Tăng tốc công nghiệp hỗ trợ: Bứt phá từ nội lực trong các FTA thế hệ mới

Nhiều dư địa

Theo Bộ Công Thương, đến nay mạng lưới FTA của Việt Nam đã lên tới 19, nhiều FTA trong số đó là những hiệp định thế hệ mới, tiêu chuẩn cao như CPTPP, EVFTA, RCEP … đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, đến cuối năm 2024, ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hiện có khoảng 6.000 doanh nghiệp đang hoạt động trong các lĩnh vực then chốt như: dệt may, ô tô, da giày, cơ khí chế tạo, điện tử; đóng góp phát triển một số ngành công nghiệp chủ lực của Việt Nam, giúp kim ngạch xuất siêu từ 2 tỷ USD năm 2017 lên hơn 28 tỷ USD trong năm 2024.

Đặc biệt, việc khai thác có hiệu quả các FTA đang tạo ra nhiều lợi thế cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và tiếp cận các nguồn nguyên liệu, công nghệ tiên tiến. Công nghiệp hỗ trợ Việt của Việt Nam dù đã có những bước tiến tích cực, song vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đạt được mục tiêu đề ra và chưa đáp ứng đủ nhu cầu linh kiện cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Ngoài ra, doanh nghiệp trong nước chiếm đến 2/3 số cơ sở sản xuất và sử dụng 60% lực lượng lao động, nhưng chỉ nắm chưa đầy 10% tổng vốn đầu tư. Tỷ lệ nội địa hóa vẫn còn thấp, phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu. Trong khi đó, nhu cầu linh kiện của doanh nghiệp FDI đang rất lớn và tăng nhanh. Điển hình như ngành ô tô, xe máy dù đã đạt được tỷ lệ nội địa hóa cao trên xe máy (60-70%, thậm chí 90%) nhưng trên ô tô vẫn còn thấp (khoảng 10-15%). Điều này đặt ra bài toán về nâng cao năng lực nội sinh của doanh nghiệp nội và để nhanh chóng kết nối vào chuỗi công nghiệp hỗ trợ Việt toàn cầu.

Ông Haruhiko Ozasa - Trưởng đại diện Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) tại Hà Nội chia sẻ, tỷ lệ nội địa hóa tổng thể, bao gồm cả các doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư tại Việt Nam hiện đạt 36,6%. Tuy nhiên, khi xét riêng các doanh nghiệp Việt Nam, con số này khá nhỏ, chỉ đạt 15,7%. Điều này cho thấy Việt Nam còn rất nhiều dư địa và tiềm năng to lớn để phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ.

Theo nhận định của các chuyên gia, bối cảnh hiện hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đang mở rộng cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường thông qua các FTA và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Đồng thời, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển, trong bối cảnh toàn cầu hóa chững lại, biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt và chuyển đổi số lan rộng sâu sắc. Vì vậy, việc nhanh chóng tháo gỡ các điểm nghẽn để tạo đòn bẩy cho ngành công nghiệp hỗ trợ tăng tốc phát triển hết sức quan trọng.

Tận dụng lợi thế, doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh

Với nền kinh tế có độ mở cao, tăng trưởng kinh tế dựa vào xuất khẩu như hiện nay, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam phải chủ động nâng cao năng lực quản trị, trình độ kỹ thuật và tái cấu trúc sản xuất dựa trên chuyển đổi số, cải thiện kỹ năng, trình độ nguồn nhân lực. Có như vậy mới đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của các tập đoàn đa quốc gia trong việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với phát triển thị trường, tiếp cận công nghệ mới, việc hỗ trợ các doanh nghiệp tăng năng suất lao động - đảm bảo chất lượng sản phẩm và thời gian giao hàng - đủ điều kiện kết nối vào chuỗi cung ứng, cũng là một trong những phương thức để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng một nền công nghiệp tự chủ. Từ đó, giúp doanh nghiệp nắm được cơ hội, có chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng và máy móc, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế và có thể "chen chân" vào đơn hàng của các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bà Đỗ Thị Thuý Hương - Phó Chủ tịch Hiệp hội công nghiệp hỗ trợ Việt Nam cũng nêu ý kiến, các doanh nghiệp cần đa dạng thị trường xuất khẩu, tận dụng các FTA mà Việt Nam đã ký với gần 70 nền kinh tế nhằm đa dạng thị trường, trong đó cần nghiên cứu các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Trung Đông hoặc châu Phi. Bên cạnh đó, tăng cường đầu tư vào nghiên cứu thị trường và xây dựng thương hiệu tại các thị trường mới. Giải pháp quan trọng nữa là các doanh nghiệp cũng cần tái cơ cấu sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng.

Đặc biệt, theo bà Đỗ Thị Thuý Hương, ngành công nghiệp hỗ trợ cần đầu tư vào công nghệ và sản phẩm xanh, chuyển đổi sản xuất theo hướng bền vững như sử dụng năng lượng tái tạo, vật liệu thân thiện môi trường để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường phát triển. Điều này cũng sẽ giúp tăng khả năng cạnh tranh cho sản phẩm công nghiệp nếu thêm rào cản phi thuế quan. Mặt khác, cần tuân thủ chặt chẽ quy định xuất xứ, tăng cường bảo vệ sở hữu trí tuệ, bảo đảm sản phẩm không vi phạm bản quyền hoặc bằng sáng chế…

Ông Haruhiko Ozasa thì mong muốn các doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý sản xuất và kiểm định chất lượng sản phẩm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Việt Nam sở hữu nguồn nhân lực công nghệ thông tin dồi dào với khoảng 50.000 kỹ sư tốt nghiệp mỗi năm, một con số ấn tượng so với mặt bằng chung thế giới. Gần đây, việc chuyển đổi số trong ngành chế tạo cũng đang được triển khai tích cực, điển hình là ứng dụng công nghệ thông tin để minh bạch hóa quy trình sản xuất và sử dụng AI trong kiểm định chất lượng sản phẩm nhằm loại bỏ sản phẩm lỗi. “Tôi tin rằng, với thế mạnh về công nghệ thông tin và nguồn nhân lực sẵn có, sự kết hợp giữa công nghệ thông tin và sản xuất chế tạo sẽ tạo ra ưu thế cạnh tranh mới cho các doanh nghiệp Việt Nam”, ông nói.