Food Code 2026: Những điểm mới doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần biết

Nhiều thay đổi trong quản lý an toàn thực phẩm

Ngày 17/9/2026, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) công bố phiên bản mới của Bộ luật Thực phẩm (FDA Food Code 2026), thay thế phiên bản năm 2022 và phần bổ sung năm 2024. Đây là bộ quy tắc mẫu về an toàn thực phẩm, được xây dựng nhằm hỗ trợ các cơ quan quản lý cấp bang, địa phương và vùng lãnh thổ của Hoa Kỳ trong việc kiểm soát thực phẩm tại các cơ sở bán lẻ và dịch vụ ăn uống.

Theo FDA, phiên bản năm 2026 cập nhật nhiều nội dung nhằm tăng cường bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, làm rõ các yêu cầu quản lý và tạo sự linh hoạt trong quá trình thực thi. Những thay đổi tập trung vào quản lý sức khỏe nhân viên, kiểm soát nhiệt độ, vệ sinh thiết bị, phòng ngừa tiếp xúc chéo với chất gây dị ứng và các phương pháp chế biến thực phẩm mới.

Một trong những điểm đáng chú ý là yêu cầu các cơ sở thực phẩm phải xây dựng, duy trì chính sách bằng văn bản về quản lý bệnh của nhân viên. Theo đó, cơ sở phải có tài liệu hướng dẫn việc báo cáo các triệu chứng hoặc bệnh có nguy cơ lây truyền qua thực phẩm, đồng thời duy trì quy trình xử lý khi xảy ra sự cố nôn, tiêu chảy hoặc nguy cơ ô nhiễm tại nơi chế biến, kinh doanh.

Quy định này đặc biệt có ý nghĩa đối với các cơ sở cung cấp thực phẩm ăn liền, thực phẩm đã qua gia nhiệt nhưng không cần nấu lại trước khi sử dụng. Mặc dù chủ yếu áp dụng tại khâu bán lẻ và dịch vụ ăn uống, những yêu cầu này có thể tác động gián tiếp đến các nhà cung cấp thông qua việc khách hàng Hoa Kỳ tăng cường kiểm soát vệ sinh cá nhân, đào tạo nhân viên và phòng ngừa ô nhiễm trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, Food Code 2026 làm rõ các yêu cầu về sử dụng găng tay, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm và phòng ngừa nhiễm chéo. Phiên bản mới bổ sung ngoại lệ cho phép sử dụng hai lớp găng tay trong một số trường hợp nhất định, đồng thời quy định rõ hơn việc thay bỏ găng tay khi bị bẩn hoặc hư hỏng.

Đối với ngành thủy sản, những nội dung này liên quan trực tiếp đến hoạt động chế biến tại siêu thị, nhà hàng, quầy sushi và các khu vực xử lý sản phẩm thủy sản chín, bóc vỏ, cắt lát hoặc sử dụng trực tiếp.

Một thay đổi khác là việc FDA bổ sung hướng dẫn đối với các phương pháp làm lạnh thay thế, khử nước và đông khô thực phẩm. Trong đó, cơ quan quản lý có thể xem xét chấp thuận một số phương pháp làm lạnh khác nếu đáp ứng các điều kiện về an toàn thực phẩm.

Các hướng dẫn mới về khử nước và đông khô cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động chế biến thực phẩm tại nhà hàng, cơ sở bán lẻ và các mô hình cung cấp thực phẩm tiện lợi. Đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, những nhóm sản phẩm cần quan tâm gồm sushi, sashimi, thủy sản ăn liền, sản phẩm đông khô, thực phẩm ăn nhẹ từ thủy sản và các sản phẩm cần hoàn nguyên trước khi sử dụng.

Food Code 2026 đồng thời cập nhật các yêu cầu về vệ sinh, khử trùng thiết bị và dụng cụ tiếp xúc với thực phẩm, trong đó làm rõ việc sử dụng dung dịch sát khuẩn, chất khử trùng và phương pháp kiểm tra nồng độ dung dịch.

Đáng chú ý, FDA tiếp tục nhấn mạnh việc kiểm soát tiếp xúc chéo với các chất gây dị ứng. Cá và các loài giáp xác có vỏ như tôm, cua, tôm hùm thuộc nhóm thực phẩm gây dị ứng chính, đòi hỏi các cơ sở chế biến, kinh doanh chú trọng việc nhận diện, cảnh báo và kiểm soát nguy cơ tiếp xúc chéo.

Điều này có thể khiến các nhà nhập khẩu, chuỗi bán lẻ và hệ thống nhà hàng Hoa Kỳ yêu cầu chặt chẽ hơn về thông tin dị ứng trên nhãn, phân tách sản phẩm, vệ sinh thiết bị và quy trình chuyển đổi giữa các dòng sản phẩm.

Ngoài ra, Food Code 2026 bổ sung nội dung về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (Food Safety Management System), hướng đến kiểm soát chủ động và phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ xử lý khi phát sinh vi phạm. Phiên bản mới cũng cập nhật những nội dung liên quan đến Chương trình Vệ sinh Nhuyễn thể có vỏ Quốc gia (NSSP), khuyến cáo người tiêu dùng, quyên góp thực phẩm, cơ sở kinh doanh thực phẩm di động và mẫu báo cáo kiểm tra cơ sở thực phẩm.

Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần chủ động rà soát quy trình

Mặc dù có nhiều thay đổi, Food Code 2026 không phải là quy định liên bang bắt buộc áp dụng trực tiếp đối với tất cả doanh nghiệp thực phẩm tại Hoa Kỳ, cũng không phải là quy định nhập khẩu mới đối với mọi lô hàng thủy sản.

Theo FDA, Food Code là bộ quy tắc mẫu để các bang, địa phương và vùng lãnh thổ tham khảo, xây dựng hoặc điều chỉnh hệ thống quy định quản lý an toàn thực phẩm. Những yêu cầu trong bộ quy tắc chỉ trở thành bắt buộc tại từng địa bàn khi được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và đưa vào các quy định pháp luật tương ứng.

Do đó, việc FDA ban hành Food Code 2026 không đồng nghĩa với việc tất cả nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu sang Hoa Kỳ phải lập tức thay đổi hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP).

Đối với thủy sản, FDA vẫn duy trì hệ thống quy định HACCP chuyên ngành tại 21 CFR Part 123. Doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu thủy sản cần tiếp tục tuân thủ đầy đủ quy định này cùng các yêu cầu liên bang khác có liên quan, thay vì mặc nhiên coi Food Code 2026 là quy định mới áp dụng trực tiếp cho nhà máy.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), doanh nghiệp vẫn cần theo dõi các thay đổi trong Food Code 2026, đặc biệt đối với những đơn vị cung cấp sản phẩm cho hệ thống bán lẻ, nhà hàng và dịch vụ ăn uống tại Hoa Kỳ.

Nguyên nhân là các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối có thể điều chỉnh yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, nhãn hàng, hướng dẫn sử dụng và hồ sơ an toàn thực phẩm nhằm phù hợp với quy định được áp dụng tại từng địa phương.

Đối với doanh nghiệp có sản phẩm cung cấp cho hệ thống bán lẻ và dịch vụ ăn uống tại Hoa Kỳ, VASEP khuyến nghị trước hết cần theo dõi việc các bang, địa phương nơi sản phẩm được tiêu thụ có cập nhật quy định theo Food Code 2026 hay chưa.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần rà soát quy trình kiểm soát nhiệt độ, làm lạnh, vệ sinh và khử trùng thiết bị; kiểm tra chương trình kiểm soát chất gây dị ứng và phòng ngừa nhiễm chéo, nhất là đối với các sản phẩm thủy sản chế biến sẵn, ăn liền.

Với các doanh nghiệp có cơ sở hoạt động tại Hoa Kỳ, việc rà soát hồ sơ, chính sách quản lý sức khỏe nhân viên và quy trình xử lý sự cố ô nhiễm thực phẩm cũng là nội dung cần được quan tâm.

Riêng đối với nhóm thủy sản chế biến sẵn, doanh nghiệp cần đánh giá sự phù hợp của các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi, từ sản xuất, đóng gói, vận chuyển đến bảo quản, chế biến và sử dụng tại điểm bán.

Theo VASEP, vấn đề quan trọng không phải là điều chỉnh đồng loạt hệ thống HACCP theo Food Code 2026, mà là xác định rõ sản phẩm của doanh nghiệp có được cung cấp vào những kênh phân phối chịu tác động của bộ quy tắc này hay không, từ đó có phương án đáp ứng phù hợp.

Trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ tiếp tục chú trọng kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, việc chủ động cập nhật các yêu cầu quản lý, đặc biệt ở khâu bán lẻ và dịch vụ ăn uống, sẽ giúp doanh nghiệp thủy sản Việt Nam hạn chế rủi ro trong quá trình cung ứng, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu của đối tác nhập khẩu.