Giải bài toán tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dù chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp, tạo ra hơn 80% việc làm và đóng góp gần 50% GDP, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn đang đối mặt với một nghịch lý kéo dài là khó tiếp cận vốn ngân hàng.

Tại tọa đàm “Khi thị trường đổi chiều: Hành trình thích ứng của SMEs” diễn ra ngày 29/4, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp cho rằng, để dòng vốn chảy mạnh hơn vào khu vực này, cần thay đổi cách nhìn về rủi ro tín dụng, đồng thời có cơ chế hỗ trợ phù hợp hơn với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nhu cầu vốn lớn, khả năng tiếp cận còn hẹp

Theo GS. TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện vẫn hoạt động theo hướng thâm dụng lao động hơn là thâm dụng vốn. Nhiều doanh nghiệp trong khu vực này vẫn chủ yếu “lấy công làm lãi” do nguồn lực tài chính hạn chế, khó mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ hoặc đầu tư bài bản cho quản trị.

"Có thể thấy các SMEs sử dụng khá nhiều lao động. Do thiếu vốn nên họ dùng lợi thế từ sức lao động là chính. Trong khi đó, SMEs tiếp cận vốn ít, không có nguồn lực hỗ trợ để lớn lên. Sự biến động vĩ mô khiến chi phí các doanh nghiệp đội lên, tình trạng khát vốn SMEs lại càng lớn hơn, do đó SMEs càng cần nhiều giải pháp để hỗ trợ", ông Hoàng Văn Cường chia sẻ.

Ở góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhận định, sức khỏe của khu vực này đã có cải thiện nhưng vẫn còn yếu và phục hồi chậm. Theo ông, có ba nhóm nguyên nhân chính là yếu tố cốt lõi dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất, nội tại doanh nghiệp còn yếu, với hạn chế về nguồn vốn, tích lũy, quy mô và thị trường. Những điểm yếu này chỉ thực sự bộc lộ rõ khi môi trường kinh doanh gặp khó khăn như chi phí đầu vào tăng, thị trường suy giảm hay khó tiếp cận vốn.

Thứ hai, chính sách hỗ trợ dù đã được ban hành nhưng mức độ “thẩm thấu” vào thực tiễn còn hạn chế, đôi khi không phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, dẫn đến tình trạng lệch pha.

Thứ ba, đặc thù của khu vực DNNVV. Các doanh nghiệp này có ưu điểm linh hoạt, thích nghi nhanh, nhưng lại yếu về quản trị tài chính, quản trị dữ liệu và chuẩn hóa. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính và quy định pháp lý vẫn là rào cản lớn, khiến nhiều doanh nghiệp dù đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ vẫn khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Cần thay đổi cách tiếp cận tín dụng

Thực tế cho thấy, dù tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế tăng cao và có nhiều chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp, song yêu cầu về tài sản bảo đảm vẫn là rào cản lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phần lớn doanh nghiệp trong khu vực này có quy mô nhỏ, hệ thống sổ sách, dữ liệu tài chính và phương thức quản trị chưa bài bản như doanh nghiệp lớn, từ đó khó tạo được mức độ tin cậy với các tổ chức tín dụng.

Ở chiều ngược lại, các ngân hàng cũng có lý do để thận trọng, đặt vấn đề an toàn vốn lên hàng đầu để tránh hệ lụy cho nền kinh tế.

Theo GS. TS Hoàng Văn Cường cho biết, để tháo gỡ nút thắt này, cần có sự thay đổi đồng bộ từ ba phía: ngân hàng, doanh nghiệp và Nhà nước.

"Ngân hàng đầu tư công nghệ tài chính để kiểm soát dòng vốn hiệu quả. Doanh nghiệp phải chủ động thay đổi, thực hiện chuyển đổi số để hòa mình vào hệ sinh thái chung và Nhà nước cần khuôn khổ pháp lý để quản lý vững các quan hệ", ông Cường cho biết.

Trong bối cảnh các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng, việc cần có những thay đổi chính sách vốn cho khu vực này càng trở nên cần thiết. Bởi trên thực tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gánh nhiều vai trò trong nền kinh tế. Chủ doanh nghiệp không thiếu bản lĩnh hay ý chí vươn lên, nhưng họ cần một cơ chế tiếp cận vốn linh hoạt, thực chất hơn.

Theo TS. Tô Hoài Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa có những điểm yếu rất rõ, nhưng đây cũng là nhóm hình thành từ nền tảng vốn mỏng, quy mô nhỏ và khả năng tích lũy hạn chế. Nhiều doanh nghiệp không thiếu tài sản nhưng các loại tài sản phổ biến như nhà xưởng thuê, máy móc, hàng tồn kho, đơn hàng hay dòng tiền lại chưa được định giá và công nhận phù hợp trong hệ thống ngân hàng. Vì vậy, không thể áp cùng một hệ tiêu chuẩn và kỳ vọng như với doanh nghiệp lớn.

Dù khung chính sách hiện đã tương đối đầy đủ, thậm chí nhiều nội dung được luật hóa, song vấn đề nằm ở khâu triển khai. Việc hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ theo hướng rõ ràng, dễ tiếp cận và chi phí hợp lý sẽ giúp doanh nghiệp biết bắt đầu từ đâu, tiếp cận ai và thực hiện như thế nào.

Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, khơi thông dòng vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là chìa khóa để duy trì động lực tăng trưởng của nền kinh tế.