Hạ tầng chưa theo kịp nhu cầu
Chuyển đổi sang phương tiện xanh đang trở thành yêu cầu cấp thiết tại Hà Nội nhằm giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí. Tuy nhiên, khi số lượng xe máy điện tăng nhanh, bài toán hạ tầng tại các khu chung cư, đặc biệt là điểm đỗ, khu vực sạc và an toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC), ngày càng đặt ra nhiều thách thức.
Tại tọa đàm “Chuyển đổi phương tiện xanh: Gỡ nút thắt hạ tầng cho chung cư Hà Nội” sáng ngày 23/10, TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, cho rằng thành phố đang đi đúng hướng khi phát triển đường sắt đô thị, xe buýt điện, trạm sạc và tủ đổi pin. Dù vậy, để quá trình chuyển đổi thực sự hiệu quả, cần có sự đồng hành của người dân cùng những giải pháp hạ tầng phù hợp với điều kiện thực tế.
Các chuyên gia, nhà quản lý trao đổi tại toạ đàm
Hiện Hà Nội hiện có 2.313 vị trí trạm sạc, với 10.209 cổng sạc và khoảng 1.650 tủ đổi pin. Tuy nhiên, số lượng điểm sạc trên toàn thành phố chưa đồng nghĩa với việc người dân có thể dễ dàng tiếp cận hạ tầng ngay tại nơi sinh sống.
Thực tế tại chung cư New Skyline, khu đô thị Văn Quán, phường Hà Đông cho thấy rõ áp lực này. Kỹ sư Phạm Xuân Điệp, Trưởng ban quản trị tòa nhà, cho biết số lượng xe máy điện tại đây tăng từ khoảng 30 chiếc đầu năm 2024 lên 102 chiếc vào thời điểm gần đây. Trong khi đó, diện tích dành cho đỗ và sạc xe vẫn hạn chế do công trình được xây dựng khi phương tiện điện chưa phổ biến.
Ban quản trị đã chủ động điều chỉnh vị trí sạc, đưa khu vực này lên mặt đất và lắp đặt thiết bị bảo vệ, trong đó có hệ thống tự ngắt khi phát hiện dòng rò. Tuy nhiên, phương án này vẫn phát sinh bất cập như thiếu mái che, khó kiểm soát lượng điện tiêu thụ và chưa thuận lợi trong quản lý phương tiện. Nguy cơ mất an toàn cũng có thể xuất hiện nếu người sử dụng cắm sạc rồi rời đi mà không theo dõi tình trạng xe.
Theo kỹ sư Phạm Xuân Điệp, để thúc đẩy chuyển đổi xanh tại các khu chung cư, bên cạnh giải pháp kỹ thuật và hướng dẫn quản lý, cần có cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp.
Từ thực tế đó, TS Hoàng Dương Tùng cho rằng không thể áp dụng máy móc một mô hình sạc cho tất cả các tòa nhà. Mỗi chung cư có đặc điểm thiết kế, quy mô, hệ thống điện và điều kiện vận hành khác nhau. Vì vậy, cần khảo sát hiện trạng, đánh giá nguy cơ mất an toàn và xây dựng phương án riêng, đồng thời có sự điều phối của chính quyền để giải quyết những bất đồng giữa ban quản trị, ban quản lý và cư dân.
Cần lộ trình, nguồn vốn và quy hoạch đồng bộ
Để tháo gỡ những vướng mắc tại chung cư, ông Lương Mậu Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Cầu Giấy, đề xuất triển khai theo ba bước: xác định nhu cầu sử dụng xe điện; rà soát mặt bằng có thể bố trí khu vực đỗ, sạc bảo đảm điều kiện thoát nạn; kiểm tra công suất hệ thống điện và khả năng đáp ứng khi số lượng phương tiện tăng.
Theo ông Hùng, khi có đầy đủ thông tin, ban quản trị sẽ có cơ sở trao đổi với cư dân và lựa chọn phương án phù hợp. Chính quyền địa phương có thể phối hợp với công an, ngành điện khảo sát, hướng dẫn yêu cầu an toàn, hỗ trợ kết nối doanh nghiệp đầu tư và xem xét phương án nâng công suất điện khi cần thiết.
Phó Chủ tịch UBND phường Cầu Giấy Lương Mậu Hùng chia sẻ tại buổi toạ đàm.
Tại phường Cầu Giấy, trong tổng số 58 chung cư, tòa nhà, mới có một tòa được lắp đặt trạm sạc. Ngoài các tòa nhà, địa bàn có 5 trạm sạc với 14 cục sạc. Theo ông Hùng, đây là con số còn khiêm tốn so với nhu cầu tại khu vực đông dân cư. Với những công trình chưa đủ điều kiện bố trí điểm sạc, địa phương cần tìm vị trí sạc tập trung gần nhất và kiến nghị thành phố bổ sung hạ tầng.
Bên cạnh hướng dẫn kỹ thuật, nguồn lực tài chính cũng là vấn đề cần giải quyết. Ông Điệp cho rằng có thể nghiên cứu khai thác điện mặt trời mái nhà để bổ sung nguồn điện phục vụ nhu cầu chung và sạc xe điện. Tuy nhiên, chi phí đầu tư hệ thống, nhất là thiết bị lưu trữ điện, còn lớn so với khả năng tài chính của nhiều ban quản trị.
Ông đề xuất Nhà nước và các ngân hàng nghiên cứu chính sách cho vay ưu đãi, đồng thời tạo cơ chế để doanh nghiệp tham gia đầu tư, vận hành hệ thống điện mặt trời và phân chia lợi ích phù hợp. Theo ông, các phương án phát triển điểm sạc cũng phải gắn với đánh giá công suất cấp điện, khả năng nâng cấp trạm biến áp và phương án dự phòng, tránh đầu tư riêng lẻ nhưng không đáp ứng được nhu cầu sử dụng thực tế.
Về dài hạn, ông Điệp kiến nghị Hà Nội rà soát quỹ đất, nghiên cứu phát triển các bãi đỗ xe cao tầng tích hợp trạm sạc tại những khu vực đông dân cư, kết nối thuận lợi với các tuyến giao thông lớn. Các điểm đỗ xe tập trung có thể giảm áp lực cho tầng hầm chung cư, đồng thời tạo điều kiện tổ chức sạc phương tiện theo quy trình an toàn.
Cùng với đó, quy hoạch bãi đỗ xe cần gắn với mạng lưới giao thông công cộng và đường sắt đô thị. Tại các khu vực cửa ngõ, những điểm trung chuyển kết hợp đỗ xe có thể giúp người dân gửi phương tiện cá nhân, sau đó sử dụng metro hoặc xe buýt để đi vào nội đô.
TS Hoàng Dương Tùng cũng nhấn mạnh cần nghiên cứu phát triển tủ đổi pin như một phương án bổ sung, giúp giảm nhu cầu bố trí không gian sạc tại một số chung cư. Tuy nhiên, lựa chọn mô hình nào vẫn phải dựa trên điều kiện từng công trình và đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn.
Chuyển đổi phương tiện xanh vì thế không chỉ là việc thay xe chạy xăng bằng xe điện hay lắp thêm trạm sạc. Hạ tầng điện, không gian đỗ xe, an toàn PCCC, nguồn vốn và giao thông công cộng cần được tính toán trong một kế hoạch thống nhất. Khi có lộ trình rõ ràng, hướng dẫn cụ thể và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền, ban quản trị cùng doanh nghiệp, Hà Nội mới có thể tháo gỡ những nút thắt tại chung cư, tạo điều kiện để người dân chuyển đổi phương tiện thuận tiện, an toàn và bền vững.
