Nâng chuẩn nhân lực công nghiệp hỗ trợ tạo cơ hội chuyển dịch chuỗi cung ứng

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố “sống còn”

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam hiện có khoảng 2.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, nhưng chỉ chưa tới 300 doanh nghiệp tham gia được vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Một trong những nguyên nhân quan trọng là thiếu lao động kỹ thuật cao. Trong lĩnh vực cơ khí chính xác, linh kiện ô tô, điện tử, nhu cầu kỹ sư, kỹ thuật viên có tay nghề tăng đều hằng năm từ 8 - 10%. Tuy nhiên, số lượng nhân lực đáp ứng được yêu cầu thực tế chỉ đạt khoảng 40 - 50%. Điều này buộc nhiều doanh nghiệp phải tự đào tạo lại hoặc thuê chuyên gia nước ngoài với chi phí cao.

Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp, Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, cũng chỉ ra, nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật, có tay nghề cao hiện nay còn hạn chế cả về số lượng và trình độ, là trở ngại lớn của nhiều doanh nghiệp hoạt động trong ngành như cơ khí, chế biến, chế tạo, thiết bị linh phụ kiện điện, điện tử... Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập, cạnh tranh khi tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, cũng như nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị.

Cụ thể, các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là những doanh nghiệp cần đội ngũ có tay nghề cao, thì liên quan đến tuyển dụng nguồn nhân lực đang gặp một số khó khăn. Bên cạnh đó, công nghiệp hỗ trợ thường tham gia vào việc thay đổi và cải tiến quy trình sản xuất và công nghệ, doanh nghiệp cần có những nguồn nhân lực có khả năng học hỏi và thích nghi với những thay đổi nhanh chóng. Việc tìm kiếm và duy trì những nguồn nhân lực như vậy có thể là một thách thức.

Nêu bật khó khăn, ông Phùng Anh Tuấn - Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Manutronic Việt Nam cho hay, hiện tại theo xu hướng về chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và Việt Nam bây giờ đang là một trong những điểm đến vô cùng hấp dẫn của tất cả các doanh nghiệp và các tập đoàn trên thế giới trong xu hướng chuyển dịch này. “Tuy nhiên, ngoài những cơ hội đó thì cũng gặp phải rất nhiều thách thức.Đó là sự chuyển dịch từ những nước đang có cơ sở hạ tầng bài bản, vững chắc và có một hệ thống, kinh nghiệm trong nhiều nămkhi đến Việt Nam họ sẽ đòi hỏi đáp ứng một số yếu tố theo yêu cầu, nếu như doanh nghiệp có mong muốn chuyển dịch và muốn tham gia sâu vào trong chuỗi cung ứng toàn cầu một cách sâu và rộng”- ông Phùng Anh Tuấn bày tỏ.

Chia sẻ về nội dung này, PGS.TS. Nguyễn Minh Đức, chuyên gia về đào tạo nhân lực công nghiệp nhận định, hiện các nhà trường vẫn đi chậm một nhịp so với doanh nghiệp. Điều này tạo ra khoảng cách lớn, khiến cung - cầu nhân lực không gặp nhau. Bên cạnh đó, sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, Toyota, Canon, LG… đã tạo ra sức ép lớn đối với ngành CNHT trong nước. Các “ông lớn” này yêu cầu nhà cung ứng phải đạt chuẩn quốc tế, không chỉ về sản phẩm mà cả về quy trình và nhân lực.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp Việt chưa thể đáp ứng vì thiếu đội ngũ kỹ sư giỏi ngoại ngữ, am hiểu công nghệ và có khả năng sáng tạo. Điều này khiến công nghiệp hỗ trợ trong nước dù có tiềm năng nhưng vẫn đứng ngoài nhiều chuỗi cung ứng quan trọng.

Từ những thách thức và cơ hội này, “bài toán” về nguồn nhân lực chất lượng cao là một yếu tố “sống còn” đói với các doanh nghiệp muốn tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, chúng ta phải biết có về hệ thống, chúng ta phải có sự tích hợp toàn bộ trong chuỗi giá trị để tạo ra một sản phẩm hoàn thiện và chăm sóc khách hàng. Chính vì vậy mà nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố hay có thể nói khác là một trong những giá trị cốt lõi có thể quyết định sự thành công và hội nhập, nắm bắt được những cơ hội trong xu thế mà chúng ta đang có được cơ hội chuyển dịch từ tất cả các tập đoàn sang Việt Nam.

Tăng liên kết chặt chẽ giữa nhà trường - doanh nghiệp - nhà nước

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang từng bước ứng dụng tốt các thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Các doanh nghiệp không ngừng cải tiến quy trình, phương pháp quản lý, kiểm soát chất lượng để nâng cao hiệu quả sản xuất, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, để thực hiện được điều này, nhân tố con người đóng vai trò vô cùng quan trọng. Đầu tư vào nguồn nhân lực là một yếu tố phát triển bền vững đối với ngành công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt khi doanh nghiệp đang dần chuyển từ thâm dụng lao động sang thâm dụng công nghệ.

Theo các chuyên gia, lời giải cho bài toán nhân lực công nghiệp hỗ trợ nằm ở việc xây dựng cơ chế liên kết chặt chẽ giữa nhà trường - doanh nghiệp - nhà nước. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, “đặt hàng” nhà trường về những kỹ năng, công nghệ mà họ cần. Nhà trường phải đổi mới chương trình, đầu tư thiết bị hiện đại và tăng thời lượng thực hành. Mô hình “Co-op” (Cooperative Education) là sinh viên vừa học vừa thực tập dài hạn tại doanh nghiệp và đang được xem là hướng đi phù hợp. Nhà nước giữ vai trò “nhạc trưởng”, ban hành chính sách khuyến khích, như miễn giảm thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo nhân lực, hay hỗ trợ kinh phí cho các chương trình hợp tác đào tạo.

Ông Nguyễn Hoàng Long, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, doanh nghiệp cần người làm được việc, còn nhà trường cần đầu ra. Hai bên phải coi nhau như đối tác chiến lược, cùng đầu tư lâu dài.Về phía Bộ Công Thương, hiện nay Cục Công nghiệp đã giao Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có việc đào tạo nâng cao nguồn nhân lực, như chương trình đào tạo chuyên gia tư vấn, tạo ra một hệ thống chuyên gia nhằm giúp cho các doanh nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả, chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp.

Hiện Trung tâm đang phối hợp cùng các tổ chức quốc tế và các tập đoàn đa quốc gia như Samsung, Toyota, Tập đoàn Tài chính Quốc tế (IFC), Trung tâm Tư vấn và Giải pháp Công nghệ Việt - Hàn (VITASK), Viện Công nghệ Công nghiệp Hàn Quốc (KITECH), Đại học Công nghiệp Hà Nội, Đại học Thủy lợi, Đại học Giao thông vận tải, Đại học Bách khoa Hà Nội... để tổ chức các chương trình đào tạo.

Điển hình như chương trình đào tạo hơn 400 chuyên gia về lĩnh vực tư vấn cải tiến sản xuất, thực hiện tư vấn hiện trường tại doanh nghiệp; đào tạo 100 chuyên gia tư vấn chuyển đổi số phát triển nhà máy thông minh (thực hiện theo biên bản ghi nhớ giữa Bộ Công Thương và Samsung Việt Nam); đào tạo 200 kỹ sư khuôn mẫu chất lượng cao (thực hiện theo biên bản ghi nhớ giữa Bộ Công Thương và Samsung Việt Nam); đào tạo hơn 200 kỹ thuật viên theo Chương trình “Hỗ trợ đào tạo nâng cao kỹ năng thiết kế, lập trình gia công khuôn mẫu ứng dụng công nghệ CAD/CAM/CAE-CNC và Đo kiểm cho kỹ thuật viên trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp chế biến và chế tạo”.

Những giải pháp chủ động từ phía doanh nghiệp hay nâng cao sự phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ sở đào tạo cũng đã cho thấy hiệu quả và hy vọng rằng sẽ tiếp tục phát huy trong phát triển nguồn nhân lực, đem lại những giá trị hữu ích cho phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong thời gian tới.

Việc tham gia vào chuỗi cung ứng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo là một hành trình không dễ dàng. Các doanh nghiệp cần có cam kết lâu dài, bố trí nguồn lực và con người một cách bài bản để cải tiến và hội nhập.