'Một quốc gia không thể có thương hiệu mạnh, nếu khu vực tư kinh tế nhân yếu'

Từ nền kinh tế khép kín đến trung tâm sản xuất toàn cầu

Phát biểu tại Diễn đàn quốc gia văn hoá xây dựng thương hiệu Việt trong kỷ nguyên vươn mình tổ chức vào chiều ngày 15/5, Luật sư Bùi Văn Thành - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), Phó Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA); Trưởng Văn phòng Luật sư Mặt Trời Mới, nhận định: Trong gần 4 thập niên kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986, Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển kinh tế đặc biệt quan trọng.

Từ một nền kinh tế khép kín, thiếu hụt nguồn lực và có năng suất thấp, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những trung tâm sản xuất, xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài năng động nhất khu vực châu Á.

“Nhiều ngành công nghiệp của Việt Nam đã tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, như điện tử, dệt may, da giày, cơ khí, logistics... Việt Nam ngày nay không chỉ được biết đến như một nền kinh tế đang phát triển, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong cấu trúc sản xuất toàn cầu” - Luật sư Bùi Văn Thành thông tin.

Dù đạt được kết quả tích cực, song ông Bùi Văn Thành cũng thẳng thắn cho rằng, thành công lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua chủ yếu nằm ở năng lực sản xuất, chứ chưa phải ở năng lực kiến tạo thương hiệu và giá trị toàn cầu. Việt Nam dù đã trở thành “công xưởng quan trọng” của thế giới, nhưng vẫn chưa thật sự sở hữu nhiều thương hiệu toàn cầu có khả năng đại diện cho hình ảnh quốc gia, văn hóa quốc gia và sức mạnh mềm của dân tộc Việt Nam. Đây chính là giới hạn phát triển lớn nhất mà Việt Nam cần vượt qua trong kỷ nguyên mới.

Bối cảnh thế giới hiện nay đang thay đổi rất nhanh, cạnh tranh toàn cầu không còn chỉ là cạnh tranh về chi phí lao động, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo đang tái cấu trúc chuỗi giá trị. Tài sản vô hình đang vượt xa tài sản hữu hình. Văn hóa, niềm tin và câu chuyện quốc gia (national narrative) ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Do đó, quốc gia Việt Nam muốn đi xa không thể chỉ là nơi “sản xuất cho thế giới”, mà cần trở thành nơi tạo ra giá trị, nơi sở hữu thương hiệu, nơi dẫn dắt xu hướng và là nơi kiến tạo ảnh hưởng toàn cầu.

Từ quan điểm trên, ông Bùi Văn Thành cho rằng, giai đoạn 2026 - 2035 sẽ là giai đoạn mang tính bước ngoặt lịch sử đối với Việt Nam: Việt Nam cần chuyển từ “nền kinh tế sản xuất” sang “quốc gia kiến tạo thương hiệu và giá trị toàn cầu”. Đây không đơn thuần là vấn đề marketing hay xúc tiến thương mại, mà là vấn đề chiến lược quốc gia về phát triển, văn hóa phát triển, năng lực cạnh tranh dài hạn và cũng là quyền lực mềm quốc gia.

Cần văn hoá xây dựng thương hiệu trong kỷ nguyên mới

Đánh giá sự cần thiết trong xây dựng thương hiệu trong kỷ nguyên mới, ông Bùi Văn Thành cho rằng, với cách hiểu truyền thống, thương hiệu thường được nhìn nhận như logo, slogan, hình ảnh nhận diện, hay chiến dịch truyền thông. Ngày nay, thương hiệu là niềm tin xã hội, trải nghiệm văn hóa, khả năng tạo cảm xúc và hệ giá trị mà người tiêu dùng muốn đồng hành.

"Một quốc gia, một vùng lãnh thổ không thể có thương hiệu mạnh nếu khu vực kinh tế tư nhân yếu. Điều này cho thấy: Thương hiệu quốc gia được vật chất hóa thông qua sức mạnh của doanh nghiệp tư nhân” - ông Bùi Văn Thành thông tin và cho rằng: Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu được triển khai thực chất, giai đoạn 2026-2035 có thể là giai đoạn “tư nhân hóa thương hiệu quốc gia Việt Nam”. Nghĩa là, doanh nghiệp tư nhân sẽ trở thành lực lượng kể câu chuyện Việt Nam với thế giới, thương hiệu Việt sẽ không còn chỉ là hoạt động xúc tiến thương mại, mà trở thành biểu hiện của năng lực quốc gia, bản sắc văn hóa Việt Nam và vị thế Việt Nam trong trật tự kinh tế mới.

Dù đóng vai trò quan trọng trong xây dựng thương hiệu, đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới, song khu vực tư nhân Việt Nam hiện vẫn đang đối mặt với nhiều giới hạn như, quy mô nhỏ, vốn mỏng, thiếu công nghệ lõi, năng lực quản trị toàn cầu còn hạn chế, thiếu tài sản trí tuệ, thiếu hệ sinh thái hỗ trợ thương hiệu và môi trường pháp lý chưa đủ ổn định để tích lũy dài hạn.

“Do đó, muốn hình thành các thương hiệu toàn cầu của Việt Nam, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái tài chính, hạ tầng công nghệ, hạ tầng pháp lý và hạ tầng văn hóa phù hợp, kiến tạo cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển” - ông Bùi Văn Thành thông tin.

Cũng theo ông Bùi Văn Thành, trong nền kinh tế hiện đại, văn hóa doanh nghiệp là “sức mạnh mềm”, “quyền lực mềm”, trở thành năng lực cạnh tranh, tài sản vô hình và là nền móng thương hiệu. Một thương hiệu có thể được tạo ra nhanh bằng marketing. Nhưng chỉ văn hóa mới tạo được độ bền, niềm tin, bản sắc, và khả năng tồn tại lâu bền, kể cả khả năng vượt qua khủng hoảng.

Đối với Việt Nam, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng. Muốn có các thương hiệu toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ mô hình cũ sang mô hình mới, từ gia đình trị sang quản trị thể chế, từ quan hệ sang chuẩn mực, từ tăng trưởng bằng chi phí sang tăng trưởng bằng giá trị, từ marketing sang niềm tin, từ bán hàng sang trải nghiệm, từ lợi nhuận ngắn hạn sang tài sản thương hiệu dài hạn.

Theo đó, một trong những chuyển đổi quan trọng nhất của Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2035 được ông Thành chỉ rõ, đó là chuyển từ “Made in Vietnam” sang “Created by Vietnam”. Điều này có nghĩa không chỉ sản xuất tại Việt Nam, mà còn cần thiết kế bởi người Việt, công nghệ bởi người Việt, kể câu chuyện (narrative) bởi người Việt, thương hiệu bởi người Việt và trách nhiệm bởi doanh nghiệp Việt.

Muốn làm được điều này, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung 3 yếu tối cốt lõi, bao gồm: Thứ nhất, tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo: Không thể có global brands nếu thiếu công nghệ, IP, dữ liệu, thiết kế và năng lực R&D (Nghiên cứu và Phát triển).

Thứ hai, phát triển công nghiệp văn hóa: Công nghiệp văn hóa có thể kéo theo du lịch, thời trang, điện tử, mỹ phẩm và hình ảnh quốc gia. Việt Nam - doanh nghiệp Việt Nam cần nhìn văn hóa Việt Nam, văn hóa doanh nghiệp không chỉ như di sản, mà như tài sản kinh tế, tài sản thương hiệu và quyền lực mềm quốc gia.

Thứ ba, xây dựng hạ tầng pháp lý cho thương hiệu toàn cầu: Một quốc gia muốn hình thành global brands cần có hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ mạnh, cơ chế chống hàng giả hiệu quả, pháp luật dữ liệu, pháp luật AI, cơ chế trọng tài thương mại văn minh, hiện đại tương thích với phương thức trọng tài thương mại quốc tế, môi trường cạnh tranh minh bạch, ESG và khả năng giải quyết tranh chấp hiện đại. Nói cách khác, thương hiệu toàn cầu cần một hạ tầng pháp lý toàn cầu. Đây là vai trò đặc biệt quan trọng của giới luật sư, trọng tài viên và cộng đồng pháp lý trong giai đoạn mới.

Luật sư Bùi Văn Thành: Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới cần được xây dựng trên các giá trị: đáng tin cậy, linh hoạt, sáng tạo từ thực tiễn, học hỏi toàn cầu, trách nhiệm xã hội và bản sắc Á Đông hiện đại. Đây chính là “gen gốc” cần thiết cho các thương hiệu Việt Nam trong tương lai.