Minh bạch: Thách thức lớn trước ngưỡng cửa nâng hạng chứng khoán

Khi cơ quan quản lý "siết van" đúng thời điểm

Chỉ trong ít ngày của tháng 5/2026, hàng loạt quyết định xử phạt đã được Ủy ban chứng khoán Nhà nước ký, ban hành.

Theo đó, ngày 19/5, Công ty TNHH Chứng khoán JB Việt Nam bị phạt 92,5 triệu đồng do có hành vi không báo cáo đối với thông tin phải báo cáo theo quy định pháp luật. Cụ thể, Công ty không báo cáo UBCK biên bản họp và nghị quyết Hội đồng thành viên (HĐTV) số 01-2024/BB-HĐTV ngày 02/02/2024; biên bản họp và nghị quyết HĐTV số 02-2024/BB-HĐTV ngày 26/3/2024; hợp đồng tín dụng với hạn mức 350 tỷ đồng với Ngân hàng KEB Hana - Chi nhánh Hà Nội ngày 13/5/2024; Hợp đồng tín dụng với hạn mức 150 tỷ đồng với Ngân hàng Nonghyup - Chi nhánh Hà Nội ngày 13/6/2024.

Trước đó, ngày 18/5, Công ty cổ phần Tập đoàn Xuân Thiện bị phạt tiền 85.000.000 đồng do có hành vi không công bố đối với thông tin phải công bố theo quy định pháp luật. Cụ thể, công ty không công bố thông tin cho Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội đối với các tài liệu: tình hình thực hiện các cam kết của doanh nghiệp phát hành đối với người sở hữu trái phiếu năm 2022; tình hình sử dụng số tiền thu được từ việc phát hành trái phiếu được kiểm toán năm 2022. 

Cùng ngày, Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ nhựa bao bì Kiến Đức bị phạt tiền 92.500.000 đồng do không công bố đối với thông tin phải công bố theo quy định pháp luật liên quan đến trái phiếu.

Đáng chú ý, quyết định ngày 8/5 đối với Chứng khoán Bảo Minh, với năm hành vi vi phạm bị xử phạt cùng lúc, tổng mức tiền phạt lên tới 780 triệu đồng. Trong đó có những lỗi nặng như: không quản lý tách biệt tài sản khách hàng với tài sản công ty; vi phạm hạn chế cho vay thông qua các hợp đồng đặt cọc mua trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi; báo cáo sai lệch tỷ lệ vốn khả dụng; cho khách hàng giao dịch ký quỹ vượt sức mua hiện có.

Bốn quyết định xử phạt trong một thời gian ngắn cùng liên quan đến không công bố thông tin, một hành vi ảnh hưởng trực tiếp tới sự minh bạch của thị trường.

Trong bốn doanh nghiệp bị xử phạt có 2 công ty chứng khoán. Đây không phải doanh nghiệp thông thường mà là định chế trung gian nắm giữ tiền và tài sản của nhà đầu tư, là cầu nối giữa người mua - người bán chứng khoán, giữa thị trường trong nước và dòng vốn quốc tế. Mỗi sai sót của một công ty chứng khoán có thể lan ra thị trường, làm tổn thương niềm tin của nhà đầu tư.

Nhìn vào nội dung vi phạm của Chứng khoán Bảo Minh có thể thấy rõ điều này. Hành vi chuyển tiền qua lại giữa tài khoản chuyên dụng quản lý tiền gửi giao dịch của khách hàng và tài khoản thanh toán của công ty dù với bất kỳ mục đích gì cũng đã chạm vào nguyên tắc cốt lõi nhất là tách biệt tuyệt đối tài sản khách hàng và tài sản công ty. Việc cho vay qua hình thức đặt cọc mua trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi là cách "lách" quy định hạn chế cho vay. Ngoài ra là việc báo cáo sai lệch tỷ lệ vốn khả dụng, một chỉ số then chốt để cơ quan quản lý giám sát sức khỏe tài chính và mức độ rủi ro của công ty chứng khoán.

Với JB Việt Nam, hành vi không báo cáo lại liên quan đến khía cạnh khác cũng quan trọng không kém. Các hợp đồng tín dụng hàng trăm tỷ đồng tại ngân hàng nước ngoài là thông tin cấu thành bức tranh tài chính của một công ty chứng khoán đang hoạt động trên thị trường Việt Nam. Không báo cáo những thông tin như vậy đều khiến cơ quan quản lý thiếu dữ liệu để giám sát, khiến nhà đầu tư thiếu cơ sở để ra quyết định.

Minh bạch để giữ vị thế 

Quyết định nâng hạng thị trường Việt Nam của FTSE Russell tháng 4 vừa qua không phải cái đích, mà là sự khởi đầu mới của thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc phân bổ cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số toàn cầu sẽ triển khai theo lộ trình kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Trong khoảng thời gian đó, dòng vốn quốc tế sẽ không chỉ nhìn vào việc Việt Nam đã được "thăng hạng" mới nổi, mà còn nhìn vào cách thị trường vận hành mỗi ngày.

Trong nhiều năm, câu chuyện nâng hạng thường được kể với những nội dung như: cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch, mô hình tiếp cận thông qua công ty chứng khoán toàn cầu, hệ thống giao dịch mới, khuôn khổ pháp lý. Đó đều là những điều kiện cần nhưng điều kiện đủ để thứ giữ chân nhà đầu tư ở lại sau khi họ đã đến chính là niềm tin vào sự minh bạch và kỷ luật của thị trường.

Ông Bùi Quang Thu, nhà đầu tư tại Hà Nội vốn có nhiều năm gắn bó trên thị trường chứng khoán cho rằng, việc Thanh tra Chứng khoán Nhà nước liên tiếp ban hành các quyết định xử phạt cho thấy sự quyết liệt của cơ quan quản lý. Theo đó, mọi hành vi né tránh công bố thông tin, mọi sự lỏng lẻo trong tuân thủ quy định an toàn tài chính đều sẽ phải trả giá, không chỉ bằng tiền phạt, bằng uy tín, mà bằng cả cơ hội mà chính doanh nghiệp đó đáng lẽ được hưởng từ làn sóng vốn ngoại sắp tới.

Chưa đầy bốn tháng nữa, vào ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp theo phân loại của FTSE Russell. Đó là cột mốc mà cả hệ thống tài chính quốc gia đã chờ đợi gần một thập kỷ, kể từ khi Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi. Một trong các nhân tố giữ vững vị thế sau khi chứng khoán Việt Nam vào nhóm mới nổi thứ cấp chính là ở sự minh bạch thông qua từng bản báo cáo trung thực, tài sản khách hàng được tách bạch, quản lý minh bạch, từng cam kết với trái chủ được thực hiện nghiêm túc.