Quảng Ngãi: Người trẻ biến nghề truyền thống thành nghề ‘hái’ ra tiền

Khôi phục nghề dâu tằm trăm năm tuổi

Ven bờ sông Trà Khúc, nơi từng nổi danh với nghề nuôi tằm trăm năm tuổi đã từng có những lúc trầm lắng bởi nguy cơ mai một. Nay, những luống dâu xanh mướt đang dần phủ kín các khu vườn ven sông báo hiệu cho sự hồi sinh mạnh mẽ của làng nghề. Ở đó, sự nhiệt huyết của những người trẻ, sự chung tay của cộng đồng đã kéo lại những thành công của làng nghề một thời vang bóng.

Anh Tôn Long Quý (35 tuổi), ở xã Nghĩa Giang, là một trong những người tiên phong khơi dậy phong trào này. Gia đình anh từng thử sức với nghề dâu tằm từ năm 2002 nhưng chưa thành công do điều kiện kinh tế còn hạn chế.

Sau nhiều năm, nhận thấy nghề nuôi tằm phát triển mạnh tại các tỉnh Tây Nguyên và phù hợp với điều kiện đất ven sông Trà Khúc, năm 2022 anh quyết định tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm từ các vùng nuôi tằm lớn để đưa nghề trở lại quê nhà.

Không chỉ phát triển sản xuất cho gia đình, anh Quý còn vận động bà con địa phương cùng tham gia. Điểm đáng chú ý trong mô hình của anh là việc chia sẻ giống cây dâu miễn phí cho các hộ dân, giúp nhiều gia đình có thể bắt đầu nuôi tằm mà không phải đầu tư chi phí ban đầu.

Nhờ cách làm này, từ 1 hộ ban đầu, mô hình đã phát triển thành một hợp tác xã với 12 hộ tham gia, hình thành một cộng đồng nuôi tằm gắn kết. Đây không chỉ là hướng phát triển kinh tế mà còn góp phần khôi phục nghề truyền thống từng gắn bó với vùng đất ven sông Trà Khúc.

“Song song với việc khôi phục nghề cũ, hợp tác xã còn áp dụng nhiều cải tiến kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Tằm được nuôi dưới đất thay vì nuôi trên giàn như trước, sử dụng né gỗ thay cho né tre để tăng độ bền và bảo đảm vệ sinh. Nguồn giống tằm cũng được nhập từ các công ty chuyên nghiệp, giúp đàn tằm khỏe, cho năng suất kén cao hơn”- anh Quý chia sẻ.

Cũng theo anh Quý, trong thời gian tới hợp tác xã sẽ phát triển mô hình du lịch trải nghiệm làng nghề, nơi du khách và trẻ em có thể trực tiếp tham gia các công đoạn như hái lá dâu, cho tằm ăn, thu hoạch kén. “Hoạt động này không chỉ góp phần tạo thêm nguồn thu mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống”- anh Quý khẳng định.

Từ những cách làm mới nghề “cũ” như thế, lợi ích kinh tế của những hộ tham gia mô hình này cũng đã được cải thiện rõ rệt. Anh Huỳnh Ngọc Quân (thành viên hợp tác xã) phấn khởi chia sẻ, gia đình anh hiện trồng 7 sào dâu, nuôi trung bình 10 lứa tằm mỗi năm. Mỗi lứa cho thu hoạch khoảng 35 – 40 kg kén.

Với mức giá bán hiện tại khoảng 190.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, thu nhập của gia đình anh đạt khoảng 40 triệu đồng mỗi năm. Theo anh Quân, so với nhiều loại cây trồng khác, trồng dâu nuôi tằm cho lợi nhuận cao hơn trong khi công chăm sóc không quá nặng nhọc.

Nâng tầm mật mía quê

Không chỉ nghề dâu tằm, nghề làm mía đường truyền thống ở Quảng Ngãi cũng đang được những người trẻ nỗ lực khôi phục và phát triển theo hướng mới.

Tại xóm 2, thôn Tiên Đồ (xã Bình Sơn) chị Trịnh Thị Kim Oanh (33 tuổi) hiện là chủ lò nấu mía đường duy nhất còn hoạt động ở Bình Sơn. Chị Oanh tiếp nối nghề gia truyền của gia đình với mong muốn giữ lại hương vị đặc trưng của mật mía quê.

Theo chị Oanh, vào những năm 1980 – 1990, nghề làm đường muỗng (sử dụng nước mía cô đặc và kết tủa trong các gáo dừa) ở địa phương từng rất nổi tiếng. Các sản phẩm của làng nghề còn được đem đi tiêu thụ ở Nhật Bản, Ấn Độ… Cả vùng có hàng chục lò nấu mía đường, người dân dựng trại, che mái tranh, phân công công việc từ thu hoạch mía, ép nước, nấu đường đến đổ khuôn, rút mật.

Tuy nhiên, theo thời gian, nghề làm đường muỗng dần mai một khi thị trường thay đổi và nhiều gia đình chuyển sang ngành nghề khác. Tiếc nghề xưa, chị Oanh quyết tâm hồi sinh lò mía đường truyền thống, vừa giữ quy trình cũ, vừa cải tiến chất lượng mật mía để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng hiện đại.

“Ngày xưa làm mật mía chỉ lọc 1-2 lần, đường còn thô và cặn mía. Hiện nay, tôi để nước đường cô đặc 3-4 tiếng, chắt lọc liên tục đến khi màu mật trong suốt”- chị Oanh chia sẻ.

Mía sau khi thu hoạch được ép lấy nước ngay, sau đó đưa vào chảo gang lớn để nấu trong khoảng 2 giờ. Trong quá trình nấu, người làm phải liên tục khuấy đảo và vớt bọt để nước đường trong và thơm hơn. Phần bã mía được tận dụng làm chất đốt cho lò nấu.

Sau khi đạt độ đặc mong muốn, đường được đưa vào khuôn gỗ để tạo hình và đánh đều tay cho đến khi kết tinh thành đường cát. Từ nguồn nguyên liệu tự nhiên, không sử dụng hóa chất, sản phẩm mật mía có hương thơm đặc trưng và vị ngọt dịu, phù hợp xu hướng tiêu dùng thực phẩm sạch.

Không dừng lại ở sản phẩm truyền thống, chị Oanh còn sáng tạo thêm đường cát hoa mơ, một loại đường có thể thay thế đường trắng trong chế biến thực phẩm. Sản phẩm của chị hiện đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu mía đường địa phương.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Hồ Thị Thu Thanh Phó Bí thư Tỉnh đoàn Quảng Ngãi cho biết, đơn vị đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp. Các hoạt động tập trung vào kết nối thị trường, đào tạo kỹ năng kinh doanh, hướng dẫn sử dụng mạng xã hội và thương mại điện tử để quảng bá sản phẩm.

Ngoài ra, Tỉnh đoàn còn phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan nhằm giúp thanh niên tiếp cận các cơ chế, chính sách hỗ trợ từ UBND tỉnh, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho các mô hình khởi nghiệp từ nghề truyền thống.

“Tỉnh đoàn cũng đẩy mạnh kết nối với các KOLs trên các nền tảng như TikTok để hỗ trợ thanh niên xây dựng thương hiệu cá nhân và mở rộng kênh tiêu thụ sản phẩm”- bà Thanh nói.

Khôi phục làng nghề xưa không chỉ là quay về với ký ức, mà còn là hành trình kết hợp giữa hiện đại hóa và giá trị truyền thống, tạo ra cơ hội kinh tế, giáo dục thế hệ trẻ và kết nối cộng đồng.