Gỡ điểm nghẽn bảo hiểm y tế để y học cổ truyền phát huy tiềm năng

Tỷ lệ chi trả bảo hiểm y tế thấp

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam ngày 20/5 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá, sự phát triển của ngành y học cổ truyền vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, chưa tạo được bước đột phá rõ nét, chưa khai thác hết tiềm năng rất lớn của đất nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phát triển mô hình tích hợp đông-tây y theo hướng y học chứng thực, không phải hình thức kết hợp cơ học mà phải xây dựng được phác đồ điều trị thích hợp và áp dụng trong hệ thống bệnh viện toàn quốc.

Trước yêu cầu đổi mới và phát huy tiềm năng y học cổ truyền, bảo hiểm y tế được đánh giá là "điểm tựa" chính sách quan trọng để y học cổ truyền mở rộng không gian phát triển. Khi cơ chế được tháo gỡ, thuốc cổ truyền và dịch vụ y học cổ truyền có điều kiện tiếp cận sâu hơn đến tuyến cơ sở, qua đó hỗ trợ phòng bệnh, phục hồi chức năng sớm cho người dân ngay từ trạm y tế xã. 

Tuy nhiên, khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn khám chữa bệnh vẫn còn lớn. Theo số liệu từ Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế, trong năm 2025, tổng số lượt khám chữa bệnh bảo hiểm y tế là 195,1 triệu lượt, tương ứng số chi 166,4 nghìn tỷ đồng. Trong đó, có khoảng 7 triệu hồ sơ thanh toán khám chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y học cổ truyền, chiếm 3,3% tổng số lượt khám chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Quỹ Bảo hiểm y tế đang chi trả 229 nhóm thuốc y học cổ truyền và 349 dược liệu dạng bào chế. Dù vậy, số chi bảo hiểm y tế với nhóm thuốc y học cổ truyền chỉ chiếm 5,42%. Đây là tỷ lệ còn thấp nếu đặt trong bối cảnh Việt Nam có nguồn dược liệu phong phú, mạng lưới y học cổ truyền từng bước được củng cố và nhu cầu chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa ngày càng được quan tâm. 

Tại hội nghị nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế lĩnh vực y, dược cổ truyền vừa diễn ra tại Hà Nội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm phát triển lĩnh vực y, dược cổ truyền: Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới

Các chủ trương này yêu cầu phát huy tiềm năng, thế mạnh của y học cổ truyền; tăng cường quản lý nhà nước; nâng cao năng lực hệ thống; kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong đào tạo, phòng bệnh và khám chữa bệnh; nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền, dược liệu và thúc đẩy phổ biến các giá trị y học cổ truyền đến cộng đồng.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, y, dược cổ truyền là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam. Quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là phát huy giá trị của y học cổ truyền trên cơ sở kết hợp hài hòa với y học hiện đại. Những năm qua, mạng lưới khám chữa bệnh y học cổ truyền từng bước được củng cố. Hiện nay, cả nước có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ Y tế và các bộ, ngành; 61 bệnh viện y học cổ truyền tuyến tỉnh và 10 bệnh viện y học cổ truyền tư nhân. Đây là nền tảng để lĩnh vực y học cổ truyền tiếp tục phát triển trong hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Dù vậy, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cũng đánh giá thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập. Tỷ trọng chi thuốc y học cổ truyền trong tổng chi thuốc bảo hiểm y tế còn thấp; chất lượng và khả năng tiếp cận dịch vụ còn chênh lệch giữa các tuyến, các vùng miền; nhân lực và năng lực nghiên cứu, sản xuất dược liệu chưa tương xứng với tiềm năng.

Cùng đó, tỷ lệ người dân đăng ký khám chữa bệnh ban đầu tại cơ sở y học cổ truyền còn thấp; cơ chế chuyển người bệnh giữa cơ sở khám chữa bệnh tây y và cơ sở khám chữa bệnh y học cổ truyền còn hạn chế; cơ chế thanh toán chưa tạo động lực phát triển y học cổ truyền. Đặc biệt, nhiều dịch vụ kỹ thuật trong lĩnh vực y học cổ truyền chưa có quy định điều kiện, tỷ lệ thanh toán. Do đặc thù chuyên môn, số ngày điều trị ngoại trú trung bình trong y học cổ truyền thường kéo dài, khiến việc xác định lạm dụng hay không lạm dụng gặp khó khăn. 

Hoàn thiện cơ chế để người dân tiếp cận thuận lợi hơn

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ThS. Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế cho biết, Quyết định 1893/QĐ-TTg ngày 25/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển y dược cổ truyền, kết hợp y dược cổ truyền với y dược hiện đại đến năm 2030 đã đặt mục tiêu nâng tỷ lệ chi trả thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền từ Quỹ Bảo hiểm y tế lên tối thiểu 20% vào năm 2025 và 30% vào năm 2030 trong tổng chi phí thuốc tại các cơ sở khám chữa bệnh.

Đồng thời, chi phí sử dụng dược liệu sẵn có tại địa phương trong điều trị phải đạt tối thiểu 5% tổng chi phí thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền. Đây là mục tiêu gắn phát triển y học cổ truyền với khai thác nguồn dược liệu trong nước, tạo thêm động lực cho các địa phương có vùng trồng dược liệu. Tuy nhiên, thực tế khoảng cách giữa mục tiêu và kết quả đạt được vẫn còn khá lớn. 

Theo bà Trang, Việt Nam sở hữu nguồn dược liệu phong phú cùng nhiều sản phẩm thuốc cổ truyền, thuốc từ dược liệu được đầu tư nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng bài bản. Vì vậy cần có cơ chế thanh toán phù hợp để khuyến khích phát triển và sử dụng các sản phẩm này trong điều trị. 

"Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã phát triển các bài thuốc dược liệu mới, được nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng một cách bài bản, do đó không thể nhìn nhận thuốc y học cổ truyền chỉ ở góc độ giá thành thấp mà cần có chính sách chi trả hợp lý, tương xứng với giá trị điều trị", bà Trang nhấn mạnh.

Lãnh đạo Vụ Bảo hiểm y tế cũng cho rằng, cần đặt y học cổ truyền đúng với vị thế vốn có trong hệ thống y tế quốc gia, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Hiện cơ quan này đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung nhiều chính sách liên quan đến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế bằng y học cổ truyền nhằm tạo thuận lợi hơn cho người bệnh và phát huy vai trò của y học cổ truyền trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Một trong những đề xuất là cho phép người tham gia bảo hiểm y tế được đăng ký khám chữa bệnh ban đầu tại các cơ sở y học cổ truyền phù hợp với nhu cầu điều trị.

Đối với thủ tục khám chữa bệnh, Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y học cổ truyền cho một số nhóm người bệnh, đồng thời mở rộng danh mục dịch vụ kỹ thuật y học cổ truyền được Quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán. Những điều chỉnh này hướng tới việc giúp người dân có thêm lựa chọn điều trị phù hợp, nhất là trong các nhóm bệnh có thể phát huy lợi thế của y học cổ truyền.