Đưa thương mại điện tử về xã: Từ bán hàng đến kiến tạo năng lực số

Đưa thương mại điện tử về xã, phường đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới, giúp người dân từng bước làm chủ hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Tuy nhiên, hiệu quả bền vững của mô hình không chỉ được đo bằng số sản phẩm đưa lên sàn hay doanh số bán hàng trực tuyến, mà quan trọng hơn là năng lực kết nối thị trường, tổ chức kinh doanh và tự vận hành của người dân tại cơ sở.

Đây là thông điệp xuyên suốt tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì. Hội nghị do Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử tổ chức, với sự đồng hành của TikTok Shop, kết nối trực tiếp và trực tuyến hơn 1.000 điểm cầu, có sự tham gia của đại diện Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài, Sở Công Thương và chính quyền xã, phường thuộc 34 tỉnh, thành phố.

Lấy năng lực tự kinh doanh của người dân làm thước đo

Trong bối cảnh thương mại điện tử trở thành động lực quan trọng của kinh tế số, việc mở rộng thị trường đến cấp xã có ý nghĩa không chỉ về quy mô mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, được phê duyệt tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT, đặt ra yêu cầu phát triển thương mại điện tử theo hướng bền vững, đồng thời thu hẹp khoảng cách vùng miền. Để cụ thể hóa định hướng này, Cục Thương mại điện tử tập trung vào 3 nhóm giải pháp: nâng cao năng lực quản lý, khai thác dữ liệu và thực thi chính sách; phát triển ngành hàng chủ lực, mở rộng thị trường trong nước và xuyên biên giới; kết nối nguồn lực, đào tạo kỹ năng để người dân có thể tự kinh doanh trực tuyến.

Đáng chú ý, trong giai đoạn thí điểm, Cục đang chia sẻ dữ liệu thương mại điện tử cho 34 tỉnh, thành phố, hỗ trợ cơ quan quản lý xác định ngành hàng, sản phẩm và đối tượng ưu tiên. Trong năm 2026, thông qua các chương trình phát triển thương mại điện tử theo vùng, Cục Thương mại điện tử đã thúc đẩy ký kết hợp tác giữa gần 20 Sở Công Thương với các doanh nghiệp công nghệ số, dịch vụ thương mại điện tử và tổ chức tài chính; hơn 40 chương trình tập huấn được triển khai, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành kinh doanh trực tuyến. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu đổi mới cách đánh giá chương trình hỗ trợ. Thay vì chỉ thống kê số lớp tập huấn, số tài khoản hay lượng sản phẩm được đưa lên mạng, cần theo dõi số người thực sự bán được hàng, doanh thu và khả năng phát triển kinh doanh sau hỗ trợ.

Từ thực tiễn triển khai, bà Nguyễn Thị Minh Huyền nhấn mạnh, để xây dựng những mô hình thương mại điện tử cấp xã nổi bật, trước hết phải có sự chủ động của địa phương. Không chỉ lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường, chính quyền cơ sở cần huy động người bán, kết nối nền tảng và các đơn vị dịch vụ, tạo điều kiện để người dân tiếp cận phương thức kinh doanh mới.

Hình thành hệ sinh thái kinh doanh số

Nếu định hướng chính sách xác định vai trò của chính quyền và yêu cầu phát triển năng lực kinh doanh, thì kinh nghiệm từ các nền tảng cho thấy việc duy trì mô hình sau giai đoạn hỗ trợ mới là thách thức lớn. Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop cho biết, quá trình đồng hành với các địa phương đã bộc lộ những hạn chế như đào tạo thiếu tính liên tục, hộ kinh doanh hoạt động riêng lẻ, thiếu lực lượng hỗ trợ tại chỗ, sản phẩm chưa được chuẩn hóa và hạ tầng logistics chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Đặc biệt, nhiều chương trình mới chú trọng kết quả bán hàng ngắn hạn mà chưa theo dõi khả năng tự vận hành của người dân sau đào tạo.

Từ những điểm nghẽn đó, Bà Trần Thị Tân cho biết, TikTok Shop xây dựng mô hình xã, phường thương mại điện tử theo hướng hình thành hệ sinh thái kinh doanh số tại địa phương, thay vì chỉ hỗ trợ mở gian hàng hoặc tổ chức các phiên bán hàng trực tuyến.

Mô hình dựa trên 5 trụ cột, gồm vai trò dẫn dắt của chính quyền; sự tham gia trực tiếp của các chủ thể sản xuất, kinh doanh; liên kết cộng đồng nhà bán hàng; phát triển lực lượng sáng tạo nội dung bản địa; cùng sự hỗ trợ của nền tảng và các đối tác trong hệ sinh thái. Điểm đáng chú ý là mỗi chủ thể đảm nhiệm một chức năng, nhưng cùng hướng đến mục tiêu giúp người dân có thể chủ động kinh doanh và phát triển thị trường.

Thực tiễn tại 3 địa phương thí điểm bước đầu cho thấy khả năng thích ứng của mô hình với những lợi thế sản xuất khác nhau. Bình Lư phát triển thương mại điện tử từ nông sản vùng cao, Phượng Dực khai thác thế mạnh làng nghề thủ công, trong khi Chợ Lách tận dụng lợi thế cây giống, hoa kiểng và sản phẩm địa phương.

Số liệu TikTok Shop cho thấy, tính đến ngày 31/10/2026, Bình Lư có 40% trong số 20 người được đào tạo có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng. Phượng Dực đào tạo 80 người, tỷ lệ này đạt hơn 50%; Chợ Lách đào tạo 66 người, với tỷ lệ hơn 75%. Dù quy mô và thời gian triển khai khác nhau, các kết quả bước đầu cho thấy giá trị của chương trình không chỉ nằm ở lượng đơn hàng phát sinh, mà còn ở việc hình thành lực lượng kinh doanh có khả năng tự vận hành tại cơ sở.

Tuy nhiên, từ mô hình điểm đến nhân rộng trên phạm vi cả nước vẫn cần một cơ chế phối hợp và đánh giá hiệu quả rõ ràng. Chính quyền phải chủ động lựa chọn sản phẩm, huy động nguồn lực; nền tảng và doanh nghiệp dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, thị trường, vận hành; còn người dân phải từng bước làm chủ hoạt động kinh doanh.

Từ những ý kiến tại hội nghị, có thể thấy phát triển xã thương mại điện tử cần lấy năng lực kinh doanh thực chất của người dân làm thước đo, sự chủ động của địa phương làm nền tảng và khả năng duy trì hoạt động làm điều kiện để nhân rộng mô hình.