Gỡ nút thắt nguyên liệu cho ngành hóa chất

Điểm nghẽn nguyên liệu

Theo Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), sản phẩm hóa chất có mặt trong đa số các lĩnh vực của đời sống xã hội, ngành công nghiệp hóa chất đã tạo ra rất nhiều sản phẩm, đóng vai trò ngày càng quan trọng trong sự phát triển công nghiệp và kinh tế của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê, hiện Việt Nam có khoảng 2.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hóa chất, phân bổ cho 10 phân ngành và khắp 3 miền Bắc - Trung - Nam.

Việt Nam đã bước đầu hình thành ngành công nghiệp hóa chất có cơ cấu tương đối hoàn chỉnh, bao gồm các lĩnh vực sản xuất chủ yếu như phân bón: Phân đạm, phân lân, DAP, NPK; hóa chất cơ bản như H2SO4, xút, HCl; sản phẩm hóa dầu như xơ sợi, nhựa PS, PP; sản phẩm cao su, hóa chất tiêu dùng…

Trong đó, các dự án mới trong lĩnh vực hóa chất, đặc biệt là các dự án hóa dầu, hóa dược, hóa chất cơ bản góp phần khiến cho chủng loại sản phẩm hóa chất trong nước sản xuất đa dạng hơn. Tuy nhiên, những sản phẩm công nghệ cao trong nước vẫn chưa sản xuất được, nguyên liệu đầu vào còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu.

Với ngành phân bón, trừ phân bón Kali và SA phải nhập khẩu do trong nước không có lợi thế về nguyên liệu, ngành phân bón Việt Nam đã cung cấp đủ cho các nhu cầu nội địa hầu hết các loại phân bón.

Về hoá dầu, hiện nay Việt Nam mới chỉ sản xuất được nhựa PVC, PP, phụ gia hoá dẻo DOP, xơ sợi tổng hợp từ các nguyên liệu trung gian nhập khẩu.

Ở lĩnh vực sản xuất sản phẩm cao su, nhiều doanh nghiệp đa quốc gia đã đầu tư sản xuất lốp xe tại Việt Nam, đưa nước ta thành nước xuất siêu về lốp xe. Hiện nay, vẫn tiếp tục có các nhà đầu tư khác đang thực hiện dự án sản xuất săm lốp tại Việt Nam.

Về sơn - mực in, chủng loại sản phẩm sản xuất trong nước khá đa dạng nhưng chưa sản xuất được các dòng sơn cao cấp. Các loại nguyên liệu sản xuất nhựa, bột màu, phụ gia chủ yếu phải nhập khẩu…

Chia sẻ về thực trạng này, ông Nguyễn Tuấn Đạt - Giám đốc dự án Công ty TNHH Lốp Advance Việt Nam cho biết: Doanh nghiệp đầu tư dự án nhà máy sản xuất lốp các loại xe tải nặng radial toàn thép, lốp xe công trình, lốp xe tải trọng, lốp xe tải nhẹ...Năm 2023, nhà máy chính thức đi vào hoạt động với quy mô khoảng 2 triệu lốp/1 năm. Để phục vụ cho sản xuất lốp năm 2023, số tiền doanh nghiệp phải chi để nhập khẩu nguyên, nhiên liệu sản xuất lốp là 6.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, cuối năm 2025, nhà máy dự kiến nâng công suất sản xuất thêm 4 triệu lốp/năm để nâng tổng công suất lên thành 6 triệu lốp/năm. Nếu dự án đi vào hoạt động ông Nguyễn Tuấn Đạt cho rằng, số tiền doanh nghiệp phải chi ra để nhập khẩu nguyên, phụ liệu phục vụ cho sản xuất lốp xe tại Việt Nam trong giai đoạn tới có thể gấp đôi, thậm chí gấp 3 so với năm 2023.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Huy Nam Sơn - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) nêu cụ thể, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp của ngành hóa chất khoảng 10-11%/năm, tuy nhiên quy mô và tốc độ phát triển của ngành công nghiệp hóa chất vẫn chưa tương xứng với vai trò, tiềm năng phát triển.

‘Nhiều loại nguyên liệu và sản xuất hóa chất còn phụ thuộc vào nhập khẩu; đầu tư cho ngành hóa chất còn hạn chế, cơ cấu đầu tư còn bất hợp lý, chưa có nhiều sản phẩm có giá trị tăng cao, chưa hình thành chuỗi giá trị các sản phẩm hóa chất trong khu vực và toàn cầu’ - ông Phạm Huy Nam Sơn nói.

Chủ động nguồn cung, mở rộng thị trường

Theo Cục Hoá chất, thời gian tới, ngành hoá chất cần đẩy mạnh các dự án sản xuất hóa chất nội địa phục vụ tiêu dùng, đồng thời khuyến khích sản xuất để đa dạng hóa và nâng cao chất lượng cạnh tranh với hàng nhập khẩu. Tín hiệu đáng mừng là trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn trong nước rất quan tâm đến đầu tư một số ngành công nghiệp hoá chất tạo điều kiện đáp ứng nguồn cung  phục vụ sản xuất.

Hiện các doanh nghiệp ngành hoá chất mong muốn tìm kiếm những nhà cung cấp nguyên, nhiên vật liệu trong nước để giảm chi phí thời gian, giảm chi phí nhập khẩu nguyên, nhiên liệu, từ đó giảm thời gian và giá thành cho sản phẩm.

Mới đây Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đã làm việc với các doanh nghiệp hàng đầu Ai Cập trong lĩnh vực khai thác, chế biến quặng apatit, nhằm chủ động đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, song hành với việc khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn quặng trong nước.

Đáng chú ý, Vinachem đã chủ động từ gốc nguyên liệu, mở rộng không gian thị trường và củng cố vai trò dẫn dắt trong ngành phân bón - hóa chất, đặc biệt là quặng apatit - nguyên liệu đầu vào không thể thiếu trong sản xuất phân bón chứa lân. Cụ thể, Vinachem đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với Misr Phosphate - doanh nghiệp nhà nước lớn nhất Ai Cập trong lĩnh vực khai thác và xuất khẩu quặng phốt phát. Song song với việc hợp tác với Misr Phosphate, Vinachem tiếp tục ký kết thỏa thuận hợp tác với Kayan International Trade - doanh nghiệp sở hữu và trực tiếp tham gia khai thác nhiều mỏ apatit quy mô lớn tại khu vực biển Đỏ, với trữ lượng dồi dào và năng lực khai thác bài bản, trực tiếp nắm giữ nguồn tài nguyên thượng nguồn, qua đó đảm bảo khả năng cung ứng quy mô lớn và dài hạn cho thị trường quốc tế.

Các thỏa thuận hợp tác với các đối tác tại Ai Cập đã giúp Vinachem từng bước thiết lập được một cấu trúc chuỗi cung ứng nguyên liệu mang tính chủ động và linh hoạt, kết hợp giữa nguồn tài nguyên khai thác quy mô lớn với năng lực tổ chức thương mại và logistics quốc tế. Qua đó, Tập đoàn không chỉ bảo đảm nguồn cung apatit ổn định, dài hạn cho sản xuất trong nước, mà còn mở rộng khả năng tiếp cận thị trường khu vực, tạo nền tảng để phát triển chuỗi giá trị từ quặng apatit và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

Đây là bước đi cụ thể hóa định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nhà nước, không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn mở rộng không gian phát triển ra thị trường quốc tế. Theo đó đây cũng chính là nền tảng để ngành hóa chất Việt Nam tiến tới một vị thế cao hơn, bảo đảm nhu cầu trong nước, đồng thời tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần định hình thị trường và nâng tầm giá trị của công nghiệp hóa chất quốc gia.

Theo Cục Hoá chất, đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là xây dựng ngành công nghiệp hóa chất có cơ cấu tương đối hoàn chỉnh, hình thành chuỗi giá trị, tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất - cung ứng khu vực và toàn cầu, đồng thời phát triển các khu, cụm và tổ hợp hóa chất quy mô lớn theo phân bố hợp lý.

Tầm nhìn đến năm 2040, ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam phấn đấu có công nghệ tiên tiến ở đa số phân ngành, sản phẩm đạt chuẩn quốc tế và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.