“Giun tặc” hoành hành: Hệ luỵ khôn lường, cần sớm có chế tài xử phạt

Thiết bị bắt giun đất bán tràn lan trên mạng

Thời gian gần đây, tại nhiều địa phương trên cả nước diễn ra tình trạng dùng kích điện đánh bắt giun đất để bán cho các cơ sở thu mua, chế biến. Trong khi, các hộ dân phải gồng mình ngăn chặn hoạt động bắt giun đất thì trên các trang mạng thiết bị kích giun đất vẫn được mua dễ dàng với giá chỉ từ vài trăm nghìn đồng.

Tìm kiếm với từ khóa "máy kích giun đất" trên Google, gần một triệu kết quả được trả về sau chưa đầy 1 giây. Trong khi đó, trên các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới như Shopee, Lazada, loại thiết bị này được rao bán với các mức giá khác nhau, từ loại đơn giản, rẻ tiền cho đến hiện đại, công suất cao, xung điện phủ diện tích lớn. Giá cho mỗi thiết bị này dao động từ 500.000 đồng đến 3 triệu đồng.

Hàng loạt máy kích điện bắt giun đất được bán trên một nền tảng thương mại điện tử

Là một kỹ sư điện, anh Phạm Văn Trường cho biết, máy kích giun có cơ chế hoạt động tương tự máy kích cá nhưng thời gian hoạt động liên tục hơn, cường độ dòng điện phóng ra đều và thấp hơn. Chẳng hạn, bên trong một mẫu máy giá 750.000 đồng sẽ có hệ thống gồm các "sò" công suất để khuếch đại năng lượng, biến áp và tụ phóng dùng để nâng dòng điện từ 12 V lên hàng nghìn vôn, rơ-le tự ngắt khi quá nguồn cùng một số linh kiện khác.

“Khi hoạt động, máy phát ra tiếng kêu nhỏ và liên tục thay vì thời gian ngắn như máy kích cá. Phần điện cực phát ra xung điện đủ lớn khiến các sinh vật ở dưới đất khó chịu phải chui lên, trong đó có giun đất. Các thiết bị loại này hầu hết có xuất xứ từ nước ngoài”, Anh Trường giải thích.

Thu mua giá cao, “chợ mạng” vạn người tham gia

Hiện nay, thực trạng kích điện bắt giun đất diễn ra không chỉ diễn ra tại một vài địa phương mà rầm rộ tại nhiều địa phương ở nước ta, trở thành vấn nạn khiến các nhà vườn bất an, phải cầu cứu chính quyền địa phương và các bộ ngành liên quan.

Tại một chợ online chuyên về giun đất tươi và khô với gần 2 vạn thành viên tham gia mua bán, nhiều người rao bán giun đất sấy khô với số lượng lớn, có thể giao hàng từ vài cân đến vài chục cân, thậm chí hàng tạ.

Giun đất tươi tại chợ online này được thu mua từ 70.000-80.000 đồng/kg; giun khô thì dao động 700.000-850.000 đồng/kg tuỳ loại. Một nhóm vài người đi kích điện có thể thu về 100-120kg giun mỗi đêm. Theo đó, người đi kích điện bắt giun đất có thể kiếm được tiền triệu mỗi ngày.

Giun đất sấy khô đang được rao bán la liệt trên chợ mạng với giá vô cùng đắt đỏ

Qua tìm hiểu, giun đất sấy khô (còn còn là địa long, trùng đất) được quảng cáo là dược liệu quý. Chúng là thành phần dùng trong nhiều bài thuốc đông y để chủ trị sốt cao bất tỉnh, đau khớp, chân tay tê bại, bán thân bất toại, trúng phong ho suyễn do phế nhiệt, cao huyết áp,...

Giun tươi được bắt về đem bán cho các lò sấy ở ngay tại địa phương. Sau khi sấy khô, giun đất được bán cho các thương lái. Có những thời điểm, giun đất sấy khô được bán với giá dao động từ 1-1,2 triệu đồng/kg.

Giun sấy được đóng trong bao nilon trước khi đến tay thương lái

Trong vai người mua hàng, chúng tôi liên hệ với một chủ hàng sỉ giun đất khô ở Hòa Bình tên Tuấn Dương, người này cho hay: “Đợt này thời tiết mưa nhiều, đất ẩm nên dễ kích điện bắt giun. Giun tươi về được làm sạch rồi đem sấy khô luôn nên hàng đảm bảo tươi mới, chất lượng tốt nhất. Hàng có thể bảo quản trong 5 năm không sợ hỏng. Chúng tôi đã xuất bán hàng tấn giun đất sấy cho thương lái phía Trung Quốc, các nhà thuốc đông y trong nước cũng mua rất nhiều”.

Ngoài xuất bán hàng sấy khô, trên "chợ mạng" nhiều đầu mối cũng đang tranh thủ thu mua giun đất tươi ở các tỉnh Hoà Bình, Hà Nam, Thái Bình, Hưng Yên, Bắc Giang... với giá từ 55.000-70.000 đồng/kg tuỳ loại. Các chủ hàng này khẳng định, số lượng bao nhiêu cũng gom mua hết.

Ngăn chăn để cứu môi sinh cho đất

Chia sẻ với báo chí, ông Nguyễn Như Cường – Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp – Phát triển nông thôn) nhấn mạnh, việc kích vào đất dòng điện lớn sẽ khiến giun chết, gây tác hại cho đất, hệ động vật và vi sinh vật, khiến cây trồng bị hỏng rễ và vàng lá. Chính vì thế việc làm này cần phải được ngăn chặn ngay lập tức.

“Đây là hành động cần ngăn chặn ngay, nhưng hiện vẫn chưa có chế tài xử phạt hành vi này”, ông Cường cho hay.

Trong Khoản 1 điều 12 Luật Đất đai 2013 quy định về các hành vi bị cấm, trong đó có hành vi “lấn, chiếm, hủy hoại đất đai". Điểm 25 Điều 3 giải thích từ ngữ về hành vi “hủy hoại đất là hành vi làm biến dạng địa hình, làm suy giảm chất lượng đất, gây ô nhiễm đất, làm mất hoặc giảm khả năng sử dụng đất theo mục đích đã được xác định”.

Điều đáng nói, thiết bị kích giun được xem là hành vi hủy hoại đất, nhưng chưa có chế tài xử phạt. Nghị định 91 năm 2019 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đã xác định các hành vi hủy hoại đất, nhưng kích giun bằng điện chưa được quy định rõ. Việc mua bán thiết bị kích điện với giun đất cũng chưa có điều luật xử phạt cụ thể.

Tuy nhiên, theo TS. LS Đặng Văn Cường – Văn phòng Luật sư Chính Pháp, các máy xung kích điện để bắt giun phần lớn có nguồn gốc sản xuất từ nước ngoài, bởi vậy cơ quan chức năng cần làm rõ đơn vị nhập khẩu, bán các loại máy này có thực hiện thủ tục nhập khẩu, kê khai, nộp thuế theo đúng quy định pháp luật hay không. Trường hợp có hành vi vi phạm quy định về nhập khẩu, kinh doanh trái phép thì tùy vào tính chất mức độ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự với chế tài nghiêm khắc.

“Theo quy định tại Điều 15 Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và khoản 11 Điều 3 Nghị định 17/2022/NĐ-CP quy định về hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu sẽ bị phạt tiền thấp nhất là 500.000 đồng, cao nhất là 100.000.000 đồng với cá nhân và tới 200.000.000 đồng với tổ chức”, Luật sư Cường cho biết thêm.

Theo các chuyên gia, các địa phương cần kiểm tra, rà soát phát hiện và xử lý ngăn chặn hoạt động kích điện bắt giun. Đồng thời, tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là những người trực tiếp có hành động kích điện giun đất, các cơ sở, hộ gia đình sơ chế, thu mua, buôn bán giun đất.

Khuyến khích người dân tích cực phát giác, thông báo cho lực lượng chức năng khi phát hiện hoạt động kích điện, sơ chế giun đất trái phép để có biện pháp xử lý vi phạm.

Ngoài ra, cần hoàn chỉnh, bổ sung các hành vi hủy hoại đất trong các văn bản pháp luật về đất đai, môi trường, nhất là khi chúng ta đang sửa đổi bổ sung Luật Đất đai 2013.