Du lịch xanh: Từ xu hướng thành tiêu chuẩn tăng sức cạnh tranh điểm đến

Xu hướng tất yếu

Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) đã xác định phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh là con đường phát triển quan trọng và tất yếu; là nhân tố thúc đẩy phát triển nền kinh tế xanh.

Ngoài ra, Chiến lược Quốc gia và Kế hoạch hành động Quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Việt Nam đã xác định các nhiệm vụ chiến lược: giảm cường độ phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; xanh hóa sản xuất; xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững.

Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 cũng xác định: Phát triển du lịch bền vững và bao trùm, trên nền tảng tăng trưởng xanh, tối đa hóa sự đóng góp của du lịch cho các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc; quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh…

Đặc biệt, những tác động từ biến đổi khí hậu, tình trạng ô nhiễm môi trường tại một số điểm đến, áp lực từ sự quá tải đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự phát triển bền vững và cân bằng giữa khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch với việc bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến. Trước thách thức đó, du lịch xanh được nhấn mạnh không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành một tất yếu sống còn để hành động và phát triển vươn xa.

Ghi nhận thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp, trao đổi với Báo Công Thương, ông Bùi Thanh Tú - Giám đốc Marketing BestPrice Travel chia sẻ, xu hướng du khách quan tâm nhiều hơn tới các sản phẩm du lịch xanh, du lịch có trách nhiệm và trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên. Nếu trước đây khách chủ yếu ưu tiên giá và lịch trình thì hiện nay nhiều người bắt đầu quan tâm tới yếu tố “đi như thế nào”, tác động của chuyến đi tới môi trường và cộng đồng địa phương ra sao.

Đặc biệt, nhóm khách trẻ, gia đình có trẻ nhỏ và khách quốc tế đang ưu tiên các hành trình thiên về trải nghiệm bản địa, nghỉ dưỡng sinh thái, hoặc các tour quy mô nhỏ thay vì các tour đại trà đông người. "Sau đại dịch Covid-19, nhu cầu ở lâu hơn tại một điểm đến, trải nghiệm sâu văn hóa địa phương, ẩm thực bản địa và các hoạt động gắn với thiên nhiên", ông Tú cho hay.

Việc chọn tour lịch trình dày đặc chuyển sang nghỉ dưỡng chậm, lưu trú dài ngày, ưu tiên cảm xúc và chiều sâu trải nghiệm, theo các doanh nghiệp lữ hành là tín hiệu tích cực để ngành du lịch chuyển dịch từ tăng trưởng số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị bền vững.

Để đáp ứng xu hướng này, doanh nghiệp đang phát triển nhiều sản phẩm theo hướng trải nghiệm xanh, quy mô nhỏ và tăng tương tác với cộng đồng địa phương. Ví dụ, với khách quốc tế, đặc biệt là thị trường Australia và châu Âu, BestPrice Travel tập trung các hành trình nghĩ dưỡng, chăm sóc sức khoẻ (wellness & retreat) tại những điểm đến thiên nhiên như Yên Tử, Ninh Bình, Mai Châu hay các khu nghỉ dưỡng sinh thái. 

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng ưu tiên hợp tác với các đối tác lưu trú có định hướng phát triển bền vững như hạn chế rác thải nhựa, tiết kiệm năng lượng hoặc sử dụng nguồn nhân lực địa phương. "Trong quá trình tổ chức tour, chúng tôi khuyến khích nhóm khách nhỏ, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, tăng các hoạt động trải nghiệm thay vì khai thác quá mức tài nguyên du lịch", ông Tú cho biết. 

Ông Lê Công Năng - Chủ tịch Công ty WonderTour cũng cho biết, đơn vị này đang từng bước tái cấu trúc sản phẩm theo định hướng “du lịch xanh gắn với trải nghiệm bản địa”. Doanh nghiệp tập trung phát triển các tour thiên nhiên, du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa kết hợp nghỉ dưỡng thay vì chỉ khai thác các tuyến đại trà.

"Chúng tôi ưu tiên các hành trình đến vùng núi, vùng sinh thái, làng nghề truyền thống hay các điểm đến còn giữ được bản sắc tự nhiên như Hà Giang, Cao Bằng, Ninh Bình, Tây Bắc, Tây Nguyên… Trong quá trình tổ chức tour, doanh nghiệp hạn chế tối đa rác thải nhựa dùng một lần, khuyến khích khách mang bình nước cá nhân, ưu tiên sử dụng dịch vụ của người dân địa phương, từ lưu trú, ẩm thực cho tới hướng dẫn trải nghiệm", ông Năng nói.

Bên cạnh đó, nhiều hãng lữ hành đã  kết hợp công nghệ để thúc đẩy du lịch xanh như số hóa tài liệu tour, vé điện tử, ứng dụng AI trong quản lý vận hành để giảm chi phí và hạn chế lãng phí tài nguyên. Một số tour mới còn tích hợp hoạt động trồng cây, bảo vệ môi trường, trải nghiệm nông nghiệp hữu cơ hoặc workshop văn hóa bản địa nhằm giúp du khách không chỉ đi du lịch mà còn hiểu và có trách nhiệm hơn với điểm đến.

Thúc đẩy tạo ra giá trị cho cộng đồng

Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam, du lịch xanh hiện vẫn đang trong giai đoạn chuyển đổi. Theo các doanh nghiệp, phần lớn khách du lịch đã quan tâm hơn tới yếu tố bền vững nhưng khi đưa ra quyết định cuối cùng thì giá cả và sự thuận tiện vẫn là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất.

Ngoài ra, trong quá trình phát triển các tour du lịch xanh, doanh nghiệp đang gặp những khó khăn, trước hết là chi phí vận hành cao hơn so với tour truyền thống. Các dịch vụ đạt tiêu chí xanh hoặc bền vững thường có giá cao hơn, từ lưu trú, vận chuyển cho tới hoạt động trải nghiệm. Trong khi đó, thị trường khách nội địa hiện vẫn khá nhạy cảm về giá.

Thứ hai là hạ tầng tại nhiều điểm đến chưa đồng bộ. Một số địa phương có tiềm năng lớn về du lịch sinh thái nhưng giao thông, xử lý rác thải, hệ thống dịch vụ hoặc năng lực quản lý điểm đến chưa đáp ứng được lượng khách tăng nhanh. Điều này dễ dẫn tới tình trạng “du lịch xanh trên danh nghĩa” nhưng thực tế lại gây áp lực lên môi trường.

Ngoài ra, nhận thức của một bộ phận du khách vẫn còn hạn chế. Nhiều người ủng hộ du lịch xanh nhưng chưa sẵn sàng thay đổi thói quen tiêu dùng hoặc chi trả thêm cho các dịch vụ bền vững. Bên cạnh đó, hiện cũng chưa có hệ thống tiêu chuẩn hoặc cơ chế đánh giá đủ rõ ràng cho sản phẩm du lịch xanh, khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc đầu tư dài hạn và truyền thông tới khách hàng.

Đặc biệt, theo ông Lê Công Năng, sự phối hợp giữa doanh nghiệp với địa phương ở một số nơi còn thiếu đồng bộ. Có những điểm đến quảng bá rất mạnh nhưng công tác quản lý môi trường, quy hoạch dịch vụ hay kiểm soát lượng khách chưa tốt, dẫn tới tình trạng quá tải, thương mại hóa hoặc mất dần bản sắc. Nếu phát triển du lịch xanh nhưng địa phương vẫn bê tông hóa tràn lan hoặc khai thác ngắn hạn thì rất khó tạo ra giá trị bền vững.

Vì thế, để phát triển du lịch xanh hiệu quả, cần sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, địa phương và chính du khách. Về phía doanh nghiệp, cần chuyển từ tư duy “làm xanh để truyền thông” sang phát triển sản phẩm thực chất, bền vững dài hạn. Điều quan trọng không chỉ là giảm rác thải hay hạn chế nhựa dùng một lần mà còn phải tạo ra giá trị cho cộng đồng địa phương, bảo tồn văn hóa bản địa và kiểm soát sức chứa điểm đến. 

Về phía cơ quan quản lý, cần có bộ tiêu chí rõ ràng cho du lịch xanh, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp về hạ tầng, truyền thông và chính sách khuyến khích chuyển đổi xanh. Nếu không có quy hoạch đồng bộ, nhiều điểm đến dễ rơi vào tình trạng phát triển nóng, mất dần giá trị tự nhiên, trong khi đây chính là tài sản cốt lõi của du lịch bền vững.

“Thời gian tới, du lịch xanh sẽ không còn là lựa chọn riêng của một nhóm du khách mà sẽ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc của ngành du lịch hiện đại nếu Việt Nam muốn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và phát triển bền vững lâu dài”, theo ông Lê Công Năng.

Du lịch xanh là quá trình lâu dài đòi hỏi nhận thức đầy đủ và sự tham gia của toàn xã hội để thay đổi phương thức khai thác tài nguyên, cung ứng dịch vụ du lịch cũng như tác động đến thói quen tiêu dùng du lịch.