Dự báo xuất khẩu thủy sản quý IV tăng chậm, đạt 12 tỷ USD/năm

Tôm tăng chậm, Trung Quốc và ASEAN hỗ trợ tăng trưởng

Theo Hải quan Việt Nam, xuất khẩu thủy sản tháng 9/2026 ước đạt 1,135 tỷ USD, tăng 11,9% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 9 tháng, kim ngạch đạt 9,103 tỷ USD, tăng 11,4%.

Dù tiếp tục duy trì kim ngạch trên 1,1 tỷ USD và có tốc độ tăng cao hơn tháng 8, giá trị xuất khẩu tháng 9 giảm nhẹ so với tháng trước. Đà tăng cũng có sự phân hóa giữa các ngành hàng và thị trường. Trong khi cá tra cùng nhiều nhóm hải sản tăng khá, tôm, mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất chỉ tăng 3,9% trong tháng.

Cụ thể, xuất khẩu tôm tháng 9 ước đạt 467 triệu USD, đưa kim ngạch 9 tháng lên 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ. Với tỷ trọng khoảng 41% tổng xuất khẩu thủy sản, diễn biến của ngành tôm tiếp tục ảnh hưởng lớn đến kết quả toàn ngành. Mức tăng thấp trong tháng 9 cho thấy khả năng mở rộng đơn hàng đang chịu sức ép từ cạnh tranh nguồn cung và sức mua tại các thị trường.

Theo thông tin được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dẫn từ Global Shrimp Forum diễn ra trong tháng 9, nhập khẩu tôm của Trung Quốc tăng nhanh hơn tiêu thụ, trong khi nhập khẩu tôm nguyên liệu của EU suy giảm và phân hóa giữa các khu vực. Tại Hoa Kỳ, lượng bán tôm đông lạnh trong tháng 8 giảm dù doanh thu tăng. Những diễn biến này cho thấy nhu cầu tôm thế giới chưa phục hồi đồng đều.

Trong khi đó, xuất khẩu cá tra tháng 9 đạt khoảng 214 triệu USD, tăng 18,6%; lũy kế đạt 1,74 tỷ USD, tăng 10,7%. Nguồn cung một số loại cá thịt trắng khai thác thắt chặt tạo thêm cơ hội cho cá tra Việt Nam. Tại Nhật Bản, việc Kyokuyo tiếp tục giới thiệu cá tra qua kênh phân phối chuyên nghiệp là tín hiệu đáng chú ý, dù quy mô thị trường này còn nhỏ. Lợi thế về giá và nguồn cung ổn định đang giúp sản phẩm được quan tâm nhiều hơn.

Xuất khẩu cá ngừ đạt khoảng 82 triệu USD trong tháng 9, tăng 13,1%, nâng kim ngạch 9 tháng lên 716 triệu USD, tăng 3,5%. Tuy nhiên, triển vọng của mặt hàng này còn phụ thuộc vào điều kiện nhập khẩu tại Hoa Kỳ và yêu cầu chứng từ khai thác tại EU. Sức bán cá ngừ đóng hộp tại Hoa Kỳ cải thiện là yếu tố hỗ trợ nhu cầu, song chưa thể chuyển ngay thành mức tăng tương ứng của đơn hàng từ Việt Nam.

Các nhóm hải sản khác cũng đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung. Trong 9 tháng, xuất khẩu cá các loại đạt 1,741 tỷ USD, tăng 12,2%; mực, bạch tuộc đạt 606 triệu USD, tăng 15,4%; cua, ghẹ và giáp xác khác đạt 354 triệu USD, tăng 31,6%. Nhuyễn thể có vỏ đạt 231 triệu USD, tăng 25,2%, nhưng riêng tháng 9 giảm 3,5%, cho thấy đà tăng bắt đầu chững lại.

Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục là điểm sáng, với kim ngạch tháng 9 đạt khoảng 315 triệu USD, tăng 39,9%. Lũy kế 9 tháng đạt 2,3 tỷ USD, tăng 33%, chiếm khoảng một phần tư tổng xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Theo tính toán từ số liệu hiện có của VASEP, phần kim ngạch tăng thêm tại thị trường này đóng góp khoảng 62% mức tăng của toàn ngành so với cùng kỳ.

ASEAN đạt gần 84 triệu USD trong tháng 9, tăng 45,4%; lũy kế đạt 620 triệu USD, tăng 21%. Xuất khẩu sang Hàn Quốc tăng 16,4% trong tháng, đưa kết quả 9 tháng lên 652 triệu USD, tăng 6,1%. Các thị trường khác tăng 17,3% lũy kế, góp phần duy trì đà tăng khi một số thị trường truyền thống gặp khó khăn.

Quý IV chịu sức ép từ nhu cầu và nguồn nguyên liệu

Trái với mức tăng mạnh tại Trung Quốc - Hồng Kông (Trung Quốc) và ASEAN, xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản cùng giảm trong tháng 9.

Kim ngạch sang Hoa Kỳ đạt 176 triệu USD, giảm 3,4%; tổng 9 tháng đạt 1,43 tỷ USD, chỉ tăng 0,9%. Theo VASEP, chi phí thuế bổ sung cùng các yêu cầu MMPA (Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển của Hoa Kỳ), COA (Certification of Admissibility - Giấy chứng nhận khả năng chấp nhận) tiếp tục ảnh hưởng đến giao dịch. Nhu cầu bán lẻ tại thị trường này cũng phân hóa: thủy sản đóng hộp tăng lượng bán, trong khi hàng tươi và đông lạnh tăng doanh thu chủ yếu nhờ giá.

Xuất khẩu sang EU tháng 9 đạt 93 triệu USD, giảm 12,8%; lũy kế đạt 843 triệu USD, giảm 3%. Nhật Bản giảm 13,7% trong tháng, khiến tăng trưởng 9 tháng chỉ còn 0,8%, đạt 1,25 tỷ USD. Sự suy giảm tại hai thị trường này cho thấy các tín hiệu tích cực ở cá tra hoặc sản phẩm chế biến chưa đủ kéo tăng trưởng chung.

Ngay tại Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc), tăng trưởng cao vẫn đi cùng sức ép cạnh tranh. Việc mở lại khai thác tại Hoàng Hải – Bột Hải từ đầu tháng 9 bổ sung nguồn hải sản trong nước. Một số cơ sở tôm Ecuador được khôi phục quyền xuất khẩu cũng làm tăng lựa chọn cho người mua, tạo thêm sức ép về giá đối với nguồn cung từ Việt Nam.

VASEP dự báo, sau giai đoạn tăng tốc trong quý III, xuất khẩu thủy sản quý IV sẽ giảm nhịp. Nhiều đơn hàng phục vụ tiêu dùng cuối năm đã được nhập khẩu và giao hàng sớm, nên nhu cầu mua bổ sung khó duy trì mức cao như những tháng vừa qua.

Khó khăn còn đến từ nguồn nguyên liệu. Tôm, cá tra và cá rô phi đều đối mặt với hạn chế về nguồn cung, trong khi cạnh tranh thị trường gia tăng và người mua thận trọng hơn với giá. Đối với hải sản khai thác, việc thiếu nguyên liệu phù hợp cùng các yêu cầu về nguồn gốc tiếp tục hạn chế khả năng mở rộng sản lượng xuất khẩu. Vì vậy, dù một số thị trường còn nhu cầu, khả năng đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp vẫn có thể bị giới hạn.

Trung Quốc - Hồng Kông (Trung Quốc) và ASEAN được dự báo tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu, nhưng khó bù đắp hoàn toàn sự chững lại tại Mỹ, EU và Nhật Bản. Kim ngạch quý IV nhiều khả năng thấp hơn quý III.

Với kết quả 9 tháng ước đạt 9,103 tỷ USD, VASEP nhận định xuất khẩu thủy sản cả năm 2026 có thể đạt khoảng 12 tỷ USD. Kim ngạch vẫn có thể vượt năm trước, song mức tăng dự kiến thu hẹp đáng kể so với tốc độ hai con số của 9 tháng đầu năm.