Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản lưu ý gì khi vào thị trường Hoa Kỳ?

3 bang Hoa Kỳ siết chặt kiểm soát phụ gia thực phẩm

Thị trường Hoa Kỳ đang chứng kiến xu hướng siết chặt quản lý phụ gia thực phẩm, không chỉ ở cấp liên bang thông qua Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) mà còn tại từng bang. Đáng chú ý, ba đạo luật được thông qua tại California, Texas và Louisiana đang đặt ra những yêu cầu khác nhau đối với thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Mặc dù chỉ áp dụng trong phạm vi từng bang, các quy định này vẫn có thể tác động đáng kể đến doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm, trong đó có doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, do quy mô thị trường và tính chất liên kết của chuỗi cung ứng thực phẩm tại Hoa Kỳ.

Trong nhiều thập kỷ, phụ gia thực phẩm tại Hoa Kỳ chủ yếu chịu sự quản lý của FDA. Tuy nhiên, thời gian gần đây, dưới tác động của các phong trào bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và xu hướng “Make America Healthy Again” (MAHA), một số bang đã chủ động áp dụng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn so với quy định liên bang.

Hiện nay, ba đạo luật được cộng đồng doanh nghiệp thực phẩm đặc biệt quan tâm gồm Đạo luật An toàn thực phẩm California (AB 418), Dự luật Thượng viện Texas (SB 25) và Đạo luật Louisiana (SB 14). Các quy định này dự kiến tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh thực phẩm trong giai đoạn 2027 - 2028, đặt ra yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải rà soát công thức sản phẩm, nguyên liệu đầu vào và phương án ghi nhãn phù hợp. Đáng chú ý, mỗi bang lựa chọn một cách tiếp cận và lộ trình thực thi khác nhau.

Tại California, theo Đạo luật An toàn thực phẩm (California Food Safety Act - AB 418), từ ngày 1/1/2027, các sản phẩm thực phẩm chứa một trong 4 chất gồm dầu thực vật brom hóa (Brominated Vegetable Oil - BVO), Potassium Bromate, Propylparaben và màu đỏ số 3 (Red Dye No. 3) sẽ không được phép sản xuất, phân phối hoặc kinh doanh tại bang này.

Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 5.000 USD đối với lần vi phạm đầu tiên và lên tới 10.000 USD đối với những lần vi phạm tiếp theo.

Đối với ngành thủy sản, tác động trực tiếp có thể không lớn ở nhóm sản phẩm sơ chế như tôm đông lạnh, cá tra phi lê đông lạnh hoặc cá ngừ đông lạnh. Tuy nhiên, những sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng như thủy sản tẩm bột, thủy sản ăn liền, thực phẩm phối trộn, súp hải sản, nước sốt hoặc sản phẩm sử dụng phụ gia tạo màu, chất bảo quản cần được rà soát công thức trước thời điểm 1/1/2027.

Khác với California, bang Texas không áp dụng biện pháp cấm hoàn toàn mà lựa chọn cách tiếp cận dựa trên “quyền được biết của người tiêu dùng”.

Theo Dự luật Thượng viện Texas (Senate Bill 25 - SB 25), thực phẩm chứa một trong 44 chất phụ gia hoặc hóa chất thuộc danh mục quy định phải ghi cảnh báo trên nhãn đối với những nhãn được thiết kế hoặc đăng ký bản quyền từ ngày 1/1/2027.

Quy định yêu cầu nhà sản xuất thực phẩm đưa vào thị trường Texas phải ghi cảnh báo nếu sản phẩm chứa một trong các thành phần thuộc danh mục, bao gồm một số phẩm màu như Red 40, Yellow 5, Yellow 6; các chất bảo quản, bột tẩy trắng, Potassium Bromate, Propylparaben, BHA, BHT, Azodicarbonamide (ADA), Titanium Dioxide và nhiều chất khác.

Nội dung cảnh báo phải được thể hiện nổi bật trên bao bì, thông tin cho người tiêu dùng biết sản phẩm có chứa thành phần “không được khuyến nghị sử dụng cho người” bởi cơ quan có thẩm quyền tại Australia, Canada, Liên minh châu Âu hoặc Vương quốc Anh.

Mặc dù điều khoản ghi nhãn của SB 25 hiện đang vướng các tranh chấp pháp lý tại tòa án liên bang, giới chuyên gia cho rằng doanh nghiệp vẫn cần chủ động chuẩn bị phương án tuân thủ, bởi Texas là một trong những thị trường tiêu thụ thực phẩm lớn nhất Hoa Kỳ.

Trong khi đó, bang Louisiana lựa chọn phương thức quản lý linh hoạt hơn so với Texas. Theo Đạo luật Louisiana (Senate Bill 14 - SB 14), kể từ ngày 1/1/2028, thực phẩm chứa một trong 44 chất thuộc danh mục kiểm soát phải gắn mã QR trên bao bì.

Khi quét mã, người tiêu dùng sẽ được dẫn đến trang thông tin do nhà sản xuất quản lý, trong đó công bố các chất phụ gia liên quan và cung cấp đường dẫn tới thông tin an toàn thực phẩm của FDA.

Ngoài quy định đối với thực phẩm lưu thông trên thị trường, đạo luật còn cấm sử dụng 15 thành phần nhất định trong suất ăn tại các trường học công lập và trường được bang tài trợ, bắt đầu từ năm học 2028 - 2029.

So với quy định của Texas, hình thức cảnh báo thông qua mã QR giúp doanh nghiệp giảm áp lực thay đổi thiết kế bao bì. Tuy nhiên, phương thức này đồng thời đặt ra yêu cầu về quản lý dữ liệu số, duy trì website và thường xuyên cập nhật thông tin sản phẩm.

Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần chủ động thích ứng

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), mặc dù phần lớn sản phẩm thủy sản sơ chế ít sử dụng các loại phụ gia thuộc diện kiểm soát, rủi ro tuân thủ vẫn có thể phát sinh đối với nhóm sản phẩm giá trị gia tăng như tôm tẩm bột, cá tẩm bột, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn, hải sản đóng hộp có sốt và các sản phẩm phối trộn nhiều thành phần.

Đặc biệt, những doanh nghiệp sử dụng phẩm màu tổng hợp, chất bảo quản BHA, BHT hoặc nguyên liệu bột mì tẩy trắng trong sản phẩm tẩm bột cần sớm đánh giá khả năng đáp ứng các yêu cầu mới tại từng bang.

Không chỉ dừng lại ở ba bang California, Texas và Louisiana, một thách thức đáng lưu ý là nguy cơ các bang khác tiếp tục ban hành những quy định tương tự. Khi đó, doanh nghiệp xuất khẩu có thể phải đối mặt với một “ma trận” quy định về ghi nhãn và kiểm soát phụ gia ngay trong cùng thị trường Hoa Kỳ.

Để hạn chế rủi ro và chi phí tuân thủ trong dài hạn, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ tập trung thực hiện 5 giải pháp.

Thứ nhất, rà soát toàn bộ công thức sản phẩm chế biến và danh mục phụ gia đang sử dụng.

Thứ hai, đánh giá nguy cơ liên quan đến những chất nằm trong danh mục kiểm soát của California, Texas và Louisiana.

Thứ ba, chủ động làm việc với nhà nhập khẩu để xác định bang tiêu thụ cuối cùng của sản phẩm.

Thứ tư, từng bước chuyển sang xu hướng “Clean Label” (nhãn sạch), ưu tiên sử dụng màu tự nhiên và những loại phụ gia được chấp nhận rộng rãi trên thị trường quốc tế.

Thứ năm, tiếp tục theo dõi sát diễn biến pháp lý liên quan đến SB 25 của Texas, cũng như khả năng các bang khác mở rộng áp dụng những quy định tương tự.

Đại diện VASEP nhận định: “Làn sóng kiểm soát phụ gia thực phẩm cấp bang tại Hoa Kỳ đang cho thấy xu hướng quản lý ngày càng nghiêm ngặt đối với hóa chất và phụ gia trong thực phẩm. Mặc dù chưa tạo ra rào cản lớn đối với thủy sản nguyên liệu, các quy định này có thể ảnh hưởng đáng kể đến nhóm sản phẩm thủy sản chế biến giá trị gia tăng. Doanh nghiệp nên chủ động rà soát công thức sản phẩm ngay từ bây giờ để đảm bảo khả năng tiếp cận ổn định thị trường Hoa Kỳ trong những năm tới”.