướng Thường trực bày tỏ.

Chuyển đổi số - lựa chọn tất yếu

Phần thứ hai là nội dung về chuyển đổi số, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình cho biết, chúng ta cũng đã có một nghị quyết về chuyển đổi số quốc gia và nhấn mạnh, chuyển đổi số ngày nay là xu thế toàn cầu. Công nghệ số đã làm biến đổi thế giới, nâng cao năng lực quản trị và năng suất lao động của toàn xã hội và năng lực quản trị quốc gia và chúng ta cũng không còn sự lựa chọn nào khác phải quyết tâm, quyết liệt hơn nữa trong thúc đẩy chuyển đổi số.

Chuyển đổi số có rất nhiều vấn đề và cũng đã được các đại biểu Quốc hội đề cập, trong đó có vấn đề liên quan đến thể chế về số, hạ tầng về số, nhân lực về số, an ninh an toàn về số. Đấy là bốn thành tố cốt lõi của chuyển đổi số quốc gia.

Hiện nay có 2 hạ tầng quan trọng nhất trong hạ tầng là đường truyền và AI. Đây là lĩnh vực cần đặc biệt quan tâm, tháo gỡ những khó khăn, nút thắt để thúc đẩy phát triển, nhất là ứng dụng công nghệ trong phát triển hệ thống đường truyền, trong đó có các chính sách ưu đãi trong phát triển các đường truyền vệ tinh.

"Để tạo ra hạ tầng số một cách bài bản, đầy đủ thì những điểm trên đã đủ chưa? Báo cáo với các đồng chí là chưa đủ nhưng với Nghị quyết đang được xây dựng này thì trước mắt chúng ta chọn những vấn đề quan trọng nhất để chúng ta đưa vào nhằm tập trung tháo gỡ, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo", Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình nhấn mạnh./.