Nông sản Việt: Khi người sản xuất buộc phải thay đổi tư duy

Từ người sản xuất đến người làm thị trường

Những năm trước, nông dân chỉ cần tập trung vào sản xuất, hợp tác xã lo đầu ra, doanh nghiệp đảm nhận khâu tiêu thụ. Nhưng hiện nay, ranh giới ấy đang dần thay đổi, người làm nông sản buộc phải tham gia sâu hơn vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến đàm phán thương mại.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Ngọc Vượng, Phó Giám đốc Công ty Chế biến Điều và Nông sản Vegetexco - Chi nhánh Tổng Công ty Rau quả, Nông sản cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu sản phẩm, mà ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

“Trước đây, doanh nghiệp có hàng tốt là đã có thể xuất khẩu. Nhưng hiện nay, đối tác không chỉ hỏi chất lượng sản phẩm mà còn yêu cầu rất chi tiết về vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hồ sơ truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng… Nếu không đáp ứng được, hàng hóa rất khó đi xa”, ông Vượng chia sẻ.

Theo ông Vượng, điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ “bán cái mình có” sang “làm cái thị trường cần”. Sự thay đổi ấy kéo theo yêu cầu nâng cao năng lực quản trị, đầu tư cho kiểm soát chất lượng và xây dựng liên kết bền chặt với vùng nguyên liệu.

Tại Thái Nguyên, ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông sản Phú Lương cũng nhìn nhận, mô hình hợp tác xã truyền thống nếu không thay đổi sẽ rất khó tồn tại trong bối cảnh mới.

“Trước kia, hợp tác xã chủ yếu hỗ trợ sản xuất, còn đầu ra phụ thuộc nhiều vào thương lái. Nhưng giờ nếu vẫn làm theo cách cũ thì rất khó cạnh tranh. Hợp tác xã phải chuyển sang tư duy quản trị chuyên nghiệp hơn, từ kiểm soát quy trình sản xuất, ghi chép nhật ký canh tác đến xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường”, ông Viện nói.

Theo ông, nhiều nông dân vẫn giữ thói quen sản xuất theo kinh nghiệm, trong khi thị trường hiện nay đòi hỏi tính đồng đều và chuẩn hóa rất cao. Chỉ cần một lô hàng không đạt chuẩn, uy tín của cả vùng sản xuất có thể bị ảnh hưởng.

Muốn đi xa phải biết kể câu chuyện của mình

Song song với tiêu chuẩn, khả năng xây dựng niềm tin và kể câu chuyện sản phẩm lại là yếu tố giúp nông sản Việt đi đường dài. Ông Nguyễn Trường Sơn, thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao BK Foods (tỉnh Thái Nguyên) cho biết, nhiều sản phẩm nông sản Việt có chất lượng rất tốt nhưng chưa khai thác được giá trị tương xứng vì thiếu kỹ năng tiếp cận thị trường và truyền thông thương hiệu.

“Có những sản phẩm rất tốt nhưng khi giới thiệu với đối tác lại chỉ dừng ở việc nói đây là chè ngon, đây là nông sản sạch. Trong khi đối tác quốc tế muốn biết nhiều hơn về vùng nguyên liệu ở đâu, quy trình sản xuất như thế nào, sản phẩm có gì khác biệt, giá trị bền vững ra sao. Nếu mình không kể được câu chuyện đó, rất khó tạo niềm tin”, ông Sơn chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.

Theo ông Sơn, người làm nông sản hôm nay không thể chỉ giỏi trồng trọt mà còn phải học cách giao tiếp với thị trường. Từ việc xây dựng hồ sơ sản phẩm, hình ảnh thương hiệu đến cách tham gia hội chợ, hội nghị xúc tiến thương mại đều cần sự chuyên nghiệp.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã không thiếu hàng hóa chất lượng, nhưng lại thiếu kỹ năng trình bày, thiếu bộ nhận diện sản phẩm bài bản và thiếu sự chủ động trong kết nối thị trường. Điều này khiến họ dễ mất cơ hội ngay từ những vòng tiếp xúc đầu tiên.

Ông Đặng Ngọc Vượng cho rằng, xúc tiến thương mại ngày nay có thể coi là quá trình doanh nghiệp học cách “nói chuyện” với thị trường quốc tế.

“Mỗi hội chợ, mỗi chuyến kết nối đều là cơ hội để doanh nghiệp hiểu thị trường đang cần gì, đối tác đánh giá mình ở đâu và mình phải hoàn thiện điều gì. Không chỉ đi bán hàng, mà còn là đi học cách bán hàng”, ông Vượng nhấn mạnh.

Cùng quan điểm này, ông Tống Văn Viện cho rằng, xây dựng thương hiệu nông sản phải bắt đầu từ sự nhất quán trong chất lượng và chữ tín trong giao dịch. “Người mua quay lại không chỉ vì sản phẩm ngon mà vì họ tin mình giữ đúng cam kết. Uy tín chính là thương hiệu vô hình nhưng bền vững nhất của người làm nông sản”, ông Viện nói.

Trong hành trình đưa nông sản Việt ra thế giới, kỹ thuật sản xuất vẫn là nền tảng quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất. Hội nhập đang đặt ra một chuẩn mực mới, yêu cầu người làm nông sản phải trở thành người hiểu thị trường, biết xây dựng thương hiệu và đủ năng lực tham gia vào cuộc chơi toàn cầu.

Đại diện các Hợp tác xã cho rằng, hành trình từ ruộng vườn đến bàn đàm phán quốc tế đang mở ra cơ hội để nông sản Việt bước lên một vị thế cao hơn, trở thành những thương hiệu có giá trị và sức cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.