Làm sao để công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vào được chuỗi giá trị toàn cầu?

Mới đây, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp cùng Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP. Hồ Chí Minh (HASI) và Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược phát triển (IPADS) tổ chức Diễn đàn “Thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu” tại Trung tâm Triển lãm Quốc tế WTC Expo, phường Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh. 

Sự kiện với quy mô quốc gia được thực hiện với chủ đề: “Nâng tầm công nghiệp hỗ trợ Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu: Liên kết - Đổi mới - Phát triển bền vững”.

 Khuyến nghị nâng cao tỷ lệ nội địa hóa

Diễn đàn hướng đến mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam năm 2025, nhận diện các cơ hội và thách thức trong giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trên cơ sở đó, sự kiện đưa ra khuyến nghị chiến lược nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời hoạch định định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam giai đoạn 2026 - 2035 và hành động 2026 - 2030.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc và cạnh tranh khu vực ngày càng mạnh mẽ, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đứng trước cơ hội lớn từ làn sóng dịch chuyển đầu tư, nhưng đồng thời phải đối mặt với áp lực nâng cấp tiêu chuẩn, giảm chi phí logistics, chuyển đổi xanh và tự động hóa. Các chuyên gia nhận định, năng lực của nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã có cải thiện đáng kể, tuy nhiên vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia.

Trên cơ sở đó, diễn đàn đưa ra khuyến nghị chiến lược nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; đồng thời hoạch định định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam giai đoạn 2026 - 2035 và hành động 2026 - 2030.

Tại diễn đàn, nhiều báo cáo đã cung cấp bức tranh chi tiết về bối cảnh kinh tế vĩ mô, khẳng định tầm quan trọng chiến lược của công nghiệp hỗ trợ. Cụ thể, kinh tế Việt Nam đã đạt cột mốc lịch sử, khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tính đến ngày 15/11/2025 đã vượt 801 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 410,28 tỷ USD và nhập khẩu đạt 390,74 tỷ USD, tạo ra mức xuất siêu 19,54 tỷ USD.

Đáng chú ý, các ngành hàng chủ lực ghi nhận mức tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm 2024, như: Nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 48,3%; nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 11,7%.

Tuy nhiên, cơ cấu nhập khẩu vẫn cho thấy nhu cầu rất lớn về linh kiện và bán thành phẩm, đơn cử như nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 6,62 tỷ USD, cùng nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 2,59 tỷ USD. Số liệu này chỉ rõ dư địa phát triển của công nghiệp hỗ trợ trong nước còn rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực cung ứng để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng tầm vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, ông Huỳnh Quang Nhung - Phó Tổng Giám đốc Kinh doanh THACO Industries, công bố chiến lược phát triển sản xuất công nghiệp thế hệ mới, trong đó trọng tâm là dự án Khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí tại TP. Hồ Chí Minh, với tổng diện tích quy hoạch lên đến 786 hecta và tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 75.000 tỷ đồng. Đây là bước đi chiến lược của Tập đoàn thành viên THACO nhằm đáp ứng xu thế tự động hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo kế hoạch, dự án dự kiến sẽ bắt đầu đi vào hoạt động từ tháng 9/2026. Khu công nghiệp được định hướng sản xuất các sản phẩm công nghiệp có hàm lượng kỹ thuật cao như kết cấu công nghiệp nặng, sản phẩm công nghiệp đường sắt, siêu trường, siêu trọng, cùng các sản phẩm cơ khí và công nghiệp hỗ trợ hoàn thiện. Hệ thống sản xuất tại khu công nghiệp được thiết kế theo chuỗi giá trị khép kín, từ gia công tạo phôi, gia công cơ khí chính xác đến lắp ráp hoàn thiện, với mục tiêu chiến lược là đẩy mạnh xuất khẩu.

Đặc biệt, nhằm phát triển ngành cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ theo hướng chuyên sâu, Tập đoàn quy hoạch một Trung tâm hợp tác liên doanh, liên kết ngay trong khu công nghiệp, khuyến khích các doanh nghiệp phía Nam tham gia vào chuỗi sản xuất cơ khí thông qua nhiều hình thức hợp tác đa dạng.

Đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế

Cũng tại diễn đàn, bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), cho biết mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hiện đang có quy mô hơn 420 hội viên và doanh thu đạt hơn 4,58 tỷ USD trong năm 2024, tập trung chủ yếu tại 3 trung tâm kinh tế lớn là Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh.

Cơ cấu ngành nghề của hiệp hội phản ánh năng lực sản xuất đa dạng, trong đó lĩnh vực chế biến kim loại chiếm tỷ trọng lớn nhất với 55%, tiếp theo là nhựa và cao su chiếm 25%, điện và điện tử chiếm 10%, cùng các giải pháp tự động hóa và các ngành khác.

Các doanh nghiệp này hiện đang hoạt động theo các mô hình OEM (nhà sản xuất thiết bị gốc), ODM (nhà sản xuất thiết kế gốc) và OBM (nhà sản xuất thương hiệu gốc), cung ứng sản phẩm cho nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn như ô tô, xe máy, đóng tàu, điện tử, bán dẫn, năng lượng tái tạo, thiết bị y tế và hàng không vũ trụ.

Đáng lưu ý, ngành đang ghi nhận các dấu hiệu tích cực về khả năng mở rộng xuất khẩu tại một số thị trường khó tính, với mức tăng trưởng đáng kể tại thị trường Bắc Mỹ và Nhật Bản (50 - 60%), Trung Quốc (40 - 50%) và khu vực ASEAN (35 - 40%).

Để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp VASI đã chuẩn hóa hệ thống quản lý chất lượng với hàng loạt chứng nhận quốc tế như ISO 9001, IATF 16949 cho ngành ô tô, AS 9100D cho hàng không, cùng các tiêu chuẩn về môi trường và trách nhiệm xã hội như ISO 14001, SA 8000 hay ISO 50001. Năng lực sản xuất thực tế được minh chứng qua khả năng cung ứng các linh kiện phức tạp cho ngành ô tô như tấm ốp trần, các chi tiết gia cố bảng điều khiển, giá đỡ, cản trước, ốp tản nhiệt và hệ thống dây điện cho các công ty lớn như Toyota, Hyundai, VinFast, LG và Honda.

Bên cạnh đó, trong lĩnh vực điện tử, các doanh nghiệp Việt Nam cũng đã làm chủ quy trình lắp ráp linh kiện điện tử lên bảng mạch in (PCBA) từ khâu kỹ thuật, tạo mẫu, lắp ráp linh kiện xuyên lỗ và dán bề mặt, cho đến kiểm tra chức năng và phủ bảo vệ mạch.

Hướng tới giai đoạn 2025 - 2026, theo bà Trương Thị Chí Bình, VASI đang xây dựng một kế hoạch hành động toàn diện tập trung vào việc tối ưu hóa chất lượng, chi phí và giao hàng (QCD), đồng thời tích hợp các yếu tố ESG và số hóa vào hoạt động sản xuất. Hiệp hội khuyến nghị các doanh nghiệp cần tập trung quản trị chi phí, lựa chọn phân khúc khách hàng phù hợp theo quy mô và lĩnh vực, đa dạng hóa đối tác và mở rộng công đoạn sản xuất từ cung cấp linh kiện đơn lẻ sang cụm linh kiện, ứng dụng gia công OEM, ODM và OBM.

Diễn đàn tập trung vào việc phân tích xu hướng quốc tế và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, đánh giá năng lực doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, mức độ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và khả năng tham gia vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia; đồng thời, trình bày các nghiên cứu về mô hình thành công quốc tế trong phát triển cụm công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore để đề xuất các chính sách, cơ chế hỗ trợ phù hợp cho Việt Nam.