Khai thác sâu CPTPP: Tuân thủ yêu cầu là điều kiện tiên quyết

Hàng Việt chỉ chiếm 1% thị phần khối CPTPP

Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), cùng với việc mở rộng thành viên, dư địa cho hàng Việt xuất khẩu sang khối thị trường Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP vẫn rất đáng kể. Năm 2025 tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước CPTPP (không tính Việt Nam) là khoảng 4.250 tỷ USD. Trong khi đó, Việt Nam xuất khẩu sang các nước trong khối hơn 70 tỷ USD, tương đương thị phần chỉ hơn 1%.

“Con số này cho thấy vấn đề không phải CPTPP thiếu thị trường, mà hàng Việt chưa khai thác hết không gian đang có”, ông Ngô Chung Khanh nói.

Ở từng thị trường, dư địa cho hàng Việt cũng còn khá lớn. Canada có dung lượng nhập khẩu khoảng hơn 700 tỷ USD/năm, trong khi Việt Nam xuất khẩu khoảng hơn 7 tỷ USD, chiếm hơn 1%. Mexico nhập khẩu khoảng hơn 650 tỷ USD/năm, còn xuất khẩu của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 6,5 tỷ USD, cũng chỉ chiếm hơn 1%.

Đây là những thị trường mới hơn nếu so với các thị trường đã có hiệp định thương mại tự do (FTA) và được doanh nghiệp khai thác trong thời gian dài như ASEAN, Nhật Bản, Australia, New Zealand. Nhưng ngay cả ở những thị trường này, dư địa cũng không đồng đều giữa các nhóm hàng.

Dệt may, da giày tại Canada có thể đạt tỷ lệ 20-22%, trong khi một số mặt hàng thực phẩm, nông sản vẫn còn rất khiêm tốn. Vì vậy, khi đánh giá dư địa, doanh nghiệp không thể chỉ nhìn vào dung lượng chung của một thị trường mà phải tính đến khả năng của từng mặt hàng.

Mexico là một ví dụ đáng chú ý. Theo ông Ngô Chung Khanh, thị trường này mang lại “lợi ích nhân đôi” cho hàng Việt. Một mặt, doanh nghiệp được hưởng thuế FTA theo CPTPP. Mặt khác, Mexico hiện áp dụng chính sách thuế 50% đối với các đối tác chưa có FTA; với một số mặt hàng, tổng mức thuế có thể lên tới 70%, trong khi hàng Việt được hưởng mức thuế 0%.

Những lợi thế như vậy đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải định vị lại thị trường, thay vì chỉ tập trung vào những địa bàn truyền thống.

Hơn nữa, ông Ngô Chung Khanh cũng cho rằng, trong bối cảnh chuỗi cung ứng đang định hình lại, CPTPP còn có thể là nơi cung cấp nguyên liệu và giúp doanh nghiệp tổ chức lại chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp có thể nhập nguyên liệu từ một thành viên CPTPP, sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang các nước trong khối hoặc những đối tác khác. Cách tiếp cận này mở rộng lợi ích của CPTPP từ thị trường tiêu thụ sang cả nguồn cung ứng.

Tuân thủ để biến cơ hội thành đơn hàng

Dư địa thị trường lớn là điều rõ ràng, tuy nhiên việc tận dụng được cơ hội, mở rộng xuất khẩu lại là thách thức không nhỏ. Ông Ngô Chung Khanh nhìn nhận, doanh nghiệp phải nghiên cứu thị trường, xây dựng quan hệ, thích ứng tiêu chuẩn và chú ý các yêu cầu về phát triển bền vững. Trong đó, năng lực tuân thủ là yêu cầu đầu tiên, đặc biệt là quy tắc xuất xứ. Đây là điều kiện để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan theo CPTPP.

“Tuân thủ đầu tiên chính là quy tắc xuất xứ, đó là điều kiện tiên quyết để được hưởng mức thuế ưu đãi. Ngoài ra, CPTPP là một hiệp định tiêu chuẩn cao, không chỉ đề cập những vấn đề truyền thống như thuế, quy tắc xuất xứ … mà còn đề cập đến các vấn đề phi truyền thống như lao động, môi trường”, ông Khanh nhấn mạnh.

Như vậy, lợi thế thuế quan chỉ phát huy tác dụng khi doanh nghiệp đáp ứng được các điều kiện đi kèm. Đây cũng là điểm doanh nghiệp vừa và nhỏ cần đặc biệt lưu ý bởi những yêu cầu về lao động, môi trường bên cạnh thuế, xuất xứ có thể tạo ra những khó khăn nếu doanh nghiệp thiếu thông tin hoặc không có tư vấn, hỗ trợ.

Cùng với tuân thủ là yêu cầu tổ chức lại chuỗi cung ứng. Khi nguy cơ đứt gãy và những biến động trong chuỗi cung ứng ngày càng hiện hữu, phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất sẽ làm gia tăng rủi ro.

Doanh nghiệp cần xây dựng nhiều nguồn cung ứng hơn, trong đó CPTPP có thể trở thành một lựa chọn để đa dạng hóa và tổ chức lại chuỗi cung ứng. Đây không chỉ là câu chuyện về nguyên liệu mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng chống chịu của doanh nghiệp.

Một năng lực khác là xây dựng mạng lưới đối tác kinh doanh. Theo ông Ngô Chung Khanh, thiếu thông tin, thiếu đơn hàng là một trong những nhóm vấn đề lớn khi doanh nghiệp tận dụng FTA.

Lời giải cho vấn đề này bên cạnh sự hỗ trợ của cơ quan Nhà nước, Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, doanh nghiệp phải chủ động xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ, triển lãm, tìm kiếm khách hàng và xây dựng quan hệ lâu dài. Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã tìm được những đơn hàng lớn, bền vững thông qua hội chợ và triển lãm.

Tuy nhiên, đa dạng hóa cũng không có nghĩa là rời bỏ thị trường truyền thống. Doanh nghiệp cần có chiến lược cân bằng, từng bước giảm rủi ro nhưng không chuyển hướng quá nhanh khi một thị trường gặp khó khăn. Nguyên tắc được đặt ra là không “bỏ trứng một giỏ”, cả về thị trường và nguồn cung ứng nguyên liệu.

Ở cấp độ chính sách, Việt Nam có khoảng 20 FTA, bao phủ khoảng hơn 83% GDP toàn cầu và 60 đối tác. Vấn đề đặt ra hiện nay là quản trị việc thực thi để những FTA đã ký thực sự trở thành tài sản được sử dụng hiệu quả.

Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai hệ thống quản trị thực thi FTA dựa trên ba trụ cột: Thông tin; đánh giá kết quả thực thi FTA tại các địa phương; xây dựng hệ sinh thái tận dụng FTA.

Trong đó, trụ cột thứ ba là hệ sinh thái tận dụng FTA với mục tiêu kết nối các nguồn lực từ Trung ương, địa phương, hiệp hội, người sản xuất, doanh nghiệp chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu, logistics và tổ chức tài chính.

Nếu được vận hành hiệu quả, hệ sinh thái này sẽ giúp những cơ hội từ CPTPP và các FTA khác được kết nối với đúng chủ thể, đúng nhu cầu và từng bước chuyển hóa thành hoạt động kinh doanh.

Có thể thấy, với 1% thị phần, hàng Việt còn nhiều dư địa mở rộng xuất khẩu sang khối CPTPP. Để làm được điều này, sự hỗ trợ của cơ quan quản lý là điều kiện cần nhưng điều kiện đủ là nỗ lực của chính doanh nghiệp trong nâng cao năng lực, tuân thủ đúng yêu cầu của thị trường, đối tác.

Tuân thủ yêu cầu, trong đó có quy tắc xuất xứ là điều kiện tiên quyết để hàng Việt khai thác sâu hơn thị trường khối CPTPP, mở rộng xuất khẩu và tăng thị phần.